Stowarzyszenie Macierz

Stowarzyszenie MACIERZ powstało jako organizacja zajmująca się ochroną Praw Człowieka, ekologią, promocją zdrowego odżywiania i funkcjonowania, działalnością charytatywną w różnych dziedzinach życia.

Ilość wejść: 6948


SHIA - historia szyizmu - mistycznego nurtu w islamie

Szyizm - bardziej mistyczny nurt w islamie jest w Polsce mało znany i kojarzony głównie ze znienawidzonym przez USA państwem Iranu, które nie poddaje się wpływom amerykańskiego militaryzmu. Szyizm to jednak 1500 lat historii i wiele mistycznych odniesień, które warto poznać zajmując się sufizmem czy mistyką i gnozą. 

Szyizm encyklopedycznie


Shia IslamSzyizm (od arab. شيعة علي, si'at Ali – stronnictwo Alego) – obok sunnizmu i charydżyzmu stanowi jeden z trzech głównych nurtów współczesnego islamu, drugi po sunnizmie co do liczby wyznawców.

Szyici nie uznają trzech pierwszych kalifów sunnickich. Rozdział od sunnitów dokonał się w wyniku sporu o władzę po śmierci kalifa Alego. Szyici nie uznali nowego kalifa. Prawowitymi następcami Proroka Muhamamda (Mahometa) dla szyitów są jedynie potomkowie Alego i córki proroka, Fatimy, to jest Alidzi. Szyici w większości dogmatów wiary jak i praktyk religijnych nie różnią się od sunnitów, jednak (z wyjątkiem zajdytów) uważają że pełni objawienia można dostąpić jedynie za pośrednictwem imama z rodu Alidów, który na końcu świata objawi się jako Mahdi (Mesjasz czyli Chrystus, Zbawiciel). 

Pierwotnie szyizm był wyznawany głównie przez muzułmanów pochodzenia arabskiego, ale za panowania dynastii Safawidów (1501-1773) doszło do nieomal całkowitej szyizacji Iranu czyli dawnej Persji, która obejmowała wtedy m. in. obecne terytoria Iranu i Azerbejdżanu, część Afganistanu i Pakistanu, a przejściowo również południowy Irak i Bahrajn na Półwyspie Arabskim. W chwili obecnej wpływy szyizmu utrzymują się głównie na terytorium dawnej Persji (90-96%), Azerbejdżanu (75-85%), w Iraku (56-61%) i Libanie (około 30%) oraz w Gujanie i Surinamie, dwóch państwach w Ameryce Południowej, gdzie szyici stanowią odpowiednio ok. 10 % i ok. 20 % ludności. W obydwu tych państwach szyici pojawili się jako imigranci z Azji (obok dużych mniejszości hinduskich). Z szyizmu wywodzą się takie nurty religijne jak druzyzm, alewizm, alawizm (nusajryzm), babizm, bahaizm i jazydyzm. Najbardziej znanym szyitą w XX wieku był ajatollah Ruhollah Chomeini.

W Polsce często używa się określenia szyizm na będący jego odłamem imamizm. Mniejszość szyicka zamieszkuje także Polskę. Najważniejszym szyickim świętem jest Aszura. Symbolem szyizmu jest półksiężyc z małą gwiazdą po prawej stronie.

Główne gałęzie szyizmu to: 

1. imamici – największa grupa, uznająca pierwszych 12 imamów
Ali ibn Abi Talib
Hasan ibn Ali (zm. ok. 669)
Husajn ibn Ali
Ali ibn Husajn (zm. 713)
Muhammad al-Bakir (zm. ok. 733)
Dżafar as-Sadik
Musa al-Kazim (745 - 799)
Ali ar-Rida (zm. 818)
Muhammad at-Taki (zm.835)
Ali an-Naki (zm. 868)
Al-Hasan al-Askari (zm. 837)
Muhammad al-Mahdi (zgodnie z wiarą imamitów miał zniknąć w niewyjaśnionych okolicznościach w Samarze i powróci aby zbawić ludzi jako Mahdi. 
2. ismailici
3. zajdyci

