Stowarzyszenie Macierz

Stowarzyszenie MACIERZ powstało jako organizacja zajmująca się ochroną Praw Człowieka, ekologią, promocją zdrowego odżywiania i funkcjonowania, działalnością charytatywną w różnych dziedzinach życia.

Ilość wejść: 5821


Psychosynteza i Psychologia Transpersonalna

Artykuł jest wprowadzeniem do nowoczesnych nurtów psychologii i psychoterapii obecnych w nauce od 1910 roku, a mocniej rozwiniętych w latch 60-tych XX wieku. Model osobowości znany jako Jajo Assagioli oraz  Gwiazda Assagioli jako model funkcji psychicznych. Życiorys Roberto Assagioli - twórcy Psychosyntezy. Zarys psychologii transpersonalnej jako esencji nauk o psychice XX wieku. Postęp nauk o psychice ludzkiej, biosynteza, wizualizacja w psychoterapii. Faszystowskie represje nazistów na Assagioli i jego rodzinie oraz psychosyntezie za postęp w nauce.

Źródła Psychosyntezy i Psychologii Transpersonalnej

ovoidassagioliPsychosynteza choć obecna od około stu lat w nauce, formalnie od 1910 roku, w Polsce jest jeszcze prawie nieznana, podobnie i psychologia transpersonalna, o której psycholodzy polscy prawie nie słyszeli choć ma już dobre 40 lat. Sytuację tę można zrzucić jedynie na karb ogólnej ciemnoty i niedowładu szkolnictwa wyższego. Aby to trochę naprawić zamieszczam to marne wspomnienie o tym, co jest w zasadzie zdobyczą nauk psychologicznych. Podstawy wiedzy z zakresu psychologii transpersonalnej wprowadzili do Polski dopiero w latach 80-tych XX wieku w dwóch falach tacy znamienici wykładowcy jak Diana Holland, Thomas O'Kane, Zita Wagner, Zalman Schechter, Leonard Orr, Sondra Ray i wielu innych oraz ich głęboko treningami rozwoju osobistego poruszeni liczni uczniowie i zwolennicy. Psychologia transpersonalna i psychosynteza przywędrowała ostatecznie wraz z wykładowcami na temat sufizmu czy medytacji kognitywnych, którzy jak się okazało prywatnie w działalności zawodowej byli czynnymi psychoterapeutami czy znanymi na całym świecie doktorami psychologii transpersonalnej jak Thomas O'Kane. Osoby, które rozwijają w Polsce profesjonalne instytuty i ośrodki psychosyntezy czy psychologii transpersonalnej zaczynały poznawać te dziedziny wiedzy w czasie treningów rebirthingu, transmisji czy sufizmu w latach 80-tych XX wieku, także od uczniów wspomnianych prekursorów.

Słowo "psychologia" pochodzi od greckiego "psyche" oznaczającego duszę, psychikę. Zatem psychologia z założenia miała być nauką o wnętrzu człowieka i o jego duszy, o całej ludzkiej psychice. W praktyce można jednak powiedzieć, że dopiero rozwijająca się w ostatnich dekadach XX wieku psychologia transpersonalna najbardziej odpowiada temu warunkowi. Początkowo psychologia jako psychoanaliza skupiła się na tym, co w człowieku podświadome - na jego nieuświadamianych uwarunkowaniach, potrzebach i skłonnościach. Jest to na pewno bardzo cenne, że obszar świadomości został częściowo uzupełniony sferą bardziej atawistyczną, pierwotną. Patrząc jednak z duchowego punku widzenia - te podświadome warunkowania są dla człowieka bardzo istotne, nie są one jednak jego "duchowością". W praktyce psychoanaliza jest to zazwyczaj penetracja urazów, wzorców reagowania, nieuświadamianych emocji. Psychoanaliza zazwyczaj jest poznaniem tych obszarów wewnętrznych, których ludzie sobie sami nie uświadamiają. Obszary te można by zaklasyfikować jako bardziej pierwotne niż rozum, pre-racjonalne, przed-racjonalne - dlatego wywierają one tak ogromny wpływ na ludzkie życie, na ludzkie motywacje, dążenia itd.

Chociaż psychoanaliza nie zajmuje się dogłębnie sferą życia duchowego, jednak często dla zaburzeń życia psychicznego i codziennego funkcjonowania, badanie tego podświadomego obszaru bywa bardzo pomocne. Poza tym rozwój duchowy i poznawanie obszarów transpersonalnych czyli ponad-racjonalnych nie wyklucza, jako uzupełnienia, terapii psychoanalitycznej. Po psychoanalizie, kolejne nurty psychologii to psychologia behawioralna i psychologia humanistyczna. Nazwa "psychologia behawioralna" wywodzi się od angielskiego słowa "behavior" oznaczającego zachowanie, dlatego jest ona próbą zrozumienia człowieka poprzez badanie nawyków, jakie w nim powstają pod wpływem określonych jego zachowań oraz zachowań jego otoczenia. Zatem, o ile psychoanaliza badała bardziej sferę wewnętrzną człowieka ale sferę podświadomą, a nie duchową to psychologia behawioralna skupiała się na tym co dzieje się dookoła człowieka - była bardziej skupiona na jego obszarze zewnętrznym. Dlatego, bez cienia zwątpienia można uznać, iż psychoanaliza i psychologia behawioralna nawzajem się dopełniają.

Psychologia humanistyczna jest w pewnym sensie jakby połączeniem tych dwóch poprzednich. Można powiedzieć, że próbuje ona połączyć obszary życia świadomego i podświadomego człowieka w jakąś bardziej dojrzałą postać centaura. Jej nazwa "humanistyczna" od słowa "człowiek" wskazuje, że psychologia humanistyczna stara się w pełni rozwinąć w człowieku jego ludzki potencjał. Na bazie psychologii humanistycznej powstają treningi rozwoju potencjału ludzkiego i kursy rozwóju osobistego jednostki. Jest ona próbą konstruktywnego podejścia do całego potencjału człowieka, wykorzystując zarówno zdobycze psychoanalizy, jak i obserwacji behawioralnej. To przestraszone zwierzę, które odkrywała w ludziach psychoanaliza, łączy z typowo ludzkim obszarem codziennego życia społecznego. W efekcie końcowym oswojone wewnętrznie zwierzę daje symbolicznemu centaurowi czyli jedności zwierzęcia i człowieka siłę, a człowieczeństwo daje mu rozum, swoje uczucia i wartości wyższe, otwierając drogę do bardziej pełnego, konstruktywnego i szczęśliwszego wyrażania się w codzienności.

Dominujący w XIX i XX wieku trend w psychologii euro-amerykańskiej wszelkie stany związane z przekroczeniem ego (jaźni) czyli stany zmienionej świadomości, stany mistyczne, sny, głosy i wizje religijne nazywał zaburzeniami psychicznymi. Ten oficjalny nurt psychologii europejskiej tworzą wzajem zwalczające się szkoły psychologiczne: psychoanaliza freudowska i postfreudowska, behawioryzm, psychologia poznawcza i psychologia humanistyczna. Jedynie psychologia humanistyczna, dla której ważny jest problem samorealizacji człowieka, patrzy życzliwszym okiem na poszukiwania pozaosobowych przestrzeni psychiki. Przedstawiciele nurtu dominującego, monopolizującego oficjalne ośrodki akademickie i badawcze, uznawali mimo dużych różnic w prezentowanych wizjach człowieka poziom ego – poziom osobowej, indywidualnej świadomości - za punkt końcowy rozwoju jednostki. Wszelkie doznania ponadosobowe interpretowane są przez nich jako zaburzenia psychotyczne i regresja do dzieciństwa. Psychoanalitycy wręcz twierdzą, że społeczeństwo zasadza się i musi się zasadzać na tłumieniu i zastępczym uzewnętrznianiu głosu nieświadomości i libido – energii życiowej. Z kolei behawioryści dokonują redukcji psychiki do fizjologicznych reakcji na bodźce. Taka optyka psychiki ludzkiej ma swe korzenie w kartezjańskim upatrywaniu istoty człowieka w intelekcie, co dodatkowo zostało wzmocnione przez mechanistyczną wizję świata fizyki klasycznej oraz racjonalistyczne tendencje oświecenia i pozytywizmu naukowego w tym m.in. biologistyczne koncepcje dziewiętnastego wieku. Wszystkie podejścia do badania psyche próbowała połączyć psychosynteza podobnie jak i lepiej znana psychologia transpersonalna, które reprezentują od początku swego istnienia podejście syntetyczne i całościowe, holistyczną wizję istoty ludzkiej, jej terapii i rozwoju.

