Stowarzyszenie Macierz

Stowarzyszenie MACIERZ powstało jako organizacja zajmująca się ochroną Praw Człowieka, ekologią, promocją zdrowego odżywiania i funkcjonowania, działalnością charytatywną w różnych dziedzinach życia.

Ilość wejść: 2547


Podręczny Słownik Suficki

Sufizm - Podręczny Słownik Terminów Sufickich. Glosariusz terminologii sufickiej. 

Pojęcia takie jak sufizm, sufi, derwisz, fakir, fatiha, sunna, szyizm, dżihad, ramadan, muezzin czy hidżra wciąż dla wielu osób brzmią niejasno, egzotycznie lub wręcz obco. Leksykon w formie słowniczka ma przybliżyć i wyjaśnić znaczenie podstawowych dla sufizmu oraz po trochu dla religii i kultury islamu terminów. 


--- A ---

ABD — sługa, niewolnik, służebnik Boga, stworzenie całkowicie zależne od swego Boga i Stwórcy. Każdy człowiek, niezależnie od jego duchowej rangi, jest zawsze służebnikiem.

Abd al-Bari Szah, Sajjid — (r.a.) wielki święty pięciu głównych sufickich ścieżek: Nakszbandijja, Mudżaddidijja, Czistijja, Kadirijja, Szadilijja. Żył w Indiach na początku tego wieku i osiągął wysoką rangę wśród Sufich oraz tytuły: Muhafiz al-ulum (stojący na straży Szariatu i Tariki), Qutb al-Madar (Biegun Świata), oraz Qutub al-Irszad (Biegun Duchowego Przewodnictwa). 

Abjad (Abdżad) - Kolor biały

Achdar - Kolor zielony

'Adl - Słuszność; Sprawiedliwość; Prawość

'Afu - Przebaczający; Uniewinniający; Łagodny; Usuwający Grzechy; Niszczyciel Grzechu

AHAD — Jedyny; Jeden; Jednia; Jedność; „Jeden”, słowo określające unikalność jedność Boga, nie mającego żadnego związku z czymkolwiek (z rzeczami stworzonymi).

ahl al-marifa — ludzie gnozy, gnostycy.

AHMAD — "Godzien czci", jedno z imion Proroka Muhammada (salla Allah alayhi wa sallam). Jest to imię mesjańskie oznaczające reformatora lub ponowne przyjście mesjasza w czasach ostatecznych. 

Ahmad Faruki Sirhindi Mudżaddidi, Szajch  — (r.a) Szajch Ścieżki Nakszbandi, teolog i reformator. Mieszkał w Indiach 1564-1625 w okresie panowania władcy Akbara. Większość obecnych linii Ścieżki Nakszbandi wywodzi swój rodowód od tego wielkiego Szajcha. Jemu przypisuje się zreformowanie i oczyszczenie praktyk sufickich ze zbędnych naleciałości i obcych elementów. Był autorem wielu listów. Niektóre z nich zawarte są w książce Sufism and Shari’ah.

Ahmar - kolor czerwony

Ahura Mazda - Jedno ze świętych Imion Boga z tradycji Zoroastryjskiej, tłumaczone jako Pan Mądrości

Ajat, Ayat - (arab. znak) werset koraniczny. Liczbę ajatów waha się od 6204 do 6236. Różnica uzależniona jest od systemu podziału tekstu Koranu. Muzułmanie często przypisują ajatom moc magiczną, dlatego umieszcza się je na amuletach. Jako stały element dekoracyjny widnieją na nagrobkach, wyrobach rzemieślniczych itp. Szczególnym powodzeniem cieszy się Werset Tronu (2:255), uchodzący za muzułmańskie wyznanie wiary : "Bóg! Nie ma boga, jak tylko On - Żyjący, Istniejący! Nie chwyta go ni drzemka, ni sen. Do niego należy to, co jest niebiosach, i to, co jest na ziemi! A któż będzie się wstawiał u Niego inaczej jak za Jego zezwoleniem? On wie, co było przed nimi, i On wie, co będzie po nich. Oni nie obejmują niczego z Jego wiedzy, oprócz tego, co On zechce. Jego tron jest tak rozległy jak niebiosa i ziemia; Jego nie męczy utrzymywanie ich. On jest Wyniosły, Ogromny!".

ajn al- kalb — oko serca, narząd intuicji, miejsce poznania Obecności Boga.

Ajmer - stolica Zakonu Sufi; siedziba linii Chishty; miejscowość w Indii w której jest grób Khwaja Muin-ud-Din

Akhir - Ostatni; Końcowy; Ostateczny

Al-asma Al-husna - 99 Najpiękniejszych Imion Boga - Wasify

Alhamdulillah - Chwała Bogu

ALI - Wzniosły; Podniosły; Wielki; przymiot Boga. ALI to także Ali Ibn Abi Talib (604? - 661), brat stryjeczny i zięć proroka Muhammada, czwarty kalif prawowierny. Był jednym z pierwszych muzułmanów i od początku misji Proroka czynnie go wspomagał. Pełnił między innymi funkcję sekretarza Muhammada. Ożenił się z jego jedyną córką - Fatimą. Ze związku tego przyszli na świat późniejsi imamowie szyiccy - Al-Hasan i Al-Husajn. W 656 roku został wybrany na kalifa, co spowodowało trwający do dziś rozłam na łonie islamu. Wystąpiła przeciwko niemu i jego zwolennikom (szyitom) wdowa po Proroku, A'isza i choć Ali pokonał ją w tzw. "bitwie wielbłądziej", w 660 roku pozbawiono go praw do kalifatu. Zginął zamordowany przez członka skrajnej sekty charydżytów. Miejsce jego pochówku w An-Nadżaf w dzisiejszym Iraku jest celem pielgrzymek szyickich. 

ALIM - Wszechwiedzący; Znawca; Mądrość i Wiedza bez uczenia się; Znawca Prawdy

ALLAH, Alla'h - Bóg, Najwyższa Istota, Absolut; słowo to jest pochodzenia aramejskiego, wywodzi się z języka, którym mówił Jezus Chrystus; słowo Allah oznacza Boga Jedynego. ALLAH oznacza również wszystko co jest przejawione, najgłębsza mądrość, Boska Esencja wiedzy i widzenia. Allah to Bóg, najwyższe imię Boga. Allah jest najgłębszą rzeczywistością i znaczeniem wszystkiego, co jest przejawione i nie przejawione. Dla Sufich Allah jest również Samą Boską Esencją, której Sufi stara się doświadczyć i ku której się zwraca i dąży w kontemplacji. ALLAH to arabska nazwa Boga jedynego. Istota Boga w islamie opiera się na bardzo mocno zaakcentowanej koncepcji "jedyności". Podkreślana jest ona za każdym wypowiedzeniem formuły szahady, czyli muzułmańskiego wyznania wiary: "Nie ma bóstwa oprócz Boga, a Muhammad jest wysłannikiem Boga". Islam jest dojrzałym i świadomym monoteizmem zdecydowanie odrzucającym jakiekolwiek przejawy wielobóstwa, rozpowszechnionego w Arabii przed pojawieniem się Proroka. Politeizm, w rozumieniu muzułmańskim, charakteryzuje się nie wiarą w liczne w różny sposób wyspecjalizowane bóstwa, lecz koncepcją szirku, czyli przypisania Bogu współtowarzyszy. Ten zatem, kto przyjmuje, że oprócz Boga-Allaha istnieją inne bóstwa, dopuszcza się najcięższego z grzechów. Bóg muzułmański nie jest antropomorfizowany, istnieje poza światem ludzkich doznań, percepcji, możliwości zrozumienia, jest całkowicie transcendentny. Nie można przypisać mu żadnych fizycznych cech. Jest w pewnym sensie abstrakcyjny i teoretyczny. W islamie nosi 99 najpiękniejszych imion (al-asma al-husna), oznaczających jego transcendentne i psychologiczne cechy. 

Allah-ho-Akbar, Allahu Akbar — Bóg jest Wielki, „Allah jest Większy”. Wiedza Allaha jest nieograniczona: Allah jest Nieskończony, Absolutny i Bez Granic. Jest On większy niż cokolwiek, niż wszystko - nie ma słowa, które może pomieścić Allaha: On jest zawsze Większy.  

Anael - Archanioł Związany z Pięknem i Miłością, Subtelny i Świetlisty

Arif - Ten, który posiada wiedze wtajemniczoną; osoba wybrana, wtajemniczona

Asfar - Kolor zielony

As-Salaam Aleikum
- Pokój Niech Będzie z Tobą

Aswad; Akhal - Kolor czarny

Aszikat, Ashiqat - Ścieżka wielbienia i ofiarowania; Aszik - wyznawca Prawdy, ktoś szczery i oddany

Awwal, Ałłal - Pierwszy; Początkowy

AZAN - wezwanie na modlitwę recytowane przez muezzina z minaretu meczetu pięć razy dziennie o ściśle wyznaczonych porach. Tekst azanu składa się trzech parokrotnie wygłaszanych formuł: 

- takbiru: Allahu akbar (Bóg jest największy),

- szahady: Aszhadu anna la ilaha ill Allah, aszhadu anna Muhammadan rasulu Llah (Zaświadczam, że nie ma bóstwa prócz Boga, zaświadczam, że Muhammad jest wysłannikiem Boga),

- zachęty do odprawienia modlitwy: Hajja ala s-salat, hajja ala l-falah (Ruszajcie do modlitwy, ruszajcie do sukcesu).


Azim, Asim - Wspaniały; Świetny; Ogromny; Zachwycajścy; Największy

Aziz - Mocarny; Silny; Zwycięzca; Blisko Boga; Wszechpotężny; Wszechmogący; Potężny

Azrael - Archanioł Śmierci i Dnia Sądu Ostatecznego

Azrak, Asraq - Kolor niebieski

 

--- B ---

Ba'ith - Budzący; Ożywiający; Przywracający do życia; Zmartwychwstanie; Przywracający do Życia

Badi - Twórca; Sprawca; Założyciel; Wynalazca; Niezrównany; Twórca Archetypów; Jedyny w Swoim Rodzaju

Bajat - patrz Bayat

BAQA — trwanie w Bogu, wiecznotrwałość. Współistnienie z Bogiem na wieczność. Po uzyskaniu stanu unicestwienia w Bogu (fana’ fi Allah), Sufi powraca do świata jako służebnik (abd) i przyjaciel (waliyy) Allaha, aby doskonalić tych, którzy dążą ku doskonałości. Według Sufich baqa nie jest końcem, ale prawdziwym początkiem podróży ku Bogu. Patrz również: fana.

BAQI - Wiecznie Trwający; Istniejący na Zawsze; Wiedza Wieczności; Trwały

BARAKA — błogosławieństwo, wszelkie dobro udzielone przez Allah Boga, zwłaszcza takie, które zwiększa subtelną, dobroczynną energię, płynącą przez ludzi i miejsca, i która najsilniejsza jest w człowieku. Im bardziej oczyszczony jest człowiek, tym większy przepływ baraki. Przytłaczającą barakę można doświadczyć w miejscach świętych, sztuce i u świętych osób. Są one teofanią objawiającej się i manifestującej Boskości tu na ziemi. BARAKA to błogosławieństwo pochodzące od Allah Boga przekazywane prorokom, imamom szyickim i sufickim szajchom. W stanie takiego uświęcenia znajdują się także groby świętych szyickich. Mistycy muzułmańscy twierdzą, że baraka może spłynąć na zwykłego człowieka. Zapewnia ochronę przed nieszczęściem. U sufich baraka muhammadijja powodowała zaciśnięcie więzi z Bogiem i duchową podróż ku Absolutowi.