Mahdi - Mesjasz Zbawiciel w Islamie

Mahdī (arabski: مَهْديّ mahdī, "człowiek prowadzony przez Boga; mesjasz") - w islamie mesjasz, zbawiciel. Według niektórych koncepcji (bliższych sunnizmowi) jedynym Mahdim był Jezus - Isa. Częściej jednak sunnici uważają, że Mahdi i Isa połączą swoje siły w ostatecznej walce z antychrystem (fałszywym prorokiem) Dadżdżalem. Przyjście Proroka Mahdi ma poprzedzać atak wojsk niewiernych na miejscowość Lod w Izraelu. Większość szyitów uważa Proroka Mahdi za inną osobę - która ma przyjść na Ziemię tuż przed Sądem Ostatecznym, by zbawić/uratować ludzkość przed Szatanem. Część wyznawców islamu łączy obie koncepcje twierdząc, że Jezus (Isa) urodzi się ponownie w Damaszku, by pokonać zło. Według zapowiedzi Świętego Proroka Muhammada (Mahometa), Mahdi pochodził będzie z jego rodu. Dla szyitów jest to bardzo ważna postać łączona czasem z osobą ostatniego ukrytego imama, który ma poprzedzać Proroka Mahdi, bądź być nim.

W historii wiele osób ogłaszało się Mahdim: isma'iliccy kalifowie, Mirza Gulam Ahmad, Mahdi z Sudanu. W roku 1844 mahdim ogłosił się perski kupiec Siyyid Ali Muhammad, znany jako Bab. Jego posłannictwo rozpoczęło nową religię - babizm - i stało się zalążkiem bahaizmu, który wywodzi się z szyizmu. 

HISTORIA SZYIZMU


Święty Prorok Muhammad (saws) podczas pierwszych dni swego proroctwa, kiedy zgodnie z tekstem Qur’anu (Koranu) nakazano mu wprowadzić w religię jego bliskich krewnych, powiedział im, że kto pierwszy przyjmie jego zaproszenie będzie jego następcą i dziedzicem. Pierwszy przyjął Islam Ali (as) a Prorok (saws) akceptując jego poddanie się wierze wypełnił swą obietnicę.

 

Geneza i rozwój szyizmu

Zgodnie z wieloma niekwestionowanymi i całkowicie autentycznymi hadisami, zarówno sunnickimi jak i szyickimi, Prorok (saws) jasno oświadczył, iż Ali (as) został zachowany od błędu i grzechu w swych czynach i słowach. Cokolwiek mówił i robił było w doskonałej harmonii z naukami religii i posiadał on największą spośród towarzyszy wiedzę w kwestiach odnoszących się do islamskich nauk i przepisów. W okresie proroctwa Ali (as) pełnił ważną służbę i ponosił wielkie ofiary. Gdy niewierni z Mekki postanowili zabić Świętego Proroka Muhammada (saws), zdecydował się on wyemigrować do Medyny. Spytał Alego (as): „Czy będziesz spał w moim łożu tak by myśleli, że to ja abym nie został zabity?”. Ali (as) przyjął to zadanie z otwartymi ramionami. Zdarzenie to zostało odnotowane w różnych historiach i zbiorach hadisów (Emigracja z Mekki do Medyny wyznacza datę początku islamskiego kalendarza, hidżra). Ali (as) służył również walcząc w bitwach pod Badr, Uhud, Chajbar, Chandaq i Hunajn, podczas których znacznie przyczynił się do zwycięstw.

Dla szyitów głównym dowodem legitymizacji sukcesji Alego (as) po Proroku (saws) jest wydarzenie Ghadir Chum kiedy to Prorok (saws) wybrał Alego (as) na przewodnika wspólnoty. Oczywiste jest, że ze względu na oddaną służbę, szczególne cechy oraz wielką miłość jaką okazywał mu Prorok (saws), niektórzy z towarzyszy którzy znali Alego (as) bardzo dobrze zgromadzili się wokół niego i podążali za nim do tego stopnia, że wielu innych zaczęło uznawać to przywiązanie i uwielbienie za nadmierne. W wielu powiedzeniach Proroka (saws) widzimy odniesienia do tej grupy zwanej „Szi’a Alego” i „Szi’a Domu Proroka” (szi’a – stronnictwo).