Psychologia humanistyczna, najbardziej zbliżona spośród oficjalnych trendów do nurtu transpersonalnego, zajmuje się pozytywnym aspektem rozwoju człowieka, w odróżnieniu od pozostałych frakcji orientacji dominującej, których przedstawicieli interesuje głównie patologia osobowości czy jaźni. Psychologowie humanistyczni stawiają sobie pytanie: jakie warunki winny być spełnione, by konkretny człowiek był zdrowy psychicznie, czuł się zrealizowany i szczęśliwy. Jednakże osobowa wizja człowieka charakterystyczna także dla tego trendu nie pozwala nadal odpowiedzieć na pytanie o maksymalny rozwój człowieka, kreatywność, poczucie jedności z naturą, kontakt z siłami nadprzyrodzonymi, stany przekraczające kategorie osobowe. Grupa psychologów zainspirowanych pismami mistyków Wschodu i Zachodu, myślą Karola Gustawa Junga czy odkryciami nauk matematyczno- przyrodniczych poszukiwała nowej wizji człowieka. W ramach ruchu humanistycznego w psychologii wielu badaczy odczuwało potrzebę wyjścia poza formułę głównego prądu, skupiającego się i traktującego ego – centrum personalnej świadomości – jako kres rozwoju człowieka.

Czwarta siła w psychologii” - obok psychoanalizy, behawioryzmu oraz orientacji humanistycznej – nurt transpersonalny, zwany też Ruchem Ludzkiego Potencjału (RLP), stworzył nowe perspektywy ujmowania człowieka i badania psychiki, które opisuje wypowiedź, Anthony’ego Suticha, który w następujący sposób określił przedmiot zainteresowań tworzącego się na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych nurtu transpersonalnego w psychologii akademickiej: "...bycie, stawanie się, samorealizacja, wyrażanie i spełnianie metapotrzeb indywidualnych i „powszechnych”, wartości ostateczne, przekraczanie „ja”, świadomość jednocząca, doświadczenia szczytowe, ekstaza, doświadczenia mistyczne, groza, zdumienie, ostateczne znaczenie, przekształcenie jaźni, duch, [...]jedność, świadomość kosmiczna [...] realizacja i wyrażanie transpersonalnego i transcendentalnego potencjału...". Aktualnie, u początku XXI wieku metody psychologii transpersonalnej zagościły już na dobre w światku terapeutów leczących duszę i jaźń, stały się normą którą się wykłada na renomowanych uczelniach, powoli stając się siłą przewodnią i syntezą całej psychologii.

Holizm (od gr. holos - całość) to pogląd przeciwstawny redukcjonizmowi, według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające swoistym prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie wiedzy o prawidłowościach rządzących ich składnikami. Całości nie da się sprowadzić do sumy jej składników. Pojęcie wprowadził Jan Smuts, południowoafrykański polityk, współtwórca Ligi Narodów i ONZ we wczesnych latach 20. XX wieku. Holizm odnosi się do filozofii oraz metodologii nauk społecznych, a także do medycyny.

1. filozofia: teoria rozwoju wg której istotną cechą świata jest jego "całościowy" charakter (Smuts);

2. metodologia nauk społecznych - zjawiska społeczne stanowią układy podlegające zasadom nie dającym się wywnioskować z prawidłowości rządzących ich składnikami.

3. medycyna holistyczna - inaczej psychosomatyczna rozpatruje choroby w szerszym kontekście czynników psychicznych i środowiskowych oraz w powiązaniu organów pomiedzy sobą. 

 

PSYCHOLOGIA TRANSPERSONALNA (PT)

Psychologia transpersonalna jest to kierunek psychologiczny uważany za "czwartą siłę w psychologii" (obok psychoanalizy, behawioryzmu oraz orientacji humanistycznej). Zapoczątkowany formalnie, naukowo w roku 1969 przez Abrahama Maslowa, Stanislava Grofa, Anthony Sutichego i innych, w celu stworzenia podstaw naukowych umożliwiających badanie doświadczeń mistycznych i transcendentalnych. Głównym czynnikiem przemawiającym za ustaleniem nowego nurtu były prace opublikowane przez Abrahama Maslowa traktujące o doświadczeniach granicznych. Termin psychologia transpersonalna został formalnie ukuty przez psychiatrę i psychologa Stanislava Grofa i odnosi się do doświadczeń transcendentalnych, umykających tradycyjnemu pojmowaniu ego. Według jej twórców tradycyjne szkoły psychologiczne - behawioryzm, psychoanaliza i humanizm - zawodzą jeśli chodzi o uwzględnienie transcendentalnych obszarów ludzkiej egzystencji takich jak odmienne stany świadomości, duchowość. Psychologia Transpersonalna usiłuje połączyć wgląd nowoczesnej psychologii z wglądem wschodnich i zachodnich tradycji kontemplacyjnych, za co jest szczególnie ceniona w całym cywilizowanym świecie. Historycznie, w 1969 r. Maslow, Sutich, Grof i inni wydali pierwszy numer Psychologii Transpersonalnej (ang. Journal of Transpersonal Psychology), pionierski periodyk akademicki poświęcony tej gałęzi wiedzy o jaźni i czlowieku. Wkrótce potem, w 1972 r. powstało Stowarzyszenie Psychologii Transpersonalnej (ang. Association for Transpersonal Psychology (ATP)). Obecnie psychologia transpersonalna działa także na takich polach jak zdrowie, nauki społeczne, sztuka. Obejmuje swym zasięgiem tak odmienne dziedziny jak psychologia, psychiatria, antropologia, socjologia, medycyna, świat biznesu, edukacja i ekologia.

Psychologia transpersonalna to inaczej badanie tych obszarów ludzkiego wnętrza, które znajdują się powyżej sfery rozumowej czy inaczej poza sferą wyobrażeniową. Zdaniem psychologii transpersolnalnej, powyżej świadomości rozumowej odrywamy wewnętrzny, subtelny wymiar człowieka - zwyczajowo nazywany terminem dusza (ang. soul, gr. psyche, sansk. atman) - oraz wymiar duchowej wolności, w której wszystko ma jeden absolutny smak, czyli wymiar ducha. Świadomość logiczna, z której jako ludzie jesteśmy bardzo dumni, niewątpliwie jest bardzo ważna, jednak nie wyczerpuje wszystkich możliwości człowieka. Po pierwsze - można rozwinąć myślenie typu wizja-logika, które jednoczy w sobie zewnętrzny, logiczny odbiór rzeczywistości, z wewnętrznym - bardziej intuicyjnym i wizyjnym postrzeganiem, a po drugie można pójść w odbiorze rzeczywistości jeszcze dalej - można doświadczyć głębszej części ludzkiego "ja", w której istnieje kompletność, harmonia, doskonałość. Odkrycie tych transpersonalnych obszarów przekraczających konwencjonalne ego nie neguje i nie zmniejsza w żaden sposób zdolności logicznego myślenia ludzi. Przeciwnie - do tego wyższego, duchowego etapu rozwoju, ludzie powinni przyłączyć sferę rozumową, konwencjonalną. Dopiero takie połączenie owocuje pełnią i harmonią rozwoju. Jak wiadomo bowiem z historii nie da się w rozważaniach o ludzkim umyśle i emocjach oddzielić sfery doświadczenia religijnego, mistycznego, magicznego czy szamańskiego, a jest to sfera która potrafi bywać u ludzi tak chora jak i zdrowa. Psycholodzy uczą się rozeznawać zarówno stany patologiczne doświadczenia jak i stany zdrowe oraz konieczne dla twórczego rozwoju ludzkiej istoty.

Podejście transpersonalne w psychologii i psychoterapii wyłoniło się wyraźniej w latach sześćdziesiątych i obecnie stało się odrębną, najistotniejszą dyscypliną psychologiczną, tzw. "czwartą siłą". Głównym celem psychologii transpersonalnej jest eksploracja, badanie i próba wyjaśniania tych wszystkich doświadczeń człowieka, które w innych, wcześniejszych ścieżkach psychologii były dotychczas pomijane lub redukowane do procesów bardziej pierwotnych. W kręgu zainteresowań transpersonalistów leżą zagadnienia świadomości, jej rozwoju, jej zmienionych stanów oraz szczególnie doświadczeń "wykraczania poza własne Ja" w sferę Ducha czy Nadświadomości. Znamienną dla tego podejścia cechą są próby łączenia zachodniej psychologii z dziedzictwem duchowych dyscyplin dawnych kultur i co za tym idzie próba konstruowania ponadkulturowych modeli rozwoju psychiczno-duchowego. Współcześnie należałoby uznać, że osoba nie mająca fachowego wykształcenia w dziedzinie psychologii transpersonalnej, nie powinna mieć prawa do wykonywania zawodu psychologa czy psychoterapeuty.