BARI - Czyniący Ład i Porządek; Harmonia Struktur; Stwarzający

Barr- Spawiedliwść; Prawość; Czyniący Dobro; Dobroczynny

BASIR - Wszystkowidzący; Boskie Widzenie; Oko Serca; Odczuwający; Postrzegający

Basit - Rozluźniający; Rozszerzający; Powiększający; Rozdający; Podający

BASMALA - jedna z najpopularniejszych formułek muzułmańskich o treści: Bismi Allahi ar-rahmani ar-rahim (W imię Boga miłosiernego, litościwego). Od niej rozpoczyna się każda sura koraniczna. Muzułamańscy znawcy Koranu do dziś nie mogą dojść do porozumienia, czy basmala stanowi oddzielny i samodzielny werset (ajat), czy raczej jest część następującego po niej ajatu. Stąd problemy z systematyzacją tekstu koranicznego. Od wypowiedzenia basmali muzułmanie rozpoczynają każdą czynność, jedzenie, podróż, pracę. Jest też ona najbardziej powszechnym motywem zdobniczym w ceramice, architekturze itp. 

BATIN - Ukryty; Zasłonięty; Nieprzejawiony; Skierowany do Wewnątrz

Bayat (Bajat) - przymierze, pakt, przemiana, inicjacja, wprowadzenie, zapoczątkowanie, narodziny; słowo to określa pierwszą inicjację jaką uczeń przyjmuje od nauczyciela; jest to błogosławieństwo i zapoczątkowanie podróży po Duchowej Ścieżce. W czasie Bayat zachodzi proces podczas którego tworzy się duchowa energia pomiędzy murszidem a muridem. Pozwala to uczniowi na bezpieczną podróż po duchowej ścieżce, a także ochronę od wszystkich spadkobierców ścieżki. Bayat to pakt, lub ryt inicjacyjny na Ścieżce Sufi (Tarika). Ten pakt, umowa, przymierze, który w istocie jest paktem pomiędzy Allahem a Jego sługą, na zawsze wiąże ucznia (murid) z jego przewodnikiem (murszid). Podczas bajat istnieje święty moment w którym duchowa energia (baraka) duchowego łańcucha (silsila) przechodzi od murszida do murida. Umożliwia to muridowi bezpieczną duchową podróż pod ochroną Boskiej Protekcji i z Boską Pomocą. 

BIDA - wprowadzenie obcych elementów do islamu czy sufizmu. Termin przyjęty został najpierw w kręgach szyickich i charydżyckich w VII wieku, potem zaadaptowała go do swoich potrzeb cała teologia islamu, a także tradycyjne społeczności sufickie. Tradycjonaliści muzułmańscy, uznając bidę za herezję wypaczającą ideę czystego islamu, od wieków toczą z nią walkę. Tak na przykład teolog i znawca prawa Ibn Tajmijja (1263-1328) głosząc konieczność powrotu do źródeł islamu dążył do oczyszczenia go z wszelkich poźniejszych dodatków. Współcześnie niektórzy teolodzy islamu w płytkości swojego umysłu, brakach w wykształceniu i złych nawykach seksualnych starają się oczerniać i wręcz tępić nauki sufickie, nie bacząc na to, że wielcy muzułmańscy teolodzy i filozofowie oraz prawodawcy zwykle byli także wielkimi sufimi! 

Bismillah - W imię Allaha (Boga); W Imię Boga, patrz Basmala. 

Bismillah Ar-Rahman Ar-Rahim
- W Imię Boga Miłosiernego i Łaskawego (Współczującego

 

--- C ---

CHARYDŻYCI - skrajny nurt polityczny i religijny we wczesnym islamie. Narodził się, gdy grupa muzułmanów sprzeciwiła się postępowaniu czwartego kalifa Alego, który zgodził się na arbitraż sądu świeckiego w jego sporze z innym kandydatem na kalifa Mu'awijją. Odmówili swego poparcia Alemu i w 661 roku zginął on z rąk charydżyty. Był to początek walki charydżytów z władzą kalifów. Uważali bowiem, że przywódcą muzułmanów może zostać każdy wierny muzułmanin, co odbiegało od przyjętych zasad prawnych kalifatu. Za podstawę wiary uznawali jedynie Koran i tradycję proroka Mahometa. Ten, kto tych reguł nie stosował, był karany śmiercią. Do czasów współczesnych dotrwał jedynie najbardziej umiarkowany odłam charydżytów - ibadyci (Oman i Afryka Północna). 

CHUTBA - piątkowe kazanie wygłaszane przez chatiba w meczecie. Pierwsze chutby wygłaszał prorok Muhammad, poźniej funkcję tę przejęli kalifowie. Dzisiaj chutby głoszone są zwykle przez zawodowych kaznodziejów. Zawierają informacje polityczne i wiadomości dotyczące gminy muzułmańskiej. Ważną jej część stanowi modlitwa za wszystkich muzułmanów. Dawniej wymieniano w niej imię aktualnie panującego władcy, tak by wiadomość ta dotarła do wszystkich zakątków kalifatu.

CZERAG - Słowo pochodzenia perskiego znaczące światło lub światłość; w tradycji sufickiej określa funkcję urzędu kapłańskiego (prowadzenie Nabożeństw) lub osobę o wielkim potencjale Boskiego Światła

 

--- D ---

Darr - Czyniący Nieszczęście; Zło, Zły

DERWISZ - ubogi duchem, mnich żebrzący, wyrzeczeniec, tradycja suficka posiada pośród siebie derwiszów, którzy często słynęli z tańca i śpiewu oraz ascezy. Derwisz to słowo perskie, oznaczające ubogą osobę, a arabski odpowiednik to fakir. Oznacza również poszukującego Allah Boga, dosłownie tego, który szuka drzwi, przez drzwi bowiem można dostąpić Boga. Tymi drzwiami jest jeden ze spadkobierców Wiedzy Proroka Muhammada (saws), czyli mistrz Sufi, Murszid lub Pir. Derwisz to członek sufickiego bractwa mistycznego. Termin ten jest odpowiednikiem arabskiego słowa fakir oznaczającego "biedaka", "nędzarza", ale także muzułmańskiego ascetę wyrzekającego się dóbr ziemskich w imię teorii głoszącej wyższość w oczach Boga ubóstwa nad bogactwem. Dawniej derwisze mieszkali w domach zgromadzeń przypominających chrześcijańskie klasztory lub prowadzili wędrowny tryb życia utrzymując sie z datków, podobnie jak buddyjscy mnisi. Życie ich cechowało głębokie oddanie Alla'h Bogu i idei ubóstwa tak materialnego, jak i duchowego. Ubogi duchowo człowiek to ten, który wyzbył się wszelkich ziemskich pragnień i ambicji na rzecz nabycia cech boskich przez modlitwę i kontemplację istoty Alla'h Boga. Swe oddanie Bogu derwisze z zakonu maulawijja (mewlewi, moulana) okazywali przez taniec, stąd znany i na Zachodzie obraz "wirującego derwisza". 

DHIKR, dikr, zikr — dosłownie wspominanie, jedna z podstawowych praktyk sufickich polegająca na głośnej lub milczącej inwokacji Allah Boga, przez powtarzanie indywidualne, lub w grupie Jego Imion lub słów. Prawdziwy dikr jest duchowym stanem (hal) w którym wspominający (dakir) koncentruje swe fizyczne i duchowe siły na Bogu tak, iż jego całe jestestwo może być złączone z Absolutem.

dikr khafi — jest dikrem praktykowanym głównie milcząco i jest charakterystyczny dla ścieżek Nakszibandi i Mudżaddidi. Dikr dżali jest praktykowany na głos.

Dhul-Jalali Wal-Ikram, Dhul Dżalali Łal-Ikram - Pan Majestatu i Hojności

DŻAHILIJJA - epoka przedmuzułmańska trwająca od około 500 roku e.ch. do 622 roku. Terminem tym określa się też stan niewiedzy charakteryzujący, według muzułmanów, Arabów przed islamem. Owa ignorancja miała dotyczyć jedynie nieznajomości religii islamu przez ówczesną ludność. Pojęcie dżahilijji nie obejmowało aspektu kuturalnego. Do dziś bowiem poezja stworzona w tym okresie zajmuje czołowe miejsce w arabskich opracowaniach literackich. Współcześnie pojęcie to nabrało nieco szerszego i zarazem wypaczonego znaczenia, głównie za sprawą Braci Muzułmanów i ich głównego ideologa Sajjida Kutba, dla których symbolem dżahilijji jest cywilizacja euro-amerykańska z jej brakiem wiary w jednego Boga, materializmem i egoistycznym indywidualizmem czy raczej egotyzmem. 

DŻIHAD - dokładanie starań i wysiłków w dążeniu do jakiegoś celu, szczególnie w dążeniu do Allah Boga. Termin ten w tradycji europejskiej błędnie kojarzony był i jest nadal jedynie z pojęciem "świętej wojny" z niewiernymi. Nie do końca poprawnie bywał interpretowany również przez samych muzułmanów. Ostatecznie prawnicy muzułmańscy wyodrębnili cztery sposoby prowadzenia dżihadu:

- sercem,

- językiem,

- rękami, 

- mieczem.