 

Przyczyna oddzielenia się szyickiej mniejszości od sunnickiej większości

Przyjaciele i zwolennicy Alego (as) wierzyli, że po śmierci Proroka (saws) kalifat i autorytet religijny (mardża’ijat-i ‘ilmi) powinny należeć do niego. Wynikało to według nich z rozważenia pozycji Alego (as), jego relacji z Prorokiem (saws), wybranymi pośród towarzyszy oraz z ogółem muzułmanów. Dopiero wydarzenia jakie nastąpiły podczas kilku dni ostatniej choroby Proroka (saws) pokazały, że istnieje opozycja wobec ich opinii. W przeciwieństwie do ich oczekiwań, kiedy Prorok (saws) umarł a jego ciało nie zostało jeszcze pochowane, gdy jego rodzina i kilku towarzyszy było zajętych przygotowaniami do pochówku; przyjaciele i zwolennicy Alego (as) otrzymali wieści o tym, że inna grupa udała się do meczetu gdzie zgromadziła się wspólnota, która stanęła w obliczu nagłej straty przywódcy. Ta grupa, która później stała się większością, w wielkim pośpiechu dążyła do wybrania spośród muzułmanów kalifa w celu zabezpieczenia dobra społeczności i rozwiązania jej ówczesnych problemów. Zrobili to bez konsultacji z Domem Proroka, jego krewnymi i wieloma przyjaciółmi, którzy zajęci byli pogrzebem; nie zostali oni nawet poinformowani. Ali (as) i jego towarzysze zostali więc postawieni przed faktem dokonanym.

Ali (as) i jego przyjaciele – tacy jak ‘Abbas, Zubajr, Salman, Abu Dharr, Miqdad i ‘Ammar – po pochowaniu ciała Proroka (saws) dowiedzieli się o procedurze wyboru kalifa. Zaprotestowali przeciw wyborowi oraz przeciw tym, którzy go dokonali. Zaprezentowali swoje argumenty, ale otrzymali odpowiedź, że w grę wchodziło dobro muzułmanów i że rozwiązanie leżało w tym co zostało uczynione. Ten właśnie protest i krytycyzm oddzielił od większości mniejszość, która podążała za Alim (as) a która stała się znana całej społeczności jako „stronnicy” czyli „szi’a” Alego (as). Kalifat owego czasu niezadowolony był z takich odniesień, które dzieliły społeczność muzułmańską na większość i mniejszość. Zwolennicy kalifa uważali kalifat za sprawę konsensusu wspólnoty (idżma’) i nazwali wszystkich przeciwnych tej koncepcji „wrogami zgody”. Stwierdzili w ten sposób, że Szi’a stoi w opozycji do muzułmańskiej społeczności.

Szyizm był od samego początku potępiany ze względu na sytuację polityczną owego czasu, dlatego też nie mógł nic osiągnąć samym politycznym protestem. Ali (as) ze względu na dobro Islamu i muzułmanów, jak również z powodu braku wystarczającego zaplecza politycznego i militarnego, nie dążył do powstania przeciw istniejącemu porządkowi politycznemu, które miałoby krwawą naturę. Jednakże ci, którzy sprzeciwiali się kalifatowi odmówili podporządkowania się większości w pewnych kwestiach dotyczących wiary oraz w dalszym ciągu utrzymywali, że sukcesja po Proroku (saws) oraz autorytet religijny prawnie należą się Alemu (as). Wierzyli, że właśnie do niego powinno zwracać się z wszelkimi sprawami duchowymi i religijnymi i zapraszali ludzi aby zostali jego zwolennikami.