Transpersonalne pojmowanie człowieka rozwijało się przez wieki w ramach nauk religijnych, mistycznych i ezoterycznych. Właściwie każda religia czy kultura duchowa w swym wydaniu ezoterycznym, hermetycznym, okultnym czy mistycznym widzi transpersonalne przestrzenie psychiki, które uzupełniają i zwykle sublimują wymiar osobowy. Według tej wizji tożsamość ludzka wybiega ponad identyfikacje osobowe nadane przez społeczeństwo. Potencjał ludzki nie ogranicza się wyłącznie do wymiaru emocjonalnego i intelektualnego, a problemy duchowe pojawiają się z powodu doświadczeń granicznych pomiędzy rozumowym ego, a duchową istotą człowieka. Człowiek wedle starych tradycyjnych nauk nie jest odosobnionym, samotnym organizmem żyjącym pośród świata biologicznego, ale jest także częścią szerszej całości nazywanej Boskością, Planem Duchowym, Astralem, Jaźnią, Kosmosem itd., a ogólnie Sferą Sacrum. Psychologia stara się używać terminologii neutralnej, nie związanej zbytnio z religiami, tak aby nakreślić mechanizmy zjawisk w sposób możliwie najbardziej uniwersalny. Pozaosobowe przestrzenie są dostępne człowiekowi dzięki różnorodnym ćwiczeniom i praktykom ascetycznym i duchowym. Osoby, które swobodnie poruszają się po przestrzeniach pozapersonalnych to – według wybitnego religioznawcy Mircei Eliadego - wybitni eksperci od ekstazy: kapłani, szamani, magowie, mistycy, jogini, alchemicy itd., słowem specjaliści od sakrum, eksperci od sfery świętej, ponad rozumowej i ponad emocjonalnej.

Cztery Poziomy Wzrostu Świadomości

Na pierwszym poziomie - świadomość człowieka znajduje się w sferze oddziaływania akceptowanego przez siebie autowizerunku - persony. Nieakceptowane elementy w psyche, tak zwany cień jednostka tłumi i projektuje na świat zewnętrzny, po czym uważa je już za nie swoje a należące do świata zewnętrznego (np. mniemanie „to inni są źli, ja jestem dobry”). Granica persona - cień jest ograniczeniem najbardziej prymitywnym i najbardziej szkodliwym. Na tym poziomie rozwoju człowiek nie akceptuje swej psychiki, jak też i ciała; pojmuje Cień, ciało, świat zewnętrzny jako złe, groźne otoczenie dla duszy. W rozwoju duchowym znany jest problem granicznego zaangażowania religijnego, które powoduje postrzeganie wszystkich innych ruchów religijnych czy mistycznych, a nawet wszystkich ludzi za złe z wyjątkiem swego własnego do którego się należy i czlonków wojego kościoła (grupy). Jest to przykład patologicznego życia w cieniu, a nawet mroku projektując swoje nieakceptowane części psyche na innych i czasem jeszcze je zwalczając.

Na drugim poziomie jednostka akceptuje swoją psyche, osobowość, rozum, lecz nie akceptuje ciała. Jest to sfera ego. Człowiek postrzega ciało jako narzędzie ego, umysłu a także jako terytorium obce, niebezpieczne, przynoszące cierpienie. Asceza polegająca na niszczeniu, dręczeniu i umartwianiu ciała bywa na tym poziomie chorobliwa! Mamy tu biczowników i wszelką ascezę wyniszczającą ciało, pseudonauki odrzucające i poniżające wszystko co cielesne, a szczególnie seksualne relacjach międzyludzkich. Wytwory osób na tym etapie niedorozwoju duchowego próbują narzucić wiele zakazów związanych z cielesnością i płciowością, ale poprzez swój cień na tym poziomie projektując je na innych, choć jedynie im samym są potrzebne do rozwoju, a innym ludziom wokół zwykle wcale.

Na trzecim poziomie człowiek akceptuje swoje ja i ciało – widzi je jako całość, docenia cielesny wymiar życia, lecz nie jest zjednoczony ze światem zewnętrznym, czuje się z niego wyizolowany i postrzega świat zewnętrzny jako terytorium złe i obce. W tym stanie zdarza się alienacja, izolacja od ludzi i świata, rzekomo mistyczne samobójstwa i podobne zachowania. Nagłe odosobnienie od wszystkich, odmowa wszelkiej pracy z ludźmi i dla ludzi, zniknięcie w klasztorze, jaskini czy w buszu odzwierciedla zwykle stany i potrzeby tego etapu wzrostu świadomości, ale i bywa jego patologią, jeśli jest projektowane na innych. Z uwagi na możliwe próby porzucenia ciała na granicy drugiego i trzeciego etapu wzrostu uważa się, że do treningu duchowego potrzebny jest dobry przewodnik, mistrz życia wewnętrznego, a wszelkie kursy i terapie muszą mieć wyłącznie długotrwały charakter i nie powinny być podejmowane indywidualnie. Wiele prób samobójczych u dzieci i młodzieży oraz w grupach religijnych bywa spowodowanych dotykaniem tak głębokich obszarów poza osobowej świadomości, która nie jest sama w sobie niebezpieczna, ale wymaga wiedzy i zrozumienia. Jest to etap gdzie trzeba przezwyciężać stany izolacji, odrzucenia, niechęć do ludzi i świata, rezygnację z życia.

Czwarty poziom to najwyższa świadomość. Tu człowiek jest w pełni zjednoczony ze swoją psyche, ciałem i światem zewnętrznym. Jest to stan świadomości mistycznej, bezgranicznej, holistycznej. Człowiek postrzega świat zewnętrzny i siebie samego jako niepodzieloną jedność. Alternatywą w stosunku do podzielonego wcześniej umysłu jest świadomość niepodzielona, nazywana także jedyną. Jest to stan przebudzenia ze złudzeń podzielonej jaźni, stan zjednoczenia i utożsamienia się z wszechświatem, z wszystkimi jego przejawami i fragmentami. Całość czy jedność tworzy się dynamiczne przez zjednoczenie przeciwieństw, poprzez asymilację i transformację cieni psyche. Wyższy jeszcze poziom świadomości, świadomość mistyczna, jest wcieleniem pojmowania jedności przeciwieństw i akceptacji ich istnienia. Jest to najwyższy znany stopień rozwoju ludzkiej świadomości, realizowany w ramach każdej religii w jej wydaniu mistycznym. Zjawisko to jest nazywane przebudzeniem, oświeceniem lub iluminacją, które gdy nadchodzi jest koroną czwartego poziomu świadomości i samo w sobie stanem piątym. Stan piąty można ująć jako centrum czterech poprzednich poziomów albo ich przekroczenie. Piąty poziom jest trudny do utrzymania i większość osób, które go doswiadczyły, cofa się do poziomu poprzedniego, tylko czasem doświadczając iluminacji.

Różne techniki rozwoju wewnętrznego, duchowego i psychoterapii tylko pozornie są ze sobą skłócone, bowiem opisują i kierunkują swoje działanie na różne poziomy – stąd wynika odmienność podejść różnych teorii i praktyk. Według psychologii transpersonalnej by realizować siebie na wyższym poziomie, wpierw należy zrealizować jedność na niższym – jeżeli ktoś nie akceptuje swojego cienia, lub ciała nie może „przeskoczyć” od razu na poziom świadomości niepodzielonej. Próby siłowego, szybkiego zaawansowania się zwykle kończą się niepowodzeniem, gdyż doświadczanie procesów negatywnych, wymagających terapii i sublimacji, a czasem po prostu akceptacji jest zbyt intensywne i rozbijajace dla dotychczasowej konstytucji osobowości. Czasem, jak w metodzie rebirthingu należącej do technik transpersonalnych, zwolennicy pracy z osobami na pierwszej poziomie nie są w stanie zasymilować metod i idei tych, którzy pracują z osobami na drugim czy nastepnych poziomach. Rzeczywiście inna jest niezbędna baza idei i metod technicznych. Można jednak powiedzieć, że gruntowna psychoanaliza i diagnoza stanu wnętrza oraz dobór srodków są od początku potrzebne każdemu i na każdym etapie. Wiele problemów z jakimi borykają się ludzie, także ci głęboko religijni i duchowo nawiedzeni ma swoje źródło w tematach i problemach na najniższym poziomie.

Początkowy okres badań i praktyki lekarskiej czeskiego psychiatry Stanisława Grofa upłynął pod znakiem „klasycznych” form terapii, ze szczególnym uwzględnieniem psychoanalizy. Z czasem na bazie rozmaitych eksperymentów dochodzi on do swego głównego odkrycia jakim jest oddychanie holotropowe, oddech pełny i głęboki przynoszący integrację psychofizyczną i duchową. Oddychanie holotropowe jako technika terapeutyczna to aktywator samopoznania i autoterapii, dobrze znany w kulturach duchowych na całym świecie. Większość życia psychicznego rozgrywa się w nieświadomości - potrzebny jest zatem silny aktywator, który pozwoli przeżyć stłumione fragmenty psyche i uwolnić się od destruktywnych dla jednostki wzorców myślowo- emocjonalnych. Inny terapeuta holistyczny w tym samym czasie odkrywa dla świata Zachodu i doskonali sztukę oddychania pod nazwą rebirthing, jest to Leonard Orr, bardziej mistyk niż psycholog. Oba podejścia, w tym jedno ściśle naukowe dają te same wnioski i podobną metodologię w terapii i autoterapii psychicznej.