Celem dżihadu jest każde działanie czy przedsięwzięcie mające na celu krzewienie religii islamu i budowanie chwały i wielkości muzułmańskiej ummy. Muzułmanin, który prowadzi dżihad sercem, to człowiek walczący ze złem gnieżdżącym się w jego duszy i podszeptami szatana oraz starający się trwać w swojej wierze, co praktykują sufi. Muzułmanin, który działa językiem i rękami, to osoba zapobiegająca bądź naprawiająca szkody wyrządzane gminie muzułmańskiej czy sufickiej. W terminie dżihadu zawiera się również pojęcie kitalu i tylko ono, jako prowadzone mieczem, odpowiada zachodniej definicji uznającej je za wojnę religijną. Koran wzywa do kitalu, ale jedynie w wypadku odpierania ataku: "Zwalczajcie na drodze Boga tych, którzy was zwalczają, lecz nie bądźcie najeźdźcami. Zaprawdę Bóg nie miłuje najeźdźców! (...) I nie zwalczajcie ich przy świętym Meczecie, dopóki oni nie będą was tam zwalczać" (2:190-191). Islam z założenia nie popiera działań zaczepnych, ofensywnych wymierzonych w słabszego przeciwnika: "Wzywajcie do pokoju, kiedy jesteście górą" (47:35). Idea dżihadu pojawiła się w czasach wczesnego islamu i prowadzonych wtedy podbojów arabskich. "Na drodze Boga" walczono z plemionami i ludami, które uparcie trwały w niewierze. Nie zaliczano do nich tzw. ahl al-kitab, czyli przedstawicieli religii objawionych, a jednocześnie monoteistycznych: chrześcijan, żydów i sabejczyków. Uzyskiwali oni status ahl az-zimma - ludzi chronionych zobowiązanych w zamian za zapewnienie im bezpieczeństwa do płacenia dżizji, podatku pogłównego. Innym ludom, przed przystąpieniem do walki z nimi, proponowano przyjęcie islamu. Dopiero odmowa uznawana była za atak na integralność islamu, a tym samym stanowiła znak do podjęcia działań wojennych. Termin dżihadu ewoluował przez wieki stając się choćby dla ugrupowania charydżytów szóstym filarem islamu, wedle którego na śmierć zasługuje każdy, kto nie jest charydżytą. Zajdyci, jedna z sekt szyickich, obowiązkiem prowadzenia dżihadu obarczała swojego imama. Sami szyici, wierni zasadzie takijji, czyli ukrywania swego wyznania z obawy przed prześladowaniami, nie przywiązywali do niego większego znaczenia. Dopiero współcześnie idea dżihadu nabrała nowego wymiaru wraz z dojściem do głosu muzułmańskiej myśli fundamentalistycznej na początku XX wieku. Stowarzyszenie Braci Muzułmanów zgodnie z ideologią Sajjida Kutba za dżihad uznaje zbrojne przeciwstawienie się wszelkim przejawom cywilizacji zachodniej widząc w niej źródło ateizmu, zepsucia, niewiedzy, czyli stanu tożsamego z pojęciem dżahilijji i nawołuje do powrotu do pierwotnych form islamu. Warto tu jednak zauważyć, że to skrajne stanowisko nie oddaje przekonań większości muzułmanów, a kreowanie islamu jako zagrożenia dla Zachodu jest wynikiem generalizacji i utwierdzania szkodliwych stereotypów przez tenże właśnie Zachód. 

al-dżihad al-akbar — większa święta wojna. Ciągła i czujna walka wewnętrzna z niewiedzą, zmysłowymi pasjami i wadami niższej jaźni, która odciąga i oddala człowieka od Boga. Jest to prawdziwa walka przeciwko wewnętrznym wrogom, wewnętrznym „niedowiarkom” i wewnętrznym tyranom. Niebiańską bronią używaną w al-dżihad al-akbar jest pamiętanie Boga (dhikr Allah).

al-dżihad al-aszgar — mniejsza święta wojna. Zewnętrzna walka przeciw niewiernym niewierzącym i tyranom. 

DŻINN - w dogmatyce muzułmańskiej obok aniołów i ludzi trzecia kategoria istot rozumnych. W przeciwieństwie do aniołów powstałych ze światła i ludzi stworzonych z "zakrzepłej grudki krwi" (alak), dżinny powstały z ognia bez dymu. Zwykle są niewidzialne, ale mogą też przyjmować postać materialną. Dzielą się na dobre i złe. Dobre służą ludziom, złe natomiast, takie jak ghule i ifrity, szkodzą człowiekowi, mogą go zaatakować, a nawet zabić. W tradycji staroarabskiej dżinny uważano za duchy opiekuńcze poetów, obdarzające ich talentem i natchnieniem. Na tej wierze bazował też status społeczny poety. Przed islamem darzono ich szacunkiem, lecz po potepięniu poetów przez proroka Muhammada jako ludzi opętanych przez szatana, stracili dawną estymę. 

 

--- F ---


Fahmi - Rozumny

FANA - Unicestwienie w Bogu; Zatracenie; Rozpuszczenie Ego; Śmierć Ego; Unicestwienie Wiedzy. Fana to unicestwienie w Bogu, rozpuszczenie się, śmierć jaźni (Koran 55:26,27 – „Wszystko co na niej (ziemi) przeminie, a pozostanie oblicze twego Pana”). Człowiek łącząc się z Bogiem, Rzeczywistym, jest w stanie wygaśnięcia, unicestwienia swego ego, jego przejawów i indywidualnych ograniczeń. Fana jest końcowym etapem wznoszenia się ku Bogu. W drodze ku Niemu murid musi przejść przez różne etapy fana, a każdy z nich przywiedzie go do jego Celu. Istnieje tysiące takich fana i za każdym razem, kiedy niewiedza została zastąpiona wiedzą, murid doświadcza fana. Doświadcza on więc unicestwienia niewiedzy. Istnieją trzy rodzaje fana: fana fi Allah, fana fi al-rasul, fana fi al-szajch.

Fana fi-al-Sheikh - Podążanie drogą razem ze swoim Przewodnikiem; Etap w którym samemu nie jest się w stanie dojść do Zrozumienia siebie i swojego serca. Fana fi al-szajch — unicestwienie w Szajchu. Człowiek niedoskonały nie potrafi o własnych siłach osiągnąć unicestwienia w Bogu (fana fi Allah). Dlatego potrzebuje on duchowego przewodnika, Szajcha, który jest pierwszym etapem w tym procesie. 

Fana-fi-al-Rasul - Unicestwienie; Etap drogi do Doskonałego zrozumienia i poznania; Odnajdywanie prawdy, której nikt nie uczył. Fana fi al-rasul — unicestwienie w Świętym Proroku Muhammadzie (saws). „Nikt nie spotka Allaha zanim nie spotka Proroka”. Po unicestwieniu w jaźni swego szajcha, murid kontynuuje podróż dzięki Łasce Najwyższego do kolejnej fana, która jest unicestwieniem w Proroku. Na tym etapie murid przepełniony jest wszechogarniającą miłością Świętego Proroka Muhammada, miłością, która jest większa niż czegokolwiek on do tej pory doświadczył. Święty Prorok staje się mu droższy niż życie samo.

Fana-fi-Allah - Unicestwienie ego w Bogu; zrozumienie swojego Serca, Duszy; zrozumienie Siebie; Końcowy Etap. Fana fi Allah to unicestwienie ego w Bogu. Końcowy etap Wędrówki Powrotu do Allaha. Istnienie rozmiłowanego jest unicestwione i wchłonięte w Istnieniu Umiłowanego. Odtąd zaczyna się nieskończona podróż odsłaniania Nieskończonej Wiedzy czerpanej z Esencji Samej.

Fattah - Otwierający; Pomagający; Uwalniający i Odsłaniający; Zwyciężający

FATWA - opinia wydawana przez muftiego lub fakiha w sprawach dotyczących prawa muzułmańskiego. W sunnizmie fatwa miała charakter pisemnej porady lub orzeczenia w konkretnej kwestii. Dawniej nie pełniła ona funkcji regulacji prawnej ze względu na tzw. "zamknięcie bram idżtihadu", czyli zakończenia interpretacji i tworzenia prawa muzułmańskiego i rozpoczęcia epoki naśladownictwa (taklid). Mufti formułował więc swe opinie na zasadzie analogii (kijas) do wcześniej ustalonych zasad konkretnej szkoły prawa muzułmańskiego. Dopiero w czasach imperium osmańskiego interpretatorami prawa stali się mufti. Współcześnie jednak tylko od władz danego państwa arabskiego zależy, czy fatwa zyska rangę regulacji prawnej, wyroku czy orzeczenia. W szyizmie nigdy nie zamknięto "bram idżtihadu". Zatem fakihowie, zwani też mudżtahidami mieli status interpretatorów i jednocześnie kreatorów prawa. Ich fatwy, z chwilą wydania, stają się regulacjami prawnymi obejmującymi wszystkich wiernych. Taka fatwa traci swą moc po śmierci swego autora. 

FEDAIN - człowiek oddająy swe życie w imię jakiejś idei (za innych ludzi, za swój kraj, za pira czy szejka). Dawniej terminem fedaina określano członka wspólnoty asasynów (nizarytów) gotowego poświęcić swe życie dla wiary. Współcześnie w ten sposób określa się działaczy ruchów narodowowyzwoleńczych (np. w Palestynie) i partyzanckich. 

 

--- G ---

Gabbar - Wszechwładny

Gabriel, arab. Dżibrail - Archanioł Objawienia, Wizji, Proroctwa

Ghaffar - Wybaczający; Ten który Przebacza

Ghafur - Przebaczający; Uzdrawiający Grzechy i Błędy

Ghani - Samowystarczalny; Bogaty; Niezależny

GHULA - zły duch pustynny znany już w czasach przedmuzułmańskich. Świadczy o tym między innymi poezja staroarabska. Ghule miały atakować samotnych wędrowców i zabijać ich. Zalicza się je, obok ifritów, do kategorii złych dżinnów, choć teolodzy islamu często krytykują zaliczanie ghuli do dogmatyki muzułmańskiej uznając wiarę w nie za przesąd. 

Githa - Jest to ogólna nazwa zaawansowanego Kręgu Nauki czyli tych stopni inicjacji, które stanowią poziom czwarty, piąty i szósty

 

--- H ---

HADI (Haadii) - Przewodnik; Prowadzący; Doradca; Guru

HADISY - w teologii muzułmańskiej przekazy wydarzeń z życia Proroka Muhammada bądź jego wypowiedzi. Na nich opiera się tradycja (sunna). Obok Koranu stanowią najważniejsze źródło islamu i prawa muzułmańskiego oraz sufizmu. Prawdziwość każdego hadisu potwierdzać powinien odpowiednio długi i wiarogodny łańcuch świadków - przekazicieli, zwany isnad. Poprzedza on matn, czyli treść formalną hadisu opisującą jakieś wydarzenie z życia Świętego Proroka.

Hadith - Przypowieści z życia Proroka Muhammada, załozyciela Islamu

Hafiz - Zachowawca; Boska Ochrona; Schronienie; Chroniący

HAJIJ, HADŻDŻ - pielgrzymka do Mekki, którą powinien odbyć każdy muzułmanin zdrowy na ciele i umyśle oraz posiadający środki materialne, by tego dokonać. Hadżdż odbywa się w ostatnim miesiącu kalendarza muzułmańskiego, od 7. do 13. zu al-hidżdża. Oznacza on pielgrzymkę większą w kształcie, w jakim ustalił ją prorok Muhammad w 632 roku, gdy tuż przed swoją śmiercią odbył tzw. pielgrzymkę pożegnalną (hidżdżat al-wada). W jej skład wchodzi też umra, czyli pielgrzymka mniejsza, którą odbyć można w dowolnym okresie roku. Ideą pielgrzymki nie jest tylko zadośćuczynienie jednemu z najważniejszych obowiązków muzułmańskich. Hadżdż bowiem uczy wiernych dystansu do dóbr materialnych, statusu społecznego, podziałów rasowych. Przed Bogiem wszyscy, biedni czy bogaci, biali czy czarni, są równi i będš takimi w Dniu Sądu Ostatecznego. Poza tym pielgrzymka, gromadząc muzułmanów z całego świata, budzi ich solidarność i jedność. Przystępując do rytuałów pielgrzymki muzułmanin musi być w stanie uświęcenia, czyli ihramu. Stan ten osiąga się przez pełne obmycie się (ghusl), obcięcie włosów i paznokci. Mężczyźni przepasują się wtedy dwoma nie zszytymi sztukami białego płótna. Kobiety natomiast owijajš ciało jednym kawałkiem białego płótna pozostawiając przy tym odkrytą twarz. Pielgrzymka rozpoczyna się obrządkami umry. Pielgrzymi, podczas rytuału tawafu, siedmiokrotnie okrążają świątynię Al-Kabę, w którą wmurowany jest, dany Adamowi przez Boga, Czarny Kamień - największa świętość islamu. Potem między wzgórzami As-Safa i Al-Marwa odbywa się bieg (saj) symbolizujący rozpaczliwe poszukiwanie wody przez Hadżar dla Ismaila. Potem pielgrzymi piją wodę ze źródła Zamzam. Pielgrzymka większa hadżdż rozpoczyna się jeszcze tego samego dnia 7. zu al-hidżdża od wysłuchania uroczystego kazania w Al-Kabie. Nastepnie pielgrzymi udają się Al-Miny i Al-Muzdalify, a noc spędzają na modlitwie na równinie Arafat. Tam też odbywa się ceremonia postoju (wukuf). 9. zu al-hidżdża ma miejsce symboliczne kamienowanie szatana (dżamra). Następnego dnia zarówno pielgrzymi, jak i muzułmanie na całym świecie jednoczš się w ceremoniach najważniejszego święta islamu - święta ofiar (id al-adha). Składają wtedy Bogu ofiarę ze zwierzęcia.