Problemy sukcesji i autorytetu w naukach religijnych

Zgodnie z islamskimi naukami tworzącymi jego podstawę, szyizm wierzył, iż najważniejszą kwestią stojącą przed islamskim społeczeństwem było wyjaśnienie i wyklarowanie zasad nauk religijnych. Dopiero po takim wyklarowaniu można było myśleć o wprowadzaniu tych zasad do porządku społecznego. Innymi słowy szyizm wierzył, że ponad wszystko inne, członkowie społeczności powinni być w stanie zyskać prawdziwą wizję świata i człowieka opartą na rzeczywistej naturze rzeczy. Tylko wtedy mogą poznać i wypełniać swe obowiązki istot ludzkich – w czym leżał ich prawdziwy dobrobyt. Po dokonaniu takiego pierwszego kroku islamski rząd powinien zachowywać i egzekwować prawdziwy islamski porządek w społeczeństwie w taki sposób aby człowiek nie czcił niczego poza Bogiem, posiadał możliwie najwyższą wolność osobistą i społeczną oraz czerpał korzyści z prawdziwej sprawiedliwości osobistej i społecznej.

Te cele mogły zostać osiągnięte tylko przez kogoś kogo Allah uchronił od błędów. W innym wypadku przywódcami i autorytetami religijnymi mogliby zostawać ludzie, którzy nie byliby wolni od skłonności do wypaczeń myśli bądź zdradzania obowiązków jakie na nich spoczywają. Gdyby do tego doszło, sprawiedliwe i dające wolność rządy Islamu stopniowo przekształciłyby się w dyktatorską władzę i całkowicie autokratyczny rząd. Co więcej, czyste nauki religijne mogłyby paść, jak w przypadku innych religii, ofiarą zmian i wypaczeń w rękach egoistycznych uczonych kierujących się chęcią dostosowania religii do własnych korzyści. Jak potwierdził Prorok (saws), Ali (as) postępował całkowicie zgodnie z Księgą Allaha i tradycją Proroka (saws) zarówno w słowach jak w uczynkach.

Tym co nie pozwalało szyitom zaakceptować elekcyjnej metody wyboru kalifa był strach przed konsekwencjami jakie mogły z tego wyniknąć: obawa przed możliwą korupcją islamskiego rządu i zniszczeniem podstaw nauk religijnych. Gdy do tego doszło, późniejsze wydarzenia w islamskiej historii potwierdziły te obawy co jeszcze bardziej utwierdziło szyitów w ich poglądach. W swych najwcześniejszych latach z powodu małej liczby zwolenników szyizm zdawał się jednak być wchłonięty przez większość, choć prywatnie wciąż nalegał na przyjmowanie islamskich nauk od Domu Proroka i zapraszanie ludzi do swojej sprawy. W tym samym czasie, w celu zachowania potęgi Islamu i zabezpieczenia jego rozwoju, szyici nie stanowili otwartej opozycji wobec reszty islamskiego społeczeństwa. Członkowie wspólnoty szyickiej walczyli nawet ramię w ramię z sunnicką większością w świętych wojnach i uczestniczyli w sprawach publicznych. Sam Ali (as) w interesie całego Islamu przewodził sunnickiej większości zawsze kiedy było to konieczne.

Szyizm w wieku 2h (hidżry) / VIII

W 2h/VIII wieku po serii rewolucji i krwawych wojen w świecie islamskim, będących wynikiem niesprawiedliwości i represji ze strony dynastii Umajjadów, w Chorasanie w Persji zapoczątkowany został ruch anty-umajjadzki występujący w imieniu Domu Proroka. Przywódcą tego ruchu był perski generał, Abu Muslim Marwazi, który stopniowo rozwijając swą sprawę doprowadził ostatecznie do obalenia rządu Umajjadów. Chociaż początki tego ruchu miały zaplecze szyickie a jego członkowie wysuwali twierdzenia, iż chcą pomścić przelaną krew Domu Proroka, nie powstał on w wyniku instrukcji Imamów (as). Kiedy Abu Muslim zaoferował w Medynie kalifat szóstemu Imamowi (as), ten całkowicie propozycję odrzucił mówiąc: „Nie jesteś jednym z moich ludzi, a ten czas nie jest moim czasem”. Ostatecznie Abbasydzi uzyskali kalifat w imię rodziny Proroka (saws) i początkowo wykazywali nieco dobrych chęci względem ludu w ogóle, a względem potomków Proroka (saws) w szczególności. W imię pomszczenia męczenników z rodziny Proroka (saws) masakrowali Umajjadów do tego stopnia, że otwierali nawet ich groby i palili cokolwiek w nich znaleźli. Szybko jednak poszli w ślady Umajjadów w ich niesprawiedliwości i nieodpowiedzialności. Abu Hanifa, założyciel jednej z czterech sunnickich szkół prawnych, został przez kalifa Al-Mansura uwięziony i biczowany. Szósty Imam (as) zmarł w wyniku otrucia. Potomkowie Świętego Proroka (saws) byli czasem pozbawiani głów, zakopywani żywcem a nawet zamurowywani. Ogromne bogactwo jakie spływało każdego roku z różnych zakątków islamskiego świata do publicznego skarbca w stolicy tworzyło atmosferę luksusu. Znaczna część tego bogactwa była jednak wydawana dla przyjemności ówczesnego kalifa. Liczba pięknych niewolniczek będących w posiadaniu niektórych kalifów przekraczała tysiące. Na obaleniu władzy Umajjadów i ustanowieniu rządu Abbasydów szyizm w żaden sposób nie skorzystał. Jego represyjni i niesprawiedliwi wrogowie zmienili po prostu swe imię.