Psychologia transpersonalna jest otwarta, a poprzednie trzy drogi są raczej jej narzędziami pomocniczymi. Dominujący jeszcze tu i ówdzie nurt w psychologii zachodniej także niestety w Polsce jest jak dotąd zamknięty na sfery transpersonalne psychiki. Psychologowie najczęściej badają poziom biograficzny lub fizjologiczny w psyche i nic więcej nie umieją. Dominujący model psychiki jest na pewno niewystarczający, gdyż omija kwestię obszarów okołoporodowych i pozaosobowych lub deprecjonuje wszystko to, co odbiega od normy sztucznie wypreparowanej w oparciu o mechanistyczną wizję osobową. Model transpersonalny uwzględnia ważność poziomu personalnego, jednakże na nim się nie zatrzymuje. Podejście to oczywiście nie jest doskonałe - pozostaje wiele aspektów psychiki ludzkiej do wyjaśnienia. Jednakże model ten jest otwarty na odkrycia kolejnych sfer psyche, które zapewne wkrótce nastąpią. Psychoterapeuci i psycholodzy znający dobrze metody transpersonalne powinni być w każdym szpitalu chorób psychicznych i nerwowych ponieważ bardzo wiele dolegliwości i zaburzeń psychicznych u ludzi wynika z tego, że nie pracują świadomie nad swym osobistym rozwojem wewnętrznym chociaż powinni, bo ich własna psyche sie tego domaga.

Psychologia transpersonalna pokazuje, że różne pozornie sprzeczne teorie psychologiczne oraz techniki pracy z ciałem i świadomością odnoszą się do różnych poziomów psyche, przez co stanowią wzajemne uzupełnienie i pewne schody czy stopnie rozwoju osobistego i w końcu, na czwartym etapie, rozwoju duchowego. PT podkreśla również, że wejście na poziom transpersonalny, ponadosobowy nie stanowi w żaden sposób regresji świadomości do sfery prepersonalnej, lecz jest twórczym przekroczeniem poziomu personalnego. Rozwój człowieka przebiega według określonego wzorca: od poziomu prepersonalnego, przez personalny do transpersonalnego. Niewątpliwie ważnym odkryciem Grofa, dotyczącym sfery biograficznej, było podkreślenie roli przebytych chorób, stanów z pogranicza śmierci, szoków psychicznych. Największym jednak jego osiągnięciem było usystematyzowanie mapy psychiki, a także opisanie obszaru okołoporodowego w postaci matryc warunkujących życie dorosłego człowieka, co jest twórczo wykorzystywane chociażby w rebirthingu.

Cechy charakterystyczne dla przeżyć, związanych ze sferą transpersonalną można przedstawić następująco. Są one niewysłowione, trudne lub niemożliwe do zwerbalizowania, noetyczne czyli odnoszące się do wzrostu jasności i zrozumienia, zmieniają spostrzeganie czasu i przestrzeni, ujawniają całościową i zintegrowaną naturę wszechświata włącznie z doświadczającą jednostką, są intensywnie pozytywne emocjonalnie i związane z przekonaniem o doskonałości Wszechświata (Dobroczyński, 1999a). Trafną charakterystykę przeżyć transpersonalnych ukazuje następujący cytat: „Przeżycia transpersonalne polegają na ekspansji świadomości poza konwencjonalne granice organizmu (…) ów poziom (…) jest poziomem nieświadomości zbiorowej (…) w psychologii Junga. Jest to taki rodzaj świadomości, w którym jednostka czuje się zespolona z kosmosem jako całością, można go więc utożsamić z tradycyjnym pojęciem ludzkiego ducha (…). Do opisu zjawisk transpersonalnych nadaje się raczej język mitologii, podlegający znacznie mniejszym ograniczeniom logiki i zdrowego rozsądku niż język rzeczowy, operujący faktami” (Capra za: Gałdowa, 1999a: 79). Doświadczenie transcendentne czy transpersonalne jest zatem w swej istocie doświadczeniem duchowym, wymykającym się racjonalnemu, przyczyno - skutkowemu poznaniu.

 

PSYCHOSYNTEZA (PS)

Psychosynteza to, w psychologii transpersonalnej, otwarty system bazujący na istnieniu ja (ego) jako modelu ludzkiej świadomości, woli i jej trenowaniu oraz teorii podosobowości, włączający liczne techniki duchowe. Psychologiczne i edukacyjne podejście do całościowego czy holistycznego rozwoju człowieka, zostało sformułowane przez Roberto Assagioli, znanego włoskiego psychiatrę, psychoanalityka i neurologa. Psychosynteza powstała w 1910 roku i data ta jest w swej istocie początkiem zaistnienia kierunku transpersonalnego w psychologii. Assagioli, który był pionierem psychoanalizy we Włoszech rozczarował się jej metodami, uważając, że pomija zdrowe i wyższe aspekty ludzkiej natury. Uważał, że psychoanaliza powinna być uzupełniona o psychosyntezę - zrozumienie całej natury ludzkiej, włączając jej wyższe aspekty, nie tylko osobowość, ale i sferę duchową.

Psychosynteza wyrosła na gruncie psychoanalizy i realnego leczenia pacjentów psychicznych. Niemniej, od samego początku Roberto Assagioli był zainteresowany zdrowiem i rozwojem wewnętrznym, a nie utwierdzaniem pacjenta w chorobie, co jest kardynalnym błedem XIX wiecznej psychiatrii. Dlatego też jego model wychodzi od zdrowia i nie poddaje się zwichrowanym tendencjom wmawiania pacjentom choroby. Psychosynteza oferuje nie tylko koncepcyjny model zrozumienia rozwoju i uzdrawiania oraz transformacji świadomości, ale pozwala na praktyczny rozwój osobisty "normalnie" funkcjonujących ludzi, dla rozwinięcia ich pełnego potencjału jednostki ludzkiej w społeczeństwie. Psychosynteza daje praktyczne narzędzia do osiągnięcia celu jakim jest integracja i rozwój całej ludzkiej istoty. Psychosynteza odnosi się do procesu integracji i harmonijnego, zrównoważonego wyrażenia całości ludzkiej natury – fizycznej, emocjonalnej, mentalnej i duchowej.

Psychiatra Roberto Assagioli zaprezentował zręby psychosyntezy w swych dwóch książkach, wydanych za jego życia: 'Psychosynthesis' (1965) oraz 'Act of Will', oraz w książce, która wyszła już po jego śmierci: 'Transpersponal Development. Dimension beyond psychosynthesis.' (Rozwój Ponadosobowy. Wymiar Ponad Psychosyntetyczny). Wiele artykułów jego autorstwa poszerzało zastosowanie psychosyntezy w wielu dziedzinach. W pierwszej ze swych książek zawarł dwa główne modele rozwoju: podstawowy model ludzkiej osobowości, znany jako Jajo Assagioli lub diagram jaja oraz zasadniczą tezę o roli woli, którą umieścił jako narzędzie osobowego ja, będącego źródłem tożsamości człowieka. Diagram rozmieszczenia funkcji psychicznych nosi nazwę diagramu gwiazdy.

Ten najistotniejszy nurt w psychologii jest szczególnie wartościowy ponieważ daje możliwość samodzielnej pracy nad sobą. Pomoc wykwalifikowanego terapeuty czy trenera z pewnością jest przydatna ale można też na początku wyruszyć w tę wspaniałą podróż samemu. Zapewne jest to trudniejsze ale można zrobić pierwszy krok, wystarczy tylko chcieć. Psychosynteza jak sama nazwa wskazuje jest nadzwyczaj udaną próbą stworzenia spójnego systemu psychologicznego, który dąży do uporządkowania różnych technik psychologicznych w spójny zestaw służący rozwojowi osobistemu. Założenia teoretyczne tego systemu to nie zasady wykute w kamieniu i nie należy traktować ich jako stałych i niezmiennych. Raczej należy je traktować jako sprawdzalne hipotezy badawcze użyteczne w rozwoju osobistym. Ich prawdziwość można samemu zweryfikować na podstawie swojego osobistego doświadczenia - jeśli zdecydujesz się wejść na tę drogę rozwoju i wytrwasz w niej. Wytrwałość w pracy nad sobą jest kluczem sukcesu i oznaką pozytywnej woli.

Psychosynteza uznaje głębię i wartość ludzkiego życia, podkreśla rolę wolnej woli i odpowiedzialności za własne życie. Ważne są zasady jakimi kierujemy się w życiu i wartości do których zmierzamy. Według psychosyntezy dążenie do rozwoju jest naturalną ludzką potrzebą. Psychosynteza uznaje realność tzw. doświadczeń szczytowych opisanych także przez Maslowa, które to doświadczenia są właśnie skutkiem wyższego niż przeciętny poziomu rozwoju osobowości. Psychosynteza dostarcza zbioru technik, które pozwalają aktywnie dążyć do osiągnięcia doświadczeń szczytowych. Psychosynteza podkreśla realność funkcji pochodzących z nadświadomości czyli funkcji estetycznych, etycznych, intuicji, inspiracji, stanów świadomości mistycznej. Są one dostępne obserwacji i eksperymentowi poznawczemu. Psychosynteza nie jest próbą zagarnięcia terenów należnych religii, mistyce czy filozofii. To ściśle naukowa koncepcja i jako taka jest neutralna w odniesieniu do różnorodnych form religijnych i doktryn filozoficznych. Wyjątek stanowią doktryny materialistyczne zaprzeczające istnieniu rzeczywistości duchowej, gdyż rzeczywistości duchowe są w praktyce doświadczane i nie da się temu zaprzeczyć na drodze materialistycznego dialektyzmu, który w tym wypadku błądzi i wylewa dziecko wraz z kąpielą. W warunkach postsowieckiej Polski należy być krytycznym w stosunku do materialistyczno- dialektycznych przyzwyczajeń pseudouczonych, którzy próbują negować a czasem wręcz potępiać psychosyntezę czy PT metodami politologii stalinowskiej.