Hakam - Sędzia; Wykonawca Sprawiedliwości; Boska Sprawiedliwość

Hakika — esencja rzeczywistości lub Boskiej Prawdy.

Hakika Muhammadijja — „rzeczywistość Muhammada”, archetypowy Prorok, Człowiek Doskonały poprzez którego Boska świadomość jest Sobie przejawiona, światło z którego wszystkie rzeczy biorą swój początek.

Hakikat at-tawadżdżuh — Rzeczywistość Zwrócenia. Moc, która umożliwia murszidowi zwrócić w swoją stronę serce jego murszida, a poprzez siebie w stronę Świętego Proroka Muhammada i ostatecznie w stronę Boga.

HAKIM - Doskonały Mędrzec; Czarodziej; Wiedzący; 

HALAL - różne kategorie rzeczy, osób, uczynków oraz potraw, na które zezwala muzułmanom szari'at . Jego przeciwieństwem jest termin haram, czyli to, co zakazane. 

Halim - Powstrzymywanie; Ułaskawianie; Pobłażliwość; Wielkoduszny

Hamid - Godny chwały

HARAM - wszystko to, czego zabrania muzułmanom szari'at. Jego przeciwieństwem jest halal, czyli to, co dozwolone. Haram to również jedna z pięciu kategorii czynów w prawie muzułmańskim obejmująca uczynki, za popełnienie których wymierza się karę. Terminem tym określa się miejsca otaczane szczególnym kultem religijnym w trzech muzułmańskich świętych miastach: Mekce, Medynie i Jerozolimie. Na obszarze haram nie wolno zabijać, a nie-muzułmanie nie mają tam prawa wstępu. 

Hasib - Ten Który Rozlicza; Obliczający; Kalkulujący

Hayra - Zachwyt, Ekstaza; Rozkoszowanie się i Zachwycanie Pięknem całego stworzenia

Hayy - Wiecznie Żyjący; Życie Wieczne; Żywy; Pełen Życia; Dający Życie

Hidr, także Khidr, Khizr — „Zielony Prorok”, hierofant na ścieżce Sufi. Wspomniany jest w Koranie 18:60-82, jako duchowy przewodnik Mojżesza. Pojawia się czasem, aby pomagać ludziom, lub poddawać próbie ich szczodrość. 

HIJAB, HIDŻAB - zasłona, w Iranie nazywana czadorem, którą kobieta muzułmańska zakrywa włosy. Koran wspomina: "Powiedz wierzącym kobietom, żeby spuszczały skromnie swoje spojrzenia i strzegły swojej czystości; i żeby pokazywały jedynie te ozdoby, które widoczne są na zewnątrz; i żeby zarzucały zasłony na piersi" (24:31). Kobieta muzułmańska powinna chronić swe ciało i włosy przed napastliwymi spojrzeniami mężczyzn. Te pochodzące ze środowisk bardziej fundamentalistycznych zakrywają także swoje twarze zasłoną lub woalem zwanym burka. 

HIJRA, HIDŻRA - "emigracja" Muhammada i jego zwolenników z Mekki do Medyny (ówczesnego Jasribu) w roku 622 z powodu konfliktu między Prorokiem a arystokracją mekkańską. W Medynie Muhammad przyjął rolę rozjemcy między zwaśnionymi plemionami arabskimi i żydowskimi. Od tego momentu, z inicjatywy kalifa Umara, datuje się początek ery muzułmańskiej. Jest to również czas, w którym rozpoczęła się ekspansja islamu poza Mekkę, a zatem początek triumfów nowej religii. Niedługo potem prorok Muhammad zdobył Mekkę, a jego następcy otworzyli epokę podbojów arabskich. 

Hikma — mądrość.

Himma — duchowa aspiracja, tęsknota do uwolnienia się od iluzji. Himma jest najwyższym impulsem energii do ponownego połączenia się z Rzeczywistością. Himma może być wrodzona (dżibillijja) lub nabyta. 

Hu - Bóg jest tu i teraz

HURYSY - rajskie dziewice stworzone przez Boga jako nagroda dla wierzących muzułmanów, którzy po śmierci pójdą do raju. Wszystkie hurysy mają być wiecznie dziewiczymi kobietami "o wielkich oczach" i przypominające "perłę ukrytą". Są jednakowego wieku. Prawdopodobnie mają mieć po 33 lata, tak jak wszyscy mieszkańcy raju. W naukach sufickich hurysy symbolizują boskie atrybuty, są także alegoriami mistycznej ekstazy. 

 

--- I ---

Ibn al-Arabi — uczony, gnostyk i Sufi, urodzony w Murcji (obecna Hiszpania) w 1165. Zwany był Wielkim Szajchem: Szajch al-akbar; był autorem ponad 350 prac, na tematy naukowe, metafizyczne i filozoficzne. Jego prace są dziś nadal przedmiotem studiów jak i kontrowersji. 

IHRAM - stan uświęcenia czy też rytualnej czystości, w jakim musi być muzułmanin przystępujący do pielgrzymki w Mekce. Stan ten osiąga się przez pełne obmycie się (ghusl), obcięcie włosów i paznokci. Mężczyźni przepasują się wtedy dwoma nie zszytymi sztukami białego płótna. Kobiety natomiast owijają ciało jednym kawałkiem białego płótna pozostawiając przy tym odkrytą twarz. Białe szaty noszą również nazwę ihram. Jednolity dla wszystkich strój w czasie pielgrzymki wyrabia u muzułmanów poczucie równości względem Boga. 

IHSAN — wewnętrzna szczerość w stosunku do Allah Boga. Wierny powinien czcić Boga z całą szczerością i tak, jak gdyby widział Go cały czas, a kiedy go nie „widzi”, powinien mieć ciągłą świadomość, iż Bóg widzi jego. 

IJAZ, IDŻAZ - idżaz al-Kur'an, czyli "cudowność" lub "nienaśladowalność" Koranu (al-Quran). Święta księga muzułmanów miała zostać zesłana Muhammadowi w formie idealnej, zarówno pod względem treści, jak i języka, dowodząc tym samym mądrości i artyzmu Bożego i, co ważniejsze, uprawomocniając misję ostatniego z proroków muzułmańskich, pochodzących od Abrahama (Ibrahima). Koran miał być dowodem, stwierdzającym, że przesłanie, które głosi jest Słowem Bożym. Muzułmanie wierzą, że Koran jest cudownym zjawiskiem, a istota cudu wiąże się w teologii islamu z zagadnieniem "wyzwania" (tahaddi). Każde cudowne zjawisko niesie w sobie konieczność zweryfikowania jego autentyczności, a można tego dokonać jedynie przez stworzenie przewyższającego go osiągnięcia. I właśnie dowodem na cudowność Koranu ma być niezdolność człowieka do stworzenia dzieła na jego kształt. Wyzwanie stawia w Księdze sam Bóg: "Przynieście więc surę podobną do niego i wzywajcie, kogo możecie, poza Bogiem, jeżeli jesteście prawdomówni" (10:38). Tę zaskakującą niemożność stworzenia dzieła przewyższającego Koran wyjaśniają dwie teorie. Pierwsza wysunięta przez mutazylitę An-Nazzama uzupełniała ideę tahaddi (wyzwania) o doktrynę sarfu. Według niej Bóg, chcąc uprawomocnić i zabezpieczyć posłannictwo swego proroka, odgórnie pozbawił ludzi potrzebnego literackiego talentu czy tez intelektualnych możliwości kreacji tak wielkiego dzieła. Natomiast Michael Cook interpretuje sarf jako narzucony przez Boga zakaz używania przez człowieka jego twórczych zdolności w odniesieniu do Pisma.

Druga natomiast teoria odrzucając nadnaturalny aspekt doktryny sarfu wysuwa argument literackiej i stylistycznej wyższości Koranu. Teoretycy idżazu kładą szczególny nacisk na niezwykłą jakość koranicznej fasahy, czyli elokwencji. Zatem to raczej owa niepowtarzalna stylistyczna perfekcja, a nie boska ingerencja, powstrzymała ludzi od stworzenia dzieła na podobieństwo Koranu. Ponadto w przesłanie dane Muhammadowi wpisują się także przepowiednie przyszłych wydarzeń, ziemskich i eschatologicznych, które wykraczały daleko poza ludzkie przecież możliwości percepcji Proroka i mu współczesnych. Stąd wniosek, że ludzie nie byliby w stanie czegoś takiego stworzyć. Z tych formalno-treściowych rozważań nad istotą cudowności Koranu wywiedziono różne sposoby interpretacji idżazu, które później przerodziły się w arabskie teorie retoryczne. 

Ijaza, Idżaza — zaświadczenie, upoważnienie wydane uczniowi przez jego Szajcha do udzielanie instrukcji lub określonych nauk innym.

IJMA, IDŻMA - opinio prudentium w prawie islamu, czyli zgoda uczonych muzułmańskich w jakiejś kwestii prawniczej bądź teologicznej. Jedno z podstawowych źródeł prawa islamu sunnickiego. W czasach proroka Muhammada idżmą określano zgodną opinię całej gminy muzułmańskiej. Później prawo do stosowania idżmy zawężono tylko do uczonych muzułmańskich, zwykle będących przedstawicielami jednej szkoły prawniczej. 

IJTIHAD, IDŻTIHAD - w prawie islamu wysiłek umysłowy lub inicjatywa jurysty muzułmańskiego w interpretacji prawa i tworzeniu jego nowych zasad, których nie uwzględnił Koran ani sunna. Każdy muzułmanin dysponujący dostateczną wiedzą prawniczą mógł stosować idżtihad. W praktyce jednak prawo to przysługuje jedynie uczonym teologom i prawnikom. Podstawowymi narzędziami idżtihadu, a zarazem głównymi źródłami prawa muzułmańskiego jest kijas oraz idżma. W sunnizmie, który wykształcił cztery szkoły prawa muzułmańskiego, tzw. "bramy idżtihadu" zamknięto stosunkowo wcześnie, bo już w X wieku. Możliwość indywidualnej interpretacji i tworzenia prawa zastąpiono zasadę taklidu, czyli naśladownictwa. Ponownie idżtihad zaczęto stosować dopiero na przełomie XIX i XX wieku. W szyizmie idżtihad stanowił zawsze podstawę tworzenia prawa. Dlatego też teolodzy i juryści odgrywają ogromną rolę społeczną i polityczną w tym odłamie islamu. 