Szyizm w 3h / IX wieku

Na początku 3h/IX wieku szyici mogli znowu nieco odetchnąć. Bardziej sprzyjające warunki były najpierw wynikiem faktu, iż przetłumaczonych zostało na język arabski wiele naukowych i filozoficznych ksiąg a ludzie garnęli się do studiowania nauk intelektualnych i racjonalistycznych. Co więcej al-Mamun, abbasydzki kalif od roku 198h/813 do 218h/833 wykazywał sympatie mutazylickie, stąd też był bardziej skłonny pozwalać na całkowitą swobodę dyskusji i propagację różnych poglądów religijnych. Szyiccy teologowie i uczeni w pełni korzystali z tej wolności rozwijając swą naukę i propagując idee szyickie. Al-Mamun, kierując się żądaniami ówczesnych sił politycznych, uczynił ósmego szyickiego Imama (as) swym następcą, jak przekazuje historia. W rezultacie potomkowie Świętego Proroka (saws) byli do pewnego stopnia wolni od presji ze strony rządu i cieszyli się pewnym zakresem wolności. Nie upłynęło jednak dużo czasu zanim miecz zwrócił się po raz kolejny przeciw nim, szczególnie za sprawą al-Mutawakkila (233h/847-247h/861), który żywił wybitną niechęć względem Alego (as) i szyitów. Z jego rozkazu całkowicie zniszczony został grób trzeciego Imama (as) w Karbali.

Szyizm w 4h / X wieku

W 4h/X wieku ponownie przeważyły pewne warunki, które pomogły w rozszerzeniu i umocnieniu szyizmu. Należy pośród nich wymienić osłabienie w centralnym rządzie i administracji abbasydzkiej oraz pojawienie się władców Bujjidzkich. Będący szyitami Bujjidzi mieli wielkie wpływy nie tylko w prowincjach Persji ale również w stolicy kalifatu w Bagdadzie. Mieli nawet wpływ na samego kalifa. Ta nowa siła umożliwiła szyitom sprzeciwienie się swym wrogom, którzy usiłowali ich zniszczyć opierając się na potędze kalifatu. Umożliwiła również szyitom otwarte propagowanie swych poglądów.

Jak potwierdzają historycy, w tym wieku większa część półwyspu Arabskiego była szyicka, z wyjątkiem niektórych dużych miast. Nawet niektóre główne miasta takie jak Hadżar, Uman i Sa’dah były szyickie. W Basrze, która zawsze była miastem sunnickim i rywalizowała z Kufą uważaną za centrum szyickie, pojawiła się znacząca grupa szyitów. Wielu szyitów było również w Tripoli, Nablusie, Tiberiasie, Aleppo, Najszapurze oraz Heracie, szyicki był również Ahwaz oraz wybrzeże Zatoki Perskiej od strony Persji.

Na początku tego wieku Nasir Utrush, po wielu latach propagacji swej religijnej misji w północnej Persji, zyskał władzę w Tabaristanie i ustanowił królestwo, które przetrwało kilka pokoleń po nim. Przed Utrushem przez wiele lat Tabaristanem rządził Hasan ibn Zajd al-‘Alawi. W tym też okresie Fatymidzi, będący szyitami isma’ilickimi, podbili Egipt i zorganizowali kalifat, który przetrwał ponad dwa stulecia (296h/908-567h/1171). W głównych miastach takich jak Bagdad, Kair i Najszapur dochodziło między szyitami a sunnitami do walk, w których szyici często zwyciężali.