W psychosyntezie istnieje wiele różnorodnych technik i metod treningu, ale nie chodzi tu tylko o eklektyzm czy synkretyzm. Zawsze na początku drogi należy ustalić wyraźny cel do którego chcemy dojść a następnie temu właśnie celowi podporządkowujemy dobór odpowiednich technik. Rozwój osobisty w ogólności i techniki psychosyntezy w szczególności wymagają wytrwałości i systematyczności. Dlatego podstawowe znaczenie ma tutaj silna wola osoby dążącej do osiągnięcia wyznaczonych celów w ramach programu psychosyntezy. Co ciekawe różne nurty psychologii często deprecjonują znaczenie woli podkreślając za to wpływ popędów, nawyków czy nieuświadomionych obrazów, które sterują naszym zachowaniem. Niemniej jednak wola jest nieefektywna tylko wtedy jeśli działa w opozycji do wyobraźni i innych funkcji psychicznych, podczas gdy jej umiejętne i konsekwentne użycie opiera się na dążeniu do regulacji i ukierunkowania poszczególnych funkcji psychiki ku realizacji rozważnie wybranego celu. Wzmacnianiu silnej woli służą również wybrane techniki i ćwiczenia praktyczne psychosyntezy.

Współczesna psychologia, a w szczególności psychoanaliza, oferują metody przemiany i ukierunkowania energii psychicznych takich jak popęd seksualny czy popęd agresywny. Transformacja tych popędów może zaoszczędzić niesamowite ilości energii, którą można ukierunkować dla osiągania rozwojowych, twórczych celów. Nie wydaje się by było przesadą porównanie tej energii do potęgi energii elektrycznej, która wszak kiedyś była niedoceniana. Istnieją procedury, których można użyć do obudzenia w człowieku zasobów jego nadświadomości, które mają transformujący i regenerujący wpływ na osobowość. Uwolnienie tych energii może być w jakimś stopniu porównane do energii atomowej uwięzionej w materii. Psychosynteza może być stosowana w szeroko w typowej psychoterapii, ale również w edukacji, w wychowywaniu dzieci oraz jak już wspomniano w procesie samorozwoju i duchowej samorealizacji.

INTEGRACYJNE PODEJŚCIE PSYCHOSYNTEZY

Psychosynteza proponuje podejście integrujące dotyczące różnych aspektów ludzkiego doświadczenia: fizycznego, emocjonalnego, mentalnego i duchowego, związanego z istotą, celem, wartościami, wolą. Dostarcza nie tylko technik terapeutycznych, ale głównym jej celem jest także edukacja, aspekt dydaktyczny. W psychosyntezie funkcjonuje powiedzenie, że "jeśli coś przychodzi na czas jest to edukacja, a jeśli za późno jest to terapia". Dlatego też psychosynteza rozwinęła aspekt dydaktyczny, "aby potem nie trzeba bylo terapii". Psychosynteza jest „pomostem" dla wielu dziedzin, budując „przesłanie" nie tylko w psychologii (psychologia transpersonalna, psychoenergetyka), ale także w medycynie (psychosomatyka, medycyna komplementarna - holistyczna) i pedagogice (pedagogika holistyczna, hermeneutyczna), łącząc je w jedną harmonijną całość tego co było, z tym co nadchodzi. Psychosynteza przez swoje całościowe podejście do funkcjonowania psychiki, wychodzi naprzeciw ostatnio coraz częściej artykułowanym przez integrystów potrzebom połączenia „rozumu i serca" i jest gotowym modelem czekającym na włączenie nie tylko do polskiej nauki ale i procesu dydaktycznego. Psychosynteza zawiera elementy wszystkich czterech sił w psychologii (psychoanalizy, behawioryzmu, psychologii humanistycznej i psychologii transpersonalnej), zachowując jednocześnie swą unikalną tożsamość. Ponieważ psychosynteza przechodzi z poziomu leczenia choroby na koncentrowanie się na dobrostanie i wzroście - ma podejście jednocześnie terapeutyczne i dydaktyczne, edukacyjne, promujące zdrowie. Pacjenci psychiczni w szpitalach często są chorzy przwlekle tylko dlatego, że nie mają żadnej psychoterapii, żadnych ćwiczeń ani zachęty do pracy nad sobą, sublimacji nagatywnych doświadczeń i wzrostu, chociaż niemożliwość w tym zakresie dotyka tylko małej części całej patologii psychicznej. Farmakoterapia często też uniemożliwia rozwój osobisty człowieka, jeśli stosowana jest zbyt długo albo nieadekwatnie do stanu pacjenta.

Koncepcja nadświadomości (wyższej nieświadomości) jest kluczowym punktem w psychosyntezie. Zawiera ona wyższe impulsy: altruistyczne formy miłości i woli, artystyczne i naukowe inspiracje, akcje humanitarne, filozoficzne, religijne wglądy, podążanie za celem i znaczeniem życia. Może obejmować przyszłe możliwości, proces stawania się. Assagioli uważał, że człowiek może cierpieć nie tylko z powodu blokowania swych fundamentalnych popędów, ale z powodu represjonowania subtelności, tłumienia tego, co subtelne - "repression of the sublime", a więc zaprzeczania istnienia swojej wyższej natury. Psychosynteza zawiera wiele technik dla uwalniania i aktualizowania tego, co "na górze", wywoływania duszy i ustanawiania pomostu dla intuicji, dzięki której możemy docierać do prawdziwej mądrości, zawartej w poziomie nadświadomym, podobnie jak będącej źródłem energii, inspiracji i nadania kierunku indywidualnemu życiu.

Psychosynteza jest dynamiczną koncepcją psychologicznego życia, które wyrażane jest przez wiele różnych i czasami przeciwstawnych sił w człowieku. Jest to koncepcja, włączająca duchowe centrum w każdej jednostce jak i wiele metod, które umożliwiają przepływ życiowej energii w sposób twórczy i harmonijny i wyrażać naszą naturalną duchowość. Główną zasługą Assagiolego był model świadomości ludzkiej psyche z ja i transpersonalnym ja jako głównymi elementami. Assagioli rozwinął program trenowania woli, jej jakości i poziomy. Trzecim znaczącym wkładem w psychologię była praca z podosobowościami. Psychosynteza reprezentuje model wzrostu i podejście do rozwoju, podobnie jak i leczenia od zdrowia. Psychosynteza obejmuje dwa stadia rozwojowe, dwie przestrzenie wzrostu: osobową i transpersonalną. Osobowa włącza jasny sens indywidualnej tożsamości, a transpersonalna obejmuje jednoczący i uniwersalny rodzaj doświadczeń wychodzących poza indywidualność. Psychosynteza osobowa dotyczy osobowego wzrostu i zajmuje się równoważeniem osobowości, porządkując funkcje psychiczne wokół odkrytego doświadczalnie osobowego centrum (osobowego ja). Zwykle zachodzi w trakcie codziennego życia, gdy np. uzdrawiamy nasze rany i polepszamy jakość naszego życia. Psychosynteza transpersonalna (duchowa) włącza transpersonalną przestrzeń oraz mądrość i miłość, dwie fundamentalne jakości wyższego ja. Samorealizacja ma miejsce, gdy odpowiadamy na głębokie potrzeby duszy, realizując i angażując obydwie przestrzenie wzrostu.

Psychosynteza rozwinęła się przez lata z wizji jednego człowieka w szerokie podejście do rozwoju, wychowania i edukacji, podobnie jak i relacji międzyludzkich (w rodzinie, szkole, społecznościach, międzynarodowych, jak i jednoczącego podejścia do środowiska (ekopsychosyntezy), włączając człowieka i świat w sieć relacji. Assagioli mówił, że „Człowiek nie jest izolowany w świecie, ale włączony w sieć połączeń nie tylko indywidualnych i społecznych z innymi ludźmi, w całe płynące i stające się życie. Stąd każdy cel, każde indywidualne zadanie powinno być w harmonii z uniwersalnym celem życia.” Szeroka wizja psychosyntezy stała się efektem rozwijającej się teorii poszerzania samoświadomości człowieka, będącej żywym, eksperymentalnym procesem własnej pracy dla jednoczenia osobowości, samoobserwacji i poziomem transpersonalnego/duchowego ja, dając tym samym fundamentalny, holistyczny model rozwoju człowieka, włączając go w sieć indywidualnych i grupowych połączeń ze wszechświatem. Przez omalże 90 lat psychosynteza rozrosła się na świecie we wszechstronne podejście do człowieka jako całej osoby. Posiada znaczącą literaturę w wielu językach oraz praktyków różnych profesji i ponad sto instytutów na świecie.