Iklas, ikhlas — szczerość, czystość intencji. Bez tej szlachetnej cechy człowiek nie jest w stanie zbliżyć się do swego Pana. Iklas pozwoli mu daleką podróż i osiągnięcie wyżyn wiedzy. 

IMAM - etymologicznie "osoba stojąca na przedzie". Termin oznaczający pierwotnie w sunnizmie przywódcę gminy muzułmańskiej i będący synonimem kalifa, czyli następcy proroka Muhammada. Obecnie imam to kaznodzieja wygłaszający piątkową chutbę w meczecie zwykle cieszący się dużym autorytetem religijnym i moralnym wśród członków swojej gminy muzułmańskiej. Szyici za imamów uznają czwartego kalifa Alego i jego potomków pretendujących do zwierzchności nad wszystkimi muzułmanami. Ostatni z dwunastu imamów, Muhammad Al-Mahdi al-Muntazar zniknął w IX wieku. Powstała wtedy koncepcja tzw. imama ukrytego, który nie umarł, lecz w ukryciu czeka, by powrócić jako Mahdi (Mesjasz) - zbawca ludzkości. Na jego powrót czekają szyici z ugrupowania imamitów. Isma'ilici uznają tylko siedmiu imamów, natomiast zajdyci - czterech. 

al-Insan al-kamil — człowiek doskonały. Sufi określają tym terminem człowieka, który urzeczywistnił wszystkie poziomy istnienia i rozumienia. Przez Człowieka Doskonałego, Allah dotyka świat.

al-Islam — poddanie. Podróż powrotna do Boga rozpoczyna się od al-Islam, co jest jedynie poddaniem werbalnym i przez wiele poziomów wznosi się do drugiego, Rzeczywistego al-Islamu, który jest totalnym i bezwarunkowym poddaniem się Woli Boga z pełną wiedzą i miłością. […]

Ishq Allah Mahbud Lillah - Bóg jest Miłością, Miłującym i Umiłowanym

Izra'il, Azrael - Anioł Śmierci

 

--- J ---

Jabbar (Dżabbar) - Naprawiający; Kompletujący; Scalający; Ułatwający(wszystko)

Jakin, Jaqin - patrz Yaqin

Jalil (Dżalil) - Majestatyczny; Królewski; Potężny; Mocarny

Jami (Dżami) - Zbierający; Zgromadzający; Jednoczący; Przyciągający

Jamil (Dżamil) - Boskie Piękno

 

--- K ---

Kaba — święty ośrodek w Mekce w kierunku, którego zwracają się muzułmanie w czasie rytualnych modlitw. Al Kaba jest ziemskim symbolem Boskiego Tronu (al-arsz), wokół którego krążą aniołowie i który jest symbolem uświęconego serca Człowieka Doskonałego. Kaba to święty ośrodek w Mekce w kierunku, którego zwracają się muzułmanie w czasie rytualnych modlitw. 

Kabir - Wielki; wielkość

KADI - muzułmański sędzia, który na postawie prawa islamu (szari'at) opierającego się głównie na Koranie i hadisach oraz prawa zwyczajowego rozstrzyga sprawy w zakresie prawa cywilnego, religijnego i państwowego. 

Kalb, Qalb, Qalbi — serce, organ nad-racjonalnej intuicji, posiadający zdolność bezpośredniego postrzegania duchowych rzeczywistości, których umysł nie jest w stanie pojąć. Ludzkie serce jest miejscem ciągłych zmian i fluktuacji. W nim, Transcendentna Rzeczywistość styka się z człowiekiem. Serce jest również polem bitwy Większej Świętej Wojny al-dżihad al-akbar. Tu, grawitacyjna siła niższej jaźni nafs konfrontuje wznoszącego i tęskniącego ducha ruh. Walka toczy się pomiędzy dwoma przeciwnymi siłami, aby opanować ludzkie serce. Pod zwodniczym kierunkiem szajtan (szatana), nafs chce zrzucić serce w głębiny niewiedzy. Jednak duch, który pochodzi od Boga ciągnie serce w stronę Boga. Im bardziej serce jest oczyszczone, tym bardziej podatne jest ono na nieodparte przyciąganie niebiańskiego ducha. Czuwanie nad sercem jest częścią duchowego zmagania mudżahada w Podróży Powrotnej. Zaawansowani na Ścieżce nigdy nie pozwalają żadnym intruzom wejścia do ich uświęconych serc. Serce Człowieka Doskonałego jest Boskim Tronem al-arsz, wokół którego znajduje się duchowa rzeczywistość. Kalb jest również jednym z subtelnych ośrodków percepcji lataif w praktykach Nakszbandi Mudżaddidi. 

KALIF, Khalif, Chalif - tytuł zwierzchnika gminy muzułmańskiej pełniącego funkcje świeckie i religijne. Pierwotnie oznaczający następcę proroka Muhammada, później - władcę państwa muzułmańskiego, czyli kalifatu. Kalif uważany był za namiestnika Boga na ziemi. Posiadał władzę wykonawczą i sądowniczą. Nie mógł sam tworzyć praw. Pierwszymi kalifami obranymi przez starszyznę mekkańskiego rodu Kurajszytów spośród przedstawicieli najwybitniejszych rodów byli czterej tzw. Kalifowie Prawowierni (Abu Bakr, Umar, Usman i Ali Ibn Abi Talib). Później kalifat pozostawał już w rękach dynastii Umajjadów (661- 750) i Abbasydów (750-1258). W X wieku pojawiły się nowe kalifaty - umajjadzki w Hiszpanii (do 1031) i fatymidzki w Egipcie (do 1171). 

Kamil - Doskonały

Karim - Szlachetny; Szczodry; Hojny; Wielkoduszny

Kaszf, Kashf — odsłonięcie lub objawienie. Kaszf jest bezpośrednim doświadczeniem Rzeczywistości objawionym w sercu sługi Boga. W Swej Nieskończonej Łasce Bóg obdarza „rozmiłowanego” objawieniem, aby powiększyć jego wiedzę o swym Panie i zwiększyć tęsknotę i miłość do Niego. 

Kerubiel - Jest Kapłanem i Opiekunem stanu Kapłańskiego

Khabir - Wszechświadomość; Świadoma Wiedza o Wszystkim; Kompetencja

Khafid - Upokarzający; Poniżający

Khaliq - Stwórca; Ten, który stwarza z niczego

Kibla — kierunek w którym modli się wierny. Początkowo muzułmanie kierowali się w stronę Jerozolimy, a dopiero później w stronę Mekki. W istocie qibla istnieje w każdym kierunku, Koran zapewnia bowiem, iż: „W jakąkolwiek stronę wzrok wasz zwróci, wszędzie napotkacie Jego Oblicze” (2:15, tłu. Buczacki). Aby uzyskać wiedzę tego „bezkierunkowego” kierunku podróżujący musi wpierw skierować swoje modlitwy w stronę Świętego Miasta Mekki. Potem jego murszid staje się jego kibla. Wreszcie zwraca się on w stronę swego oczyszczonego serca. Kiedy Prawda al-Hakk jest odsłonięta w jego sercu, staje twarzą w twarz z Bogiem. Osiągnął on Prawdę Pewności hakk al-jakin iż tylko Bóg JEST. Bóg go otacza i jest w nim. W którą stronę ma się teraz zwrócić? KIBLA to kierunek, w którym zwracają się muzułmanie, a także sufi w czasie modlitwy. Początkowo muzułmanie modlili się w kierunku Jerozolimy, później jednak, według wytycznych proroka Muhammada, zwrócili się w stronę znajduej się w Mekce świątyni Al-Kaba. W meczecie kiblę wyznacza mihrab - specjalne wgłębienie w ścianie. Również zmarli chowani są głową zwróconą w stronę Mekki. 

KIJAS - w prawie muzułmańskim zasada analogii. Jedno z podstawowych źródeł prawa oraz metod jego tworzenia w islamie. Kijas stosuje się do rozstrzygania kwestii prawnych lub wydawania wyroków w oparciu o wcześniejsze precedensy. 

al-kisma wa al-nasib — przeznaczenie, dola. Akceptacja zdarzeń codziennego życia, które jest wyrazem Piękna i Majestatu Boga. Taka akceptacja może napełnić wierzącego uspokojeniem i cierpliwością, które często są niezrozumiałe dla ludzi z zewnątrz. Al-kisma wa al-nasib jest jedynie „werbalnym” pogodzeniem się z Jego Wolą. Dopiero kiedy pogodzenie stanie się „wiedzącym” pogodzeniem, w którym wierny zaczyna widzieć okiem wewnętrznego serca, iż wszystko naprawdę pochodzi od Boga, wówczas może on prawdziwie dokonać transformacji swej jaźni. 

KORAN, QURAN - święta księga muzułmanów, którą Bóg miał objawić w ciągu 22 lat prorokowi Muhammadowi za pośrednictwem archanioła Dżibrila. Całość Koranu spisano już po śmierci Proroka za panowania kalifa Usmana (644-56) - jest to jedyna i obowiązująca do dziś wersja Księgi. Koran składa się ze 114 sur, podzielonych na wersety (ajaty). Sury uporządkowane są w kolejności od najdłuższych do najkrótszych, oprócz pierwszej krótkiej "Al-Fatihy" (sury otwierającej), a nie według chronologii objawiania. Koran dzieli się na 30 równych części, z których każda dzieli się jeszcze na dwie. Ten usystematyzowany podział ma ułatwić czytanie bądź recytowanie Koranu np. w czasie ramadanu. Sury koraniczne z kolei dzieli się na mekkańskie (90) i medyńskie (24). Pierwsze, objawione wcześniej, dotyczą zasad wiary muzułmańskiej, drugie natomiast zawierają głównie przepisy prawa islamu. Koran również obejmuje opowieści z życia Muhammada, legend arabskich i biblijnych przekazów. Tradycja judaistyczna i chrześcijańska jest w nim mocno zaakcentowana, gdyż Księga uznawana jest przez samych muzułmanów za udoskonalone i poprawione objawienie, które dane zostało wcześniej żydom i chrześcijanom, lecz zostało przez nich zniekształcone. Wiele miejsca zajmują też natchnione wizje eschatologiczne. Język, w którym spisany został Koran, a jest nim proza rymowana - sadż, uznaje się za wzór stylistycznego piękna i gramatycznej perfekcji. Stąd wywodzi się teoria idżaz al-Kur'an mówiąca o nienaśladowalności, cudowności Koranu. 