Szyizm od wieku 5h / XI do 9h / XV

W tym okresie szyizm kontynuował swą ekspansję. Wielu królów i władców będących szyitami pojawiło się w różnych częściach islamskiego świata i propagowało szyizm. Pod koniec 5h/XI wieku działalność Isma’ilitów zakorzeniła się w twierdzy Alamut i przez prawie sto pięćdziesiąt lat Isma’ilici żyli w całkowitej niezależności od centralnych regionów Persji. Sadat-i Mar’aszi, którzy byli potomkami Świętego Proroka (saws), rządzili przez wiele lat w Mazandaranie (Tabaristan). Szah Muhammad Chudabandah, jeden ze znanych władców mongolskich, został szyitą a jego potomkowie rządzili w Persji przez wiele lat, będąc skutecznym narzędziem propagacji szyizmu. Należy również wspomnieć o królach dynastii Aq Qojunlu i Qara Qojunlu rządzących w Tabrizie, których wpływy rozciągały się do Fars i Kerman; a także o fatymidzkim rządzie w Egipcie.

Oczywiście wolność religijna i możliwość rozszerzania wpływów zmieniały się w zależności od różnych władców. Dla przykładu, wraz z zakończeniem rządów Fatymidów i dojściem do władzy Ajjubidów scena polityczna uległa diametralnej zmianie a szyicka ludność Egiptu i Syrii straciła swą religijną niezależność. Wielu ludzi zabito w tym okresie tylko za to, że byli szyitami. Jednym z nich był Szahid-i awwal (Pierwszy Męczennik) Muhammad ibn Makki, wybitna postać prawodawstwa szyickiego, zabity w Damaszku w roku 786h/1384. W Aleppo zabity został Szajch al-Iszraq Szihab al-Din Suhrawardi na podstawie zarzutu kultywowania batynickich nauk i filozofii. Generalnie w tym okresie szyizm wzrastał liczebnie choć jego religijna siła i wolność zależała od lokalnych warunków i ówczesnych władców. Nie był jednak w tym czasie oficjalną religią żadnego państwa muzułmańskiego.

Szyizm w wiekach 10h / XVi I - 11h / XVII

W 10h/XVI wieku Isma’il, pochodzący z rodu Szajcha Safiego al-Dina Ardibili, będący mistrzem sufickim jak również szyitą, wraz z trzema setkami sufich – uczniów jego ojca, rozpoczął powstanie w Ardibil w celu ustanowienia niezależnego i silnego państwa szyickiego. W ten sposób rozpoczął podbój Persji i pokonał lokalnych władców feudalnych. Po serii krwawych wojen z władcami miejscowymi jak również z Ottomanami utrzymującymi kalifat, udało mu się krok po kroku uczynić z Persji państwo, a szyizm uczynił jego oficjalną religią.

Po śmierci Szaha Isma’ila inni safawidzcy królowie rządzili Persją do 12h/XVIII wieku, umacniając tam pozycję szyizmu. U szczytu ich władzy, za panowania Szaha Abbasa, Safawidom udało się podwoić terytorium Persji.

Szyizm od wieku 12h / XVIII do 14h / XX

Przez ostatnie trzy stulecia szyizm kontynuował swój rozwój tak jak wcześniej. W obecnym momencie jest oficjalną religią Iranu, populacje Jemenu oraz Iraku są w większości szyickie. W prawie każdym kraju gdzie żyją muzułmanie można znaleźć pewną liczbę szyitów, także w Polsce.

************

Tekst o historii został zaczerpnięty ze strony: http://www.al-islam.org.pl
Jest to, według jej twórców, pierwsza polska strona internetowa przedstawiająca Islam w jego szyickiej postaci.

__________________________________________

Licznik odwiedzin: 6961261 Ostatnia aktualizacja strony: 2017-02-22 02:41:24