BIOSYNTEZA

Jet to terapia wywodząca się od koncepcji Reicha, a jej celem jest „integracja życia”. Po raz pierwszy tego terminu użył Francis Matt, twórca metody psychoterapii prenatalnej jak analiza życia płodu w łonie matki. Od 1975 roku biosyntezę rozwija D. Boadella, opierając się na założeniu, że istnieją 3 podstawowe strumienie energii życiowej, wiążące się z trzema warstwami komórkowymi zarodka (ekto, endo- i mezoderma). Wyrazem aktywności tych strumieni jest „przepływ” percepcji, myśli i obrazów przez system neuromotoryczny. Integracja tych strumieni może zostać naruszona wskutek stresu doznanego przed urodzeniem, w niemowlęctwie lub późniejszym życiu. Metodami terapii w biosyntezie są: uwolnienie oddechu, emocjonalne ześrodkowanie, przywracanie normalnego stanu funkcjonowania mięśni, ugruntowanie postawy. Boadella uważa, że cała powierzchnia ciała stanowi prenatalną strefę erotyczną, następnie różnicuje się ona poprzez tworzenie ośrodków energetycznych lokalizujących się w czterech strefach. Tak kształtuje się osiem podstawowych typów charakteru każda cecha i typ charakteru mają swoje funkcjonalne przeciwieństwo: schizoidalny i histeryczny, oralny i paranoidalny, masochistyczny i psychopatyczny, falliczny i bierno-kobiecy. Typy charakteru odpowiadają czterem fazom rozwoju (stadium więzi, odżywiania, eksploracji i komunikacji) oraz czterem strefom erogennym: ocznej, oralnej, analnej i genitalnej. Na takiej podstawie powstają mapy charakteru, odzwierciedlające strukturę energetyczną ciała i organizmu oraz funkcjonalną organizację osobowości. Biosyntezę rozwijają ponadto D. Smith, J. Pierrakos, E. Baker, F. Lake i inni.

WIZUALIZACJA

Jet to prosta technika terapeutyczna odwołująca się do obronnych i mobilizujących czyli w swej istocie terapeutycznych możliwości tkwiących w psychice, szczególnie wyobraźni. Wizualizacja opiera się na zasadzie pozytywnego sprzężenia zwrotnego, uruchamiającego pożądane procesy zdrowotne dzięki powiązaniu procesów fizjologicznych (organizm), psychicznych (wyobraźnia, emocje, nastawienia) oraz duchowych (wola). Elementy sugestii (hipnoza) i autosugestii, relaksacja, tworzenie pozytywnych programów (antycypacja), a niekiedy elementy zmienionego stanu świadomości (stan alfa mózgu) pozwalają na skoncentrowanie energii psychicznej i wysiłku w pożądanym kierunku. W procesie wizualizacji wykorzystuje się indukcje zmysłowe (wzrokową, słuchową, dotykową, a także węchową lub smakową), koncentrację na wywołanych wrażeniach i wyobrażeniach. Wizualizacja jako technika jest wykorzystywana przez różne systemy terapii, m.in. korzysta z niej psychosynteza Assagiolego, medytacja autogenna Schultza, autohipnoza M. Eriksona; występuje także w metodzie leczenia chorych na raka C. i S. Simontonów oraz innych formach oddziaływań, np. w transcendentalnej medytacji (TM), metodzie da Silvy czy pracy ze sportowcami. Z pomocą w stosowaniu Wizualizacji przychodzi nowoczesna tomografia komputerowa, która wyraźnie pokazuje aktywacje tych samych stref mózgu w czasie wizualizacji co przy rzeczywistej czynności. Jest to zatem wartosciowa technik terapeutyczna oparta na naukowej wiedzy o pracy mózgu.

Jajo Assagioli - Model Osobowości

Jajo AssagioliJajo Assagiolego

1. Niższa nieświadomość
2. Średnia nieświadomość
3. Wyższa nieświadomość lub nadświadomość
4. Pole świadomości
5. Świadome ja
6. Duchowe (transpersonalne Ja)
7. Nieświadomość zbiorowa (niższa, średnia i wyższa)

Owalna niczym jajko struktura psychiki jest podzielona na trzy części, które reprezentują różne poziomy: niższy, średni i wyższy. Okrąg w środku przedstawia pole świadomości, które obejmuje swym zasięgiem tylko część Jaźni. Poza dużym owalem czy raczej wokół niego rozciąga się pole nieświadomości zbiorowej. Każdy z tych poziomów przedstawiony jest linią przerywaną, gdyż jest współprzenikalny. Zawartość psychiki nieustannie przemieszcza się pomiędzy poziomami i przestrzeniami (także indywidualną i zbiorową), podobnie jak ma to miejsce w trakcie osmozy w przestrzeniach międzykomórkowych roślin. Jeszcze lepszy model uzyskamy czyniąc obraz Jaja przestrzennym, trójwymiarowym.

(1) Niższa nieświadomość - zawiera podstawową aktywność psychiczną umożliwiającą procesy życiowe i koordynację funkcji fizycznych ciała, podstawowe popędy i prymitywne potrzeby, kompleksy o silnym ładunku emocjonalnym. Objawy patologiczne: fobie, obsesje, urojenia - reprezentują osobową przeszłość w postaci stłumionych i zapomnianych przeżyć, często bolesnych. Jest to zwykle źródło trudności, zablokowanej energii, kontroli działań, blokujących wolność i rozwój jednostki.

(2) Średnia nieświadomość, kryjąca zachowania i stany umysłu, które mogą być przywołane w każdej chwili do świadomości. To wplecione w codzienne życie wspomnienia, myśli, emocje i uczucia. Ta część nieświadomości jest łatwo dostępna, przez dostrojenie do niej lub przypominanie.

(3) Wyższa nieświadomość - nadświadomość – źródło wyższej inspiracji i intuicji, wartości i uczuć wyższych. Pozwala na objawienia filozoficzne, artystyczne, naukowe, moralne. Obszar ten jest źródłem wyższych uczuć (m.in. miłość altruistyczna), geniuszu, stanów kontemplacyjnych, olśnień i ekstazy. Pojawia się w chwilach tzw. doznań szczytowych (wg A. Maslowa) – transcendencji.

(4) Pole świadomości – część osobowości uświadamiana w sposób bezpośredni.

(5) Osobowe ja - świadome ja, miejsce czystej świadomości siebie, własnego Ja. Uzyskujemy je po usunięciu ze świadomości wszystkich treści. Jest to niezmienne jądro istoty ludzkiej od dzieciństwa aż do śmierci. Świadoma, osobowa jaźń – świadome Ja jest odbiciem Wyższego Ja i jego projekcją na pole osobowości. Jest to synteza całej istoty, esencja prawdziwej egzystencji ludzkiej.

(6) Wyższe Ja – Ja Transpersonalne = duchowe, miejsce najczystszego istnienia. Jest ta część jednostki, która doświadcza wszystkiego jakby z góry, zwysokości czy dystansu.

(7) Nieświadomość zbiorowa – zakumulowane środowisko psychiczne, które nas otacza. Zbiorowa nieświadomość to także to, co niesiemy pokoleniowo, i co pochodzi z rodzin i otaczającego środowiska, narodu i rasy. Z tego powodu pole świadomości indywidualnej osoby zawiera zawsze nieświadomość i to zarówno indywidualną jak i zbiorową.

Wiedza o sobie jest byciem w kontakcie z Wyższym Ja, z obszarem, nazywanym w religii duszą. Psychosynteza nie precyzuje dokładnie tej terminologii, zachowuje neutralność, pozwalając na indywidualną interpretację znaczeń każdej osobie. Osoba dokonuje wyborów bycia bardziej świadomym w trakcie życia swej duchowej natury, która jest jednocześnie częścią duszy świata. Jest to jednak wybór, który należy do każdego. Punkt na górze Jaja Assagioli symbolizuje najwyższy element nadświadomości, najgłębszą tożsamość, istotę bytu, a linia łącząca wskazuje, że nie są to dwa oddzielne byty, ale dwa różne aspekty tej samej rzeczywistości. Ta rzeczywistość jest główną tajemnicą człowieka. Doświadczenie ja/źni nie jest teoretyczną koncepcją, lecz praktycznym doświadczeniem wewnętrznym każdej osoby. Daje poczucie samoświadomości, które jest centralnym odczuciem każdej osoby i prowadzi do świadomego życia.