 

--- L ---

La illaha illa'lla hu
- Nie ma Boga ponad Boga Jedynego; Nie istnieje rzeczywistość poza Allah Bogiem. „Nie ma boga oprócz Boga”. Ta pierwsza część muzułmańskiego świadectwa wiary jest najwyższą deklaracją jedności (tauhid) i może być wyrażone również: „nie ma rzeczywistość oprócz Rzeczywistości; „nie ma prawdy oprócz Prawdy”; lub „nie ma miłości prócz Miłości”. „Nie ma Boga” (la ilaha) jest negacją wszystkiego, co nie jest Bogiem, „oprócz Boga” (illa Allah) jest afirmacją, iż istnieje tylko jeden Bóg. Podczas praktyki dikr »la ilaha illa Allah«, uczeń używa negacji la, aby „zmieść” wszelkie zanieczyszczenia które mogą być w jego sercu. Ostatecznie za łaską Boga słowa la ilaha illa Allah zastąpione są Słowem Samej Esencji Boga: wszystko inne prócz Boga jest negowane - tylko Bóg jest potwierdzony. 

Latif - Subtelny; Łaskawy; Delikatny; Piękny; Piękno Duszy; Przenikliwy; l.mn - Lataif.

Latifa - Nazwa subtelnych centr energii w ciele człowieka. Ma to takie samo znaczenie jak "czakram" w systemie yogi. Również wyróżnia się 7 podstawowych ośrodków czyli lataif. Lataif to określenie odnosi się do subtelnych esencji, lub ośrodków na ciele człowieka. Oczyszczanie lataif  (l.p. latifa) stanowi duchową pracę i zmagania na ścieżce. Oczyszczenie i udoskonalenie każdego latifa oznacza etap w Podróży Powrotnej i uzyskanie dodatkowego intuicyjnego wglądu na Ścieżce. W systemie duchowym Ścieżki Nakszbandi Mudżaddidi najbardziej znane lataif to: qalb (serce/umysł); ruh (duch/dusza); sirr (tajemny); hafi (ukryty); akhfa (głęboko ukryty), oraz nafs (jaźń). Każda latifa ma swój kolor i odpowiada następującym Prorokom: Adamowi, Abrahamowi/Noemu, Mojżeszowi, Jezusowi (Isa), oraz Muhammadowi (Pokój z Nimi). Istnieją inne (jest ich dziesięć) ośrodki lataif na nauczane przez Nakszbandi Mudżaddidi, które uczeń poznaje i z którymi „pracuje” pod instrukcją swego szajcha. Należy dodać, iż system lataif nie różni się od systemu czakramów jogi, nie tylko ich subtelnością, ani ich funkcją. Najczęściej jednak sufi podobnie jak jogini nauczają o siedmiu lataifach, jednak bardziej akcentują duchowe ich aspekty. 

Latifa - Haqqiyya - (Sahasrara) - punkt na czubku głowy, ośrodek ponad głową

Latifa - Khafiyya - (Ajna) - tzw. 3 oko, punkt między brwiami

Latifa - Ruhiyya - (Visuddha) - punkt energetyczny w gardle

Latifa - Sirriyya - (Anahata) - okolice fizycznego serca; ośrodek sercowy

Latifa - Qalbiyya - odpowiada kolor srebrzysty (Manipura) - wysokość splotu słonecznego

Latifa - Nafsiyya - (Svadhisthana) - Okolice pępka, ośrodek sił ego

Latifa - Qalabiyya (Muladara) - Punkt przy podstawie kręgosłupa

Lubb — ziarno, rdzeń, „serce serc”, lub najgłębsza świadomość. Lubb jest wewnętrznym, ukrytym miejscem, gdzie wiedza Boga jest chroniona przed tymi, którzy są jeszcze przywiązani do świata. 

 

--- M ---

MAHDI - oczekiwany przez muzułmanów Mesjasz, zbawca ludzkości, który jako wysłannik Boży ma się pojawić przed końcem świata, by poprowadzić wybranych wiernych do raju. W szyizmie mahdi jest oczekiwanym zbawicielem, który powróci na ziemię jako, by zaprowadzić na niej ład i szczęście oraz rozpocząć powszechne panowanie islamu. Owym mahdim ma być ostatni z imamów, potomków Alego, który na razie pozostaje w ukryciu (ghajba), ale w odpowiednim momencie powróci do swoich wiernych. Doktrynę mahdiego często wykorzystywali przywódcy polityczni kreując się na zbawców swego narodu. Powszechnie znanym mahdim był choćby, upamiętniony przez Sienkiewicza w "W pustyni i puszczy", Mahdi Sudański (Muhammad Ahmad), który w 1881 roku wzniecił powstanie przeciwko mandatowi brytyjskiemu w Sudanie. 

Mahdżub, Mahjub — coś co jest zakryte. Bóg, Rzeczywistość, jest zakryty przed tymi, którzy nie „widzą”, iż jest On Rzeczywistością. Między Bogiem a nimi znajduje się zasłona (hidżab). Duchowa praca, alchemiczna transformacja, która się odbywa pod kierownictwem duchowego przewodnika Szajcha, polega na odsłanianiu i paleniu zasłon, aby tylko Promieniująca Twarz Boga mogła być ujrzana. Zasłona jest jednak odsłonięta tylko dla tego, kto jest na to przygotowany. 

MAHR - dar, który pan młody daje pannie młodej tuż przed ślubem. Mahr stanowi zabezpieczenie kobiety na wypadek rozwodu. Gdyby do niego doszło kobieta ma prawo wziąć pieniądze lub złoto i wrócić z nim do domu rodziców. Nieprawdziwa jest więc opinia, że Arabowie kupują sobie żony bądź płaca za nie okup. 

Majid (Madżid) - Sławny; Chlubny; Wspaniały; Wielkoduszny; Szczodry; Hojny

Makam — etap duchowego postępu, duchowa stacja. Osiągnięcie maqam jest wynikiem duchowego wysiłku i szczerości podróżującego, ale ostatecznie zależne jest od Woli i Łaski Boga. To osiągnięcie jest trwałe w porównaniu z duchowym stanem hal. Patrz: hal i salik. 

Mal'a'ika - Aniołowie, Wysłannicy

Mal'ak - Anioł, Wysłannik

Malik - Król, Władca Suwerenny; Gospodarz i Właściciel; Władca Absulutny

Malik Al-Mulk - Właściciel Suwerenności Wiecznego Królestwa Boga; Pan Królestwa

Mani - Odwracający Zło i Cierpienie; Zapobiegający Krzywdzie; Naprawiający Szkodę; Broniący

Marifa, Merefa — Boska Wiedza Objawiona. Marifa jest światłem, które Bóg kieruje w serce „tego, którego On Chce”. Jest to prawdziwa wiedza, która przychodzi dzięki „odsłonięciu”, "wglądowi" kashf, „świadectwu” muszahada i „smakowaniu” dauk. Marifa pochodzi od Boga, ale Nim nie jest, bowiem On Jest Niepoznawalnym w Swojej Esencji. Potrójna Ścieżka powrotu to: Lęk makhafa, Wiedza marifa, oraz Miłość mahabba. Lęk prowadzi do wiedzy, a to do bezwarunkowej miłości Boga. 

MECZET, Masih - świątynia muzułmańska. Wzorem meczetu był dom Muhammada w Medynie. We wczesnym islamie istniały dwa rodzaje tych budowli: zwykłe meczety połączone z budowlą użyteczności publicznej, np. madrasą i wielkie meczety gromadzące wiernych na piątkową modlitwę i kazanie, tzw. dżami. Najprostszy typ meczetu składał się z dziedzińca i sali modlitewnej krytej dachem, w której znajdować się musiał mihrab - nisza oznaczająca kierunek odprawiania modłów, minbar - kazalnica oraz miejsce do rytualnych ablucji. Na zewnątrz znajduje się jeden lub kilka minaretów, z których muezzin wzywa wiernych do modlitwy. Z czasem meczety uległy architektonicznej ewolucji stając się monumentalnymi budowlami z bogato zdobionymi portalami - iwanami lub na modłę bizantyńsko-osmańską świątyniami w całości krytymi kopułami. Ziemia, na której zbudowano meczet, staje się świętością. Nie można zatem meczetów burzyć ani przekształcać ich w budowle służące celom innym niż kult religijny. Muzułmanin przestępujący ich próg musi być rytualnie czysty, dlatego zawsze przed wejściem zostawia się na zewnątrz obuwie. 

MEDYNA - miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej, drugie po Mekce święte miasto islamu. W czasach przedmuzułmańskich nazywane było Jasrib. Swą obecną nazwę zawdzięcza prorokowi Muhammadowi, który przywędrował do niego z Mekki w 622 roku (hidżra). Jasrib zaczęto nazywać wtedy Madinat an-Nabi (Miasto Proroka), stąd obecna nazwa Medyna. Tutaj też znajduje się grób Muhammada - cel pielgrzymek muzułmanów, którzy często odwiedzają je po odbyciu hadżdżu. 

MEKKA - miasto w Al-Hidżazie znajdującym się w zachodniej części Arabii Saudyjskiej. Święte miasto islamu, ze względu na to, że tu narodził się Muhammad, rozpoczął swą działalność jako prorok i twórca religii islamu. Do mieszczącej się w Mekce świątyni Al-Kaba co roku miliony muzułmanów z całego świata w miesiącu zu al-hidżdża odbywają rytualną pielgrzymkę - hadżdż. W jej kierunku (kibla) zwracają się też w czasie modlitwy. 

Michael - Archanioł Zwycięstwa, Sukcesu

MIHRAB - specjalna nisza w ścianie meczetu oznaczająca kierunek na Mekkę (kibla), czyli stronę, w którą powinni się zwracać muzułmanie w czasie modlitwy. 

MINARET - wieża znajdująca się tuż przy meczecie, z której pięć razy dziennie muezzin wzywa wiernych do modlitwy. 

MINBAR - kazalnica w meczecie, z której wygłaszane są chutby, czyli kazania piątkowe. Umieszczany jest po prawej stronie mihrabu. 

Mohammed - Ar Rasululla'h - Mahomet jest Prorokiem Boga

Mu'Akhkhir - Odwlekający; Opóźniający; Odraczający; Wstrzymujący

Mu'id - Odtwarzający; Odradzający; Odnawiający; Przywracający Życie i Zdrowie

Mu'izz - Boska Cześć, Okazujący Cześć; Wzmacniający; Umacniający

Mu'min - Strażnik Wiary; Jedyny Pełen Wiary; Poczucie Bezpieczeństwa; Gwarantujący; Zapewniający

Mudhill - Znieważający

MUEZZIN - człowiek, który pięciokrotnie w ciągu dnia wykonując azan wzywa z minaretu muzułmanów na modlitwę. Obecnie odchodzi sie od naturalnego wykonania azanu na rzecz nagrań puszczanych z głośników zainstalowanych na minaretach.

MUFTI - uczony muzułmański, znawca prawa islamu, które swoje opinie wyraża w formie fatwy. Współcześnie działają jako urzędnicy państwowi w tzw. dar al-ifta, czyli domach wydawania fatw, które kształcą także przyszłych prawników. 