Samoświadomość prezentuje się więc jako psychiczna formacja, podobna do innych i z punktu widzenia dynamiki charakteryzuje się pewnego rodzaju energią, jej intensywnością, która różnicuje poszczególne osoby, jak i zmienia się w jednej osobie. Wydaje się, że rozpuszcza się ona w nocy i konsoliduje każdego ranka na nowo. Można przypuszczać, że zanika, gdy intensywnie angażujemy się w jakieś działanie; cierpi, gdy jesteśmy zranieni i doznaje radości w chwilach przyjemnych. Ona nabiera znaczenia, gdy stoimy przed podjęciem ważnej decyzji czy odpowiedzialności lub odrzucamy coś, co wydaje nam się niewłaściwe. Negatywizm dzieci może być wytłumaczony instynktowną potrzebą rozwinięcia samoświadomości. W wieku dojrzewania samoświadomość ulega zmianom w dalsze burzliwe poszerzenie, które oznacza nieuchronne przejście z podporządkowania dziecka do niezależności młodego człowieka. Brak mądrości i wiedzy psychologicznej nie tylko wśród młodych ale i dorosłych czyni ten proces patologicznym i przekształca w nieprzejednany konflikt między pokoleniami. Ja/źń, podobnie jak instynkty, ciekawość i każda inna funkcja psychiczna ma swoją dynamikę, swoje rytmy i prawa rozwoju. Samoświadomość ma swe poziomy rozwoju i zrozumienia, w zależności od tego, jak jednostka widzi siebie i świat. Bywa, że jest to paradoks, gdzie z jednej strony samoświadomość wydaje się oporna na wszelkie zmiany psychofizycznej osobowości, a z drugiej, staje się ona mniej lub bardziej pomieszana w różnym wieku i czasie i w zależności od jednostki i identyfikuje się z jednym lub drugim zmiennym aspektem swej osobowości (np. z ego, a nie z osobowym ja).

Pierwszym krokiem do psychosyntezy jest rozpoznanie podosobowości, zharmonizowanie w jednolitą osobowość wokół jednoczącego centrum. Wymaga to pracy nad wolą i wyobraźnią oraz wzmocnienia wszystkich nierozwiniętych jakości i nie używanych funkcji. Włącza to także integrację indywidualnej osoby z rodziną i społecznym środowiskiem (interindywidualna i grupowa psychosynteza). Tego rodzaju program wymaga licznych technik i różni się w zależności od wieku, psychologicznego rozwoju, konstrukcji psychologicznej każdej osoby. Psychosynteza oznacza, że każdy praktykuje ją w ciągu całego życia poprzez coraz bardziej świadomy rozwój samego siebie (samowychowanie) dla własnej spójności lub używania pewnych technik psychosyntetycznych.

Gwiazda Assagioli - Model Funkcji Psychicznych


Gwiazda AssagioliModel gwiazdy

0. Osobowe Ja (Punkt na schemacie wewnątrz Jaja)
1. Wrażenia, impresje
2. Emocje/uczucia
3. Impulsy/pragnienia
4. Wyobraźnia, marzenia, wizualizacja
5. Intelekt, myślenie, rozumowanie
6. Intuicja, wgląd, ogląd
7. Wola (wokół osobowego ja, Self/Jaźń)

Ten jeden z najważniejszych modeli w psychosyntezie przedstawia umiejscowienie zasadniczych dla osoby funkcji psychicznych wokół jednoczącego centrum. Jest on obrazem podstawowego etapu treningu psychosyntezy, zintegrowania (uporządkowania) funkcji psychicznych wokół ja (jaźni), dookoła którego zorganizowana jest ludzka wola, będąca narzędziem osobowego Ja. Wola determinuje używanie wszystkich funkcji we właściwy sposób. Wrażenia (1) najmocniej wpływają na wyobrażenia (4) i rozumowanie (5). Podobnie intuicja (6) najmocniej pobudza uczucia (2) oraz impulsy pragnieniowe (3). Jest to reguła pracy wedle sił trójkąta wewnątrz schematu Gwiazdy Assagioli. Tak też burzliwe emocje mogą zakłócać pracę intuicji (wglądu) podobnie i nadmiernie silne impulsy pragnień. Aby używać intuicji, wglądu (6) trzeba wyciszać i wyłączać emocje oraz impulsy pragnieniowe w niższej części tego trójkąta. Negatywne i toksyczne emocje, wrażenia, pragnienia, wyobrażenia, myśli i oglądy mogą zakłócać pracę pierwiastka woli uniemożliwiając człowiekowi realizowanie się w życiu, w każdym z sześciu jego aspektach, co daje psychopatologie, zaburzenia mentalne i choroby umysłu.

Wola ma ścisłe połączenie ze świadomością osobowego ja, jest jego narzędziem i razem tworzą jednoczące centrum osobowe. Poprzez działanie woli osobowe ja może regulować wszystkie funkcje psychofizycznej całości. Poprzez wolę ja/źń może działać dzięki innym psychologicznym funkcjom, regulując i kierując nimi. Istnieje ponadto wyższy poziom: relacja między ja i Transpersonalnym lub Wyższym Ja, w stosunku do którego ja jest odbiciem lub projekcją. W swej istocie psychosynteza jest nazwą dla świadomego współdziałania z naturalnym procesem wzrostu, tendencją w każdym z nas i świecie do harmonizowania i syntezy różnych aspektów na wyższym poziomie organizacji. Według Szent-Gyoergyi jest to dążenie w żywych organizmach do udoskonalania siebie. U człowieka staje się ono świadome – jest to silna potrzeba do wprowadzania zmiany, do szybszego postępu.

ROBERTO ASSAGIOLI - PREKURSOR PS

Roberto Assagioli (ur. 27 lutego 1888, zm. 1974) – włoski lekarz psychiatra i psychoterapeuta, twórca ruchu psychosyntezy, zaliczanej do psychologii transpersonalnej, będącej pomostem między psychologią klasyczną a transpersonalną, a przez wielu uważanej za esenscję transpersonalizmu w psychologii. Assagioli uważany jest za geniusza dokonującego syntezy nauk psychiatrii, psychologii, psychoanalizy oraz psychologii religii.

Roberto AssagioliRoberto urodził się w Wenecji 27 lutego 1888 roku. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Roberto Marco Grego. Gdy miał 2 lata stracił ojca, a jego matka poślubiła doktora Emanuele Todesco Assagioli, który usynowił Roberto nadając mu swe nazwisko. Roberto uzyskał klasyczną edukację: 5 lat greki, 8 lat łaciny i naukę innych języków. W domu posługiwano się angielskim, włoskim i francuskim, stąd znał te języki bardzo dobrze. Zaczął też poznawać niemiecki w wieku lat 8, a rosyjski i sanskryt na Uniwersytecie we Florencji. Jako Włoch, znał dobrze twórczość Dante Alighieriego, a szczególnie Boską Komedię, która wywarła na nim szczególne wrażenie, podobnie jak Platona, których wpływy można potem znaleźć w psychosyntezie. Rodzina żyła w Wenecji, aż do pójścia na studia medyczne we Florencji w 1904 r. Rodzice w trakcie dzieciństwa zabierali Roberto w liczne podróże po Europie oraz Rosji. Dzięki temu mógł poznać wiele kultur i sposobów życia, które stały się znaczące dla kształtowania się przyszłych jego poglądów na świat i człowieka. Stał się także entuzjastą wspinaczek wysokogórskich, które zaowocowały jako drogowskaz w psychosyntezie. Mając 15 lat Roberto Assagioli napisał pierwszy artykuł, zamieszczony w Giornale di Venezia. W Wenecji Roberto zaczął studiować medycynę w Istituto di Studi Superiori. Zarówno Wenecja jak i Florencja były w tym czasie miejscem licznych zgromadzeń artystów i intelektualistów, podobnie jak bogatym źródłem kultury, sztuki i architektury, jak i muzyki, stworzonej przez epoki, oraz myśli humanistycznej i religijnej, co wpływało istotnie na wzrastanie w tej atmosferze młodego Roberto Assagiolego i zaowocowało zamiłowaniem do muzyki, sztuki i piękna natury. Znalazło to później swoją syntezę w jego poglądach.

Od początku swej pracy publicystycznej, jak i przez kolejne lata Assagioli pracował na pograniczu medycyny, edukacji i religii, które stały się potem podstawą psychosyntezy. W zapiskach z tego okresu można znaleźć informacje, że Roberto Assagioli uczestniczył w międzynarodowych konferencjach na temat historii religii (książka W. Jamesa ukazała się w 1902 r.), podobnie jak na temat moralnej edukacji w Anglii w 1908 r. i jego wkład został opisany w czasopiśmie Scientia. Spotkał tam wielu orientalistów, m.in. Coomarasswamyego. Uczestniczył także w Międzynarodowym Kongresie Filozoficznym, gdzie interesował się podejściem niemieckiego mistyka J. G. Hamanna i amerykańskiego transcendentalisty R. E. Emersona. W 1907 roku w czasopiśmie "Leonardo" zostały wydrukowane kolejne artykuły Assagiolego: Per un nuovo umanessimo ariano i Il „Nuovo pensiero” Americano oraz Fantasia in Re interiore. Początek wieku był czasem wielu odkryć oraz badań w różnych dziedzinach wiedzy, filozofii, religii i technologii. Pojawiały się też nowe odniesienia do wschodnich tradycji i mądrości wielu epok, rozpoczęto ponowne prace nad naturą człowieka, jego nieświadomości, którą starano się badać naukowo (Freud). Pierwszy Międzynarodowy Kongres Psychiatrii w Amsterdamie miał miejsce w 1907 roku. Znaczące osoby z tego okresu, które znalazły oddźwięk w podejściu Assagiolego do rozwoju człowieka to A. Einstein, Fr. Frobel, M. Montessori, R. Steiner.