Mughni - Wzbogacający; Ulepszający; Ozdabiający

MUHAMMAD Ibn Abd Allah (570 - 632), twórca religii islamu, uznawany przez muzułmanów za największego i ostatniego z proroków wysłanego przez Allaha do ludzi, by krzewił wśród nich wiarę w Boga Jedynego. Jego misję poprzedzili inni prorocy, wysłani do żydów i chrześcijan. Muhammad miał odnowić monoteistyczny kult religii abrahamowej i przypomnieć boskie objawienie zniekształcone przez wyznawców starszych religii. Muhammad urodził się w Mekce, na Półwyspie Arabskim. Wywodził się z rodu bogatych arystokratów mekkańskich, Kurajszytów kontrolujących handel i sprawujących opiekę nad świątyniami. Osierocony we wczesnym dzieciństwie wychowywał się najpierw u dziadka, Abd al-Muttaliba, a potem u stryja Abu Taliba. W młodości pracował jako przewodnik karawan do Syrii i Jemenu, gdzie zapoznał się zarówno z chrześcijaństwem, jak i judaizmem. 

Muhammad w wieku 25 lat ożenił się z dużo od niego starszą bogatą wdową Chadidżą. Ze związku tego narodziła się córka Fatima, żona późniejszego kalifa Alego, brata stryjecznego Muhammada. Około roku 610 miał otrzymać pierwsze objawienie za pośrednictwem archanioła Dżibrila, gdy oddawał się kontemplacji w podmekkańskiej jaskini Al-Hira. Przez następne 20 lat liczba objawień sukcesywnie się zwiększała. Przybrały one w późniejszym czasie formę Koranu - świętej księgi islamu. Początkowo głoszone przez Proroka objawienia spotkały się z niewielkim odzewem ze strony mekkańczyków, a sami Kurajszyci, z których rodu Muhammad się wywodził, prześladowali go i jego zwolenników. W 615 roku zmuszony był wysłać swych wyznawców do chrześcijańskiej Etiopii.

W 622 roku Prorok Muhammad wywędrował (hidżra) wraz z członkami swojej gminy do Jasribu (późniejszej Medyny, czyli miasta Proroka) na zaproszenie mieszkańców tego miasta. Ten rok uważa się za początek ery muzułmańskiej. W Jasrib wystąpił w roli mediatora między zwaśnionymi plemionami arabskimi i żydowskimi. Zajął się także organizacją swojej gminy muzułmańskiej. Jej funkcjonowanie oparł na nie tylko na objawieniach o treści prawnej, ale także na przepisach tworzących tzw. "Konstytucję Medyneńską". W tym okresie prowadził również walki z mekkańczykami. Po raz pierwszy muzułmanie pokonali Kurajszytów w bitwie pod Badrem (Bitwa Rowu) w 624 roku. Rok później ponieśli klęskę w bitwie pod Uhud, w efekcie której doszło do zatargu z Żydami wygnanymi w końcu z Medyny. Walki zakończono w 628 roku traktatem w Hudajbijji, w którym zagwarantowano muzułmanom prawo do pielgrzymki do Mekki. Muhammad wraz ze swoimi zwolennikami odbył ją w 630. Rozbił wtedy w Al-Kabie posągi bożków przedmuzułmańskich. Był to ostateczny moment triumfu Proroka nad Kurajszytami. Ostatnie lata życia poświęcił na nawracanie na islam pogańskich plemion Arabii i w ten sposób poszerzanie domeny muzułmańskiej. W 632 roku Muhammad odbył ostatnią pielgrzymkę do Al-Kaby, zwaną "pielgrzymką pożegnalną", w trakcie której ustalił rytuał odbywania hadżdżu. Muzułmanie do dzisiaj pielgrzymują według zasad ustalonych właśnie wtedy. Muhammad zmarł krótko potem nie pozostawiając żadnych wytycznych co do tego, kto powinien po nim przejść funkcję zwierzchnika gminy. To doprowadziło do sporów o władzę, a później do trwającego do dziś rozłamu w islamie na szyitów i sunnitów. 

Muhaymin - Stróż; Opiekun; Obrońca; Panujący

Muhyi - Przyśpieszający; Ożywiający; Wracający Życie; Odrodziciel; Dawca Życia

MujaddidMudżaddid — odnowiciel, reformator. Święty Prorok Muhammad (saws) obiecał, iż odnowiciel będzie wysłany przez Boga do ludzi, co sto lat. Jednym z największych mudżaddid był Szajch Ahmad Faruqi Sirhindi, od którego imienia pochodzi gałąź Ścieżki Nakszbandi „Mudżaddidi”.

MujahadaMudżahada — wysiłek i duchowe zmagania przeciwko grawitującym pasjom niższej jaźni nafs. Mudżahada jest ciągłą walką i zwie się Większą Świętą Wojną al-dżihad al-akbar. 

Mujib (Mudżib) - Wrażliwy; Reagujący na Modlitwy i Prośby; Odpowiadający

MUŁŁA - tytuł muzułmańskich teologów, prawników i urzędników religijnych. W Iranie i Azji Środkowej tytułem tym obdarza się urzędników obsługujących meczety. 

Mumit - Niszczyciel; Przynoszący Śmierć

Muntaqim - Wymierzający Słuszną Karę; Mszczący się

Muqaddim - Przyspieszający; Sprzyjający; Popierający; Stojący na Czele

Muqit - Dawca Pokarmu; Żywiciel; Ten Który Wzmacnia; Dający Wyżywienie

Muqsit - Sprawiedliwy; Słuszny; Bezstronny; Działa i Dzieli Spawiedliwie i Uczciwie

Muqtadir - Panujący; Dominujący; Wszechpotężny; Wpływowy; Twórca i Władca Mocy; Umiejący

Murakaba — zwrot odnosi się do czujnej koncentracji, oczekiwania na duchową obecność. Podczas murakaba sługa obserwuje jak Bóg objawia się w zarówno Kosmosie, jak i wewnątrz siebie. W praktyce kontemplacyjnej Nakszbandi Mudżaddidi, po zrobieniu intencji, kontemplujący oczekuje cierpliwie w swoim sercu na Błogosławieństwo Boga.

MURID - uczeń, student, osoba która przyjęła inicjacje od Duchowego Nauczyciela i wiernie z ufnością podążą za jego przewodnictwem. Oddaje się on pod kierownictwo swego szajcha pozbawiając się tym swej własnej, osobistej woli (irada). Murid jest tym, który „pragnie Wiedzy Boga”. 

MURSZID - nauczyciel, przewodnik; słowo to jest pochodzenia perskiego i odpowiada terminowi "guru", często tłumaczone jako Mistrz. Jest osoba na najwyższym poziomie inicjacji. Murszid jest prawdziwym spadkobiercą Świętego Proroka Muhammada (saws); przewodnikiem duchowym, który kieruje murida w wiedzy o sobie do wiedzy o jego Panu. 

Musawwir - Kształtujący; Modelujący; Twórca Piękna; Boski Artysta

Muslim — ten, który poddał się Bogu, muzułmanin. W pewnym sensie całe stworzenie jest muslim, ponieważ każde stworzenie jest w kondycji poddania, choć nie jest tego świadome. Istotą prawdziwego muslima jest istislam, stan wewnętrznego poddania i całkowitej harmonii z Boską Wolą. Wie on całą pewnością, iż jest jedynie niewolnikiem, a niewolnik jest ciągłym poddaniu. 

Mustawif — pretendent do posiadania mistycznej wiedzy. Taki człowiek staje się niebezpieczny dla siebie i innych. Będąc w okowach swej niższej jaźni al-nafs al- ammara, pretendent utrzymuje, iż potrafi kierować innych do Wyższej jaźni. Poszukujący autentycznego duchowego przewodnika powinien mieć się na baczności. Takiego fałszerza łatwo jest dostrzec, kiedy jego słowa i czyny mierzone są kategorią „pięknego modelu” usua hasana Świętego Proroka Muhammada (saws).

Muta'Ali - Najwyższa Jedność; Najwyżej Wywyższony; Wychwalany; Wznoszący się

Mutakabbir - Majestat; Największy; Najwyższy; Wszechwspaniały

 

--- N ---

Nafi - Twórca Dobra, Szczęścia; Przynoszący Korzyść, Pomyślność; Pożyteczny

Nafs - Oddech; Ego. Nafs to ego, jaźń, czasem dusza. Nafs jest wymiarem człowieka, pomiędzy wolnym duchem ruh, który jest światłem, a materialnym ciałem gism, które jest ciemnością. Duchowa walka mudżahada prowadzona jest przeciwko ciągnącym w dół tendencjom nafs, które uwodzą serce qalb i próbują odwieść je od Boga. Nafs jest również domeną imaginacji. Bóg jest wewnątrz naszych jaźni, ale my Go nie widzimy. Cała praca Tasawwuf (Metafizyka) zmierza w kierunku transformacji niższej jaźni al-nafs al-ammara w Wyższą Jaźń al-nafs al-kamila, oraz postrzegania Boga we wszystkim. Istnieje siedem etapów jaźni, siedem pozycji w rytualnej modlitwie, siedem wierszy w pierwszym rozdziale Koranu al-Fatiha i siedem poziomów wiedzy. Wszystko to jest ze sobą ostatecznie powiązane. 

al-Nafs al-ammara — „jaźń która włada”. Koran mówi o tej jaźni: „dusza bowiem pobudza do złego, jeśli tylko nie zmiłuje się mój Pan ”(12:53). Nafs przebywa w sferze zmysłów i jest zdominowana przez ziemskie pasje i pragnienia. Wstępna walka we wczesnych etapach podróży duchowej skierowana jest przeciwko al-nafs al-ammara. Ta jaźń odpowiada pierwszej postawie stojącej kijam rytualnej modlitwy sala. 

Naksz, Nakszi — odbijać, wytłaczać, wzór. W tadycji Sufich linii przekazu Nakszibandi mówi się, iż, murid powinien tak koncentrować się na swoje serce, aby naksz wszystkiego co nie jest Bogiem było wymazane. Imię Naksziband oznacza więc osobę, w sercu której „wytłoczone” jest imię Allah Boga.

Nakszibandi Muhammad Szajch — (r.a.) urodził się w 1317 roku koło Buchary. Ścieżka Nakszibandi nosi nazwę od jego imienia i różni się od innych ścieżek tym, iż jej sukcesja (silsila) wywodzi się od Abu Bakra as-Siddiq, podczas gdy wszystkie inne ścieżki biorą swój początek u Ali ibn Taliba. Ścieżka Nakszbandi jednak łączy w sobie dwie główne linie przekazu poprzez Dżafara as-Sadiqa (702-765), dzięki czemu nazywana jest czasem „Złotym łańcuchem”. Szajch Nakszibandi zainicjował między innymi milczącą metodę dikr, oraz „Jedenaście Reguł Nakszibandi”. Niektóre z reguł to: „świadomość oddechu”, „samotność w tłumie”, "wspominanie", "świadomość czasu”, „świadomość liczb”, świadomość serca”, „czuwanie”, „podróż we własnej krainie”, etc. 

Nijja, Niyya — intencja. Z punktu widzenia stworzenia, akt posłuszeństwa Bogu wymaga czystości intencji. Bez czystej intencji nie może zaistnieć szczerość w słowie i czynie. Bez względu na rezultat czynu, istotna jest pierwotna intencja, która mu towarzyszy. W rzeczywistości, czyn i jego skutek należą do Boga!

Nisba — relacja duszy z Bogiem. Nisba Nakszbandija oznacza ciągłą świadomość obecności Boga, której Sufi nie traci nawet na moment. 