Od początku swego dorosłego życia Assagioli gromadził nieprzeliczone ilości materiałów z różnych dyscyplin i zakresów zainteresowań, które miały swój znaczący wpływ na tworzenie jego późniejszych poglądów i teorii. W tym okresie R. Assagioli był identyfikowany z gronem psychoanalityków obok Freuda i Junga, co zostało potwierdzone w listach między tymi ostatnimi. Jung pisał do Freuda w 1909 r, że „wśród wizytujących go znalazł się młody człowiek, pierwszy Włoch, dr Assagioli ze szkoły psychiatrycznej we Florencji. Jest bardzo inteligentny, oczytany i entuzjastycznie nastawiony i pragnie odwiedzić Freuda w następnym roku” (z listów do Freuda – vide J. Hardy). Wystąpienie Assagiolego na Międzynarodowym Kongresie w Heidelbergu w 1908 roku zapoczątkowało zainteresowanie jego filozofią. Trzy lata później w Bolonii zaprezentował wykład n.t. Subcosciente (Podświadomość). Od 1907 roku Assagioli pisał swe tezy do pracy doktorskiej o Psychoanalizie, La psicoanalisi, korzystając z doświadczeń Bleulera i Junga. Od 1908 roku będąc uczestnikiem kursów w Monako, zakończył swe psychiatryczne przygotowanie, będąc uczniem Prof. E. Tanzi. Po skończeniu studiów medycznych udał się do Zurichu aby specjalizować się w psychiatrii. Stał się członkiem della Societa Freud w Zurichu.

W 1910 roku, Roberto Assagioli zakończył pisanie swych tez krytycznych na temat teorii psychoanalizy. Jego celem było stworzenie naukowej psychologii, obejmującej całego człowieka, włączając wolę, radość, mądrość, podobnie jak impulsy i popędy. Chciał, aby psychologia była praktyczna, pozwalająca człowiekowi poznać i zrozumieć jak żyć lepiej, w pełni, zgodnie z całym swym bogactwem, które ma w sobie. Środowisko akademickie w 1910 roku zaakceptowało jego tezy. Współpracując z Freudem (głównie listownie) i Jungiem, Assagioli wkrótce zorientował się, że wszyscy oni są zainteresowani (włącznie z nim samym) w stworzeniu naukowego podejścia w psychologii, nazywając się naukowcami. Freud chciał wyraźnie obronić swą teorię, choć Jung był zdania, że może podlegać ona różnym spekulacjom, a Assagioli uważał ją za wstępną, mogącą ulegać zmianie. Już w trakcie pobytu w Klinice Bleulera w Szwajcarii Assagioli zorientował się, że Bleuler jest krytyczny w stosunku do Freuda, co powoli zarysowywało rodzaj schizmy między nimi. Roberto Assagioli był także członkiem International Psychoanalitic Society, jedynym Włochem, spośród 19 członków szwajcarskiej grupy. Jego artykuły ukazywały się wyjątkowo często w ufundowanym przez profesorów Z. Freuda i Bleulera czasopiśmie Jahrbuch fur Psychoanalytishe und Psychopathologishe Forschungen w latach 1909–1910.

Po powrocie z Zurychu w 1910 roku Assagioli kontynuował swą praktykę psychiatryczną we Włoszech, jednocześnie rozwijając swoje zrozumienie terapii. Kontakty z Jungiem i Freudem do tego czasu pozwoliły mu na głębsze zastanowienie się nad interakcjami między biologiczną strukturą i emocjonalno/ umysłowym podłożem ludzkiej natury i stworzenie praw psychodynamiki. Był to wtedy w medycynie czas, gdy świat medycyny oficjalnej był daleki od włączenia i uznania jakiegokolwiek widzenia psychosomatycznego choroby. W czasie I wojny światowej Assagioli był lekarzem wojskowym. W okresie między wojnami mieszkał w Rzymie. W tym czasie stworzył krąg osób badających duchowy aspekt życia. W 1920 (1922 r.) Roberto Assagioli poślubił Nelle Ciappetti, a w 1923 roku urodził im się syn Ilario. Małżeństwo Assagiolego trwało 40 lat.

W roku 1938, na skutek oszczerstw i podejrzeń faszystowskich organizacji o działalność pacyfistyczną na skalę międzynarodową rzymski Istituto di Psicosintesi (Instytut Psychosyntezy) został przez nazistowski reżim zamknięty. W tym czasie Freud był także naciskany przez faszystów, aby opuścić Wiedeń. Wszystkie towarzystwa psychoanalityczne zostały zamknięte w obszarze wpływów gestapo. Warto pamiętać o tym, aby poprawnie identyfikować przynależność i poglądy osób jawnie zwalczających psychoanalize czy psychosyntezę, bo tym zajmowali się od początku osobnicy z kręgów faszystowskich z pobudek zupełnie innych niż naukowe. W 1940 roku Assagioli został aresztowany przez faszystowski reżim za swe pokojowe poglądy, razem ze swoim synem. W więzieniu napisał książkę, wyrażając w niej swe duchowe refleksje pt. "Liberta in prigione", nigdy nie opublikowaną. Syn Assagiolego Ilario zmarł w 1951 roku na gruźlicę kości oraz wskutek cierpienia spowodowanego pobytem w nazistowskim więzieniu i ich ucieczki z niego. Napisał wiersze zatytułowane "Diario Spirituale". Po II wojnie światowej – począwszy od 1946 roku psychosynteza stała się bardziej znana w świecie (we Włoszech, Francji, Szwajcarii, Anglii i Ameryce) i to zarówno poprzez międzynarodowe konferencje jak i artykuły publikowane w czasopismach po latach 50-tych w wielu językach. Faszyści nie po raz pierwszy chcieli zahamować postęp nauki i zniszczyć poważnych uczonych, ale w wypadku Assagioli im się to na szczęście nie udało, chociaż różne ruchy nazistowskie i pojedyńczy faszyści czasem atakują i krytykują Psychosyntezę. Warto o tym pamiętać, jeśli przyjdzie nam słuchać jakieś obiekcje pod adresem Assagioli czy psychosyntezy.

Roberto Assagioli żył w czasach, jak to określiła J. Hardy – dwóch wielkich rewolucji w psychologii. Z jednej strony pojawiła się psychoanaliza, której stał się prekursorem we Włoszech na początku swej medycznej praktyki i której zastosowanie opisał w swej pracy doktorskiej, podobnie jak publikował w czasopiśmie Jahrbuch wraz z Freudem i Jungiem. Był też członkiem grupy pionierów psychoanalizy zrzeszonej w Zurich Freud Society. Szczególnie zafascynowany był ideą procesów nieświadomych, którą następnie poszerzał, tworząc szereg hipotez, znacznie odbiegając tym samym od psychoanalizy. Drugą z rewolucji stała się humanistyczna i transpersonalna psychologia, w które to dwa nurty włączył się aktywnie od samego ich początku w latach 60-tych, podróżując po świecie, uczestnicząc w wielu konferencjach na te tematy. Szczególnie były mu bliskie hasła całościowego spojrzenia na organizm, rozwój i wzrost potencjału ludzkiego (tutaj istotne są dwa kierunki: wertykalny i horyzontalny), poszerzanie świadomości człowieka, zdrowie, a nie choroba (jak w psychoanalizie), skupienie na realizowaniu wyższych wartości, w tym miłości i radości w codziennym życiu. Roberto Assagioli zmarł na wsi w Capolona, niedaleko Arezzo w wieku 86 lat. Pracował wtedy nad swą książką "Transpersonal Self", którą zostawił nie zakończoną. Książka została wydana 13 lat po jego śmierci pod tytułem "Transpersonal Development. The Dimension beyond Psychosynthesis". Pozostawił po sobie setki prac i artykułów, które są rozprowadzane przez założony w Rzymie w 1926 roku Instytut Psychosyntezy. Życie i twórczość Assagioli jest bardzo bogate i twórcze, stąd jego bardziej szczegółowe omówienie przekracza ramy tego informacyjnego w swej naturze artykułu.

REKOMENDACJE

Warto, aby metodami psychologii transpersonalnej oraz szczególnie całościowo podchodzącej do człowieka i jego problemów psychosyntezy zainteresowali się głębiej wszyscy liderzy tak zwanych treningów i kursów rozwoju osobistego, wewnętrznego, rozwoju świadomości i rozwoju duchowego oraz uzdrawiania, chociażby w tym celu aby zweryfikować naukowo i uzupełnić tak swoją wiedzę jak i praktyczne umiejętności w pracy z materiałem ludzkim, a zatem żywym i wrażliwym ze swej natury. Jak wiadomo, dla mądrego wiedzy nigdy dość!

Zobacz też:
http://www.psychosynthesis.org/


Redakcja i opracowanie:

PremaDharmin

 

Z naszego bloga


Top 11

Najpopularniejsze artykuły: 


Newsletter


Wyślij

Po więcej informacji zapisz
się do naszego newslettera

Licznik odwiedzin: 7186248 Ostatnia aktualizacja strony: 2017-05-29 05:47:57