Nur - Światłość; Światło Promieniujące na Całe Stworzenie; Światło Oka Serca - l.mn. - Anwar

 

--- O ---

Ophiel (Ofiel) - Archanioł Światła i Wzniosłych Nieprzejawionych sfer

Oriphiel - Archanioł kierujący czasem i karmą

 

--- Q ---

Qabid - Powściągający; Powstrzymujący; Zawężający; Chwytający

Qadir - Wszechmocny; Potrafiący Wszystko; Nieograniczone Możliwości; Wszechmożność

Qahhar - Wszystkopokonujący; Zwycięzca; Wszechmocny; Niszczyciel; Dominujący; Podporządkowujący sobie

Qayyum - Wieczny; Przedwieczny; Samo - Istnienie

Quddus - Najczystszy; Najświętszy; Czysty i Święty Duch Boży; Czystość Serca

Qutub, Kutb, Qutb, Kutub, (arab. oś, biegun) - w sufizmie termin odnoszący się do najwyższego w hierarchii mistrza duchowego. Według niektórych doktryn sufickich (np. Ibn Arabiego) w mistycznej hierarchii Kutb czy Qutub jest głową zarówno proroków jak i świętych (aulija). Jest on ucieleśniony w "Człowieku doskonałym", który jest indywidualną ekspresją boskiego "Słowa". Jako "biegun", "oś świata", Kutb jest dla niego źródłem życia i energii, tak jak Słońce jest nim dla układu słonecznego. To właśnie poprzez każdorazowego Kutba Alla'h Bóg jest obecny w świecie, pozostawiając w nim kogoś kto będzie prowadził do niego i pośredniczył pomiędzy nim a ludźmi. Obecność Kutba jest konieczna dla istnienia świata. W pewnym sensie każdy mistrz suficki, a nawet każdy muzułmanin postępujący na duchowej ścieżce świętości jest swoistym regionalnym kutbem, który jest centrum życia danego regionu. Według niektórych autorów szyickich, np. Hajdara al-Amuliego, przez kutba należy rozumieć imama. Stan bycia kutbem nazywa się Kutubijjat. Mistrz Meher Baba wykorzystywał termin kutb w odniesieniu do pięciu hinduistycznych i sufickich świętych: Shirdi Sai Baba, Upasni Maharadża, Hazrat Babadżan, Tadźuddin Baba i Ganadżan Maharadża. Ideał Qutb wprowadza w sufizmie zagadnienie mistycznej Duchowej Hierarchii mistrzów, świętych i proroków. 

 

--- R ---

Ra'uf - Pełen Miłsierdzia; Współczujący; Litościwy

Rafi - Wywyższający; Wychwalający

Rahim - Miłosierny i Dobroczynny; Łaska zbawiająca i uwalniająca, Współczujący

Rahimahu Allah (r.a.) — „Niech Bóg się nad nim zmiłuje”. Zwrot wyrażający szacunek po wypowiedzeniu imienia świętobliwej osoby.

Rahman - Najłaskawszy, Najmiłosierniejszy, Łaska i Miłosierdzie dla wszystkiego, Wielkoduszny

RAMADAN - nazwa dziewiątego miesiąca kalendarza muzułmańskiego, miesiąca, w którym według tradycji został objawiony Koran i będący w islamie oraz sufizmie czasem postu - saum. Jest trzecim z pięciu obowiązków muzułmanina, a jednocześnie ważnym filarem religii islamu. Jego zasady reguluje Koran (2:183-185, 187). Muzułmanie, a szczególnie sufi w czasie ramadanu od wschodu do zachodu słońca wstrzymują się od spożywania potraw i napojów, palenia, odbywania stosunków płciowych i czasami przełykania śliny. Ci, którzy z jakichś powodów (podróż, menstruacja, choroba) nie pościli bądź przerwali post w czasie ramadanu, zobowiązani są odbyć go w innym okresie. Post stanowi symbol oczyszczenia religijnego, głębokiej duchowej dyscypliny, a także triumfu umysłu nad materią. Dlatego w islamie zalecane są też posty dobrowolne odbywane poza ramadanem, które szczególnie praktykują mistycy suficcy, derwisze i fakirzy. Cały okres ramadanu jest czasem szczególnej religijności, modlitwy i kontemplacji. W meczetach odbywają się zespołowe modły, zwane tarauih oraz recytowany jest Koran (każdego dnia postu kolejna jego część). Zachód słońca jest znakiem przerwania postu aż do świtu. Muzułmanie spożywają wtedy uroczystą kolację, tzw. iftar. Noce zwykle wypełnia życie towarzyskie oraz obfite jedzenie, ale tylko jednego posiłku po zachodzie Słońca. Sufi często praktykują jeden posiłek co drugi wieczór ramadanu. Kto nie pości w czasie ramadanu, ten na pewno nie należy do zakonu sufickiego. 

Raphael - Archanioł Uzdrowienia, Oczyszczenia

Raqib - Czujny; Uważny; Doglądający; Obserwujący

Rashid, Raszid - Prowadzący; Ścieżka Prawości; Kierownik; Nauczyciel Prawości

Razzaq - Zaopatrujący; Podtrzymujący; Wspierający

RUH — duch. Ludzki duch jest również Duchem Boga, ponieważ On tchnął Swego Ducha w człowieka. W Sufizmie al-Ruh ma następujące znaczenia: Boskość, „niestworzony” Duch al-ruh al-ilahi, zwany również al-Ruh al-kudus, czyli Duch Święty, Uniwersalny, stworzony Duch al-Ruh al-kulli, indywidualny Duch, lub raczej Duch spolaryzowany w relacji do indywidualności. Koran na temat ducha mówi: „I zapytają ciebie o Ducha. Powiedz: »Duch pochodzi od rozkazu mojego Pana, lecz wam dano tylko niewiele wiedzy«”. Chrystus jest nazwany Duchem Boga. Ruh jest także jednym z lataif, ośrodków percepcji w praktykach medytacyjnych Nakszbandii Mudżaddidi. 

Ruhanijja - Duchowa materializacja sił o subtelnej naturze

 

--- S ---

Sa'id - Szczęśliwy

Sabur, Sabr - Cierpliwośc; Wytrwałość; Wstrzemięźliwość; Wytrwałe Czekanie; Bóg Cierpliwy. Sabr to cierpliwość. Doskonała cierpliwość jest bezwarunkowym poddaniem się Woli Boga i akceptowaniem tego, co zdarza się w każdym momencie życia. Sabr jest największą cnotą, wymaga bowiem całkowitego i pełnego wiedzy poddania. Mądrość hikma polega na połączeniu cierpliwości sabr z wdzięcznością szukr (Szakur). 

Safa — czystość. Tasauf jest czystością. Słowo „sufi” pochodzi od safa’. Sufi jest służebnikiem Allah Boga; jego jaźń i ośrodki lataif zostały oczyszczone przez praktyki medytacji, wspominanie Boga dhikr, przez szczery duchowy wysiłek i przez Bożą Łaskę. Serce Sufiego stało się miejscem gdzie przebywa Allah Bóg. 

Sahł, Sahw — trzeźwość. Sahł jest powrotem po „nieobecności” spowodowanej duchowym upojeniem sukr. Sufi nigdy nie objawia swego wewnętrznego stanu i dla innych pozostaje zewnętrznie „trzeźwy”, choć wewnętrznie jest w stanie sukr. 

Salam - Pokój; Cichość; Błogosławieństwo; Schronienie; Zbawienie

Salat — modlitwa. Salat symbolizuje połączenie się z Allah Bogiem. Siedem postaw ciała modlitwy rytualnej symbolizują etapy Duchowej Podróży Powrotnej, oraz siedem poziomów wiedzy, które podróżnik musi przejść. Rytualna ablucja wudu, która poprzedza modlitwę symbolizuje oczyszczenie i oddzielenie się od nafs czyli ego.  

Salla Allah alayhi wa sallam — „Niech Bóg obdarzy Go Pokojem i Łaską”. Kiedykolwiek imię Świętego Proroka jest wypowiedziane, wierny muslim przesyła to błogosławieństwo dla niego głośno, lub w głębi swego serca.

Sama - Słuchanie recytacji, muzyki, śpiewu. Sama to duchowy koncert, audycja, słuchanie. Sama odnosi się zwłaszcza do sufickich spotkań, w trakcie których muzyka i pieśni używane są jako sposób otwarcia serca na wiedzę i boską świadomość. Patrz Qawwali.

Samad - Samoistny Absolut; Trwały; Wieczne Wsparcie Stworzenia; Wszystko Podąża do Boga

Samael - Archanioł Boskiej Ekstazy i Wspaniałości, także Archanioł nadzorca piekieł

Sami - Wszystkosłyszący; Słuchacz; Boski Słuch; Wysłuchujący

Satanael - Archanioł kusiciel

Shakur (Szakur) - W Pełni Wdzięczny; Wynagradzający dobrem; Wdzięczność

Shalom Alechem - hebr. Pokój z Tobą

Sheikh (Szeich, Szaich) - Duchowy przywódca, mistrz duchowy, guru, lider, hierofant

Sifa — uzdrawianie, leczenie. Boski lekarz al-tabib al-ilahi, przepisuje dokładną dawkę lekarstw dla swoich pacjentów (muridów) celem uzyskania ich duchowej równowagi itidal i przywrócenia harmonijnej konstytucji mizadż mustakim. Jest to prawdziwe uzdrawianie leczące i ciało i duszę. 

Silsila — Duchowy Łańcuch. Silsila każdej Tariqa pochodzi od Świętego Proroka Muhammada samego (saws). Prawdziwy suficki Szajch zawsze może wykazać się pochodzeniem i genealogią swojej ścieżki. Przyłączając się do silsila, nowo inicjowany murid uzyskuje środki do podróży powrotnej pod Boską Protekcją. Linie indyjskie zawsze sięgają do Pir Ajmeri. 

Sina — sztuka. Sufi często nazwani się Ludźmi Sztuki. Sztuką jest marifa, światło, które Bóg kieruje w serce tego, kogo On Chce. Doskonały sługa i oblubieniec Boga sam jest „dziełem sztuki” w tym sensie, iż jest jak błyszczące lustro odbijające Doskonałość Boga w kosmosie. 

Sirija - Sekret Serca; Boska tajemnica

Subhan Allah - Czystość Boga (Bóg jest Czysty); Boska pokora

SUFI — Kiedy człowiek oczyścił swoje serce poprzez Pamiętanie Boga dikr Allah, podróżował Ścieżką Powrotu i uzyskał Prawdziwą Wiedzę marifa nazywa się Sufim. Istnieje wielu poszukujących Mądrości i Prawdy, ale tylko ci, którzy szukali Go dla Niego Samego zasługują na to imię. Paradoksalnie ci, którzy zasługują na miano Sufich, nigdy nie czuli się godni takiego honoru. Ponieważ Sufi osiągnął wysoki poziom Wiedzy Boga, wie on z całą pewnością, że „niewolnik jest niewolnikiem, a Pan jest Panem”. 

SUFIZM - kierunek mistyczny w islamie dążący do jak najpełniejszego poznania istoty Boga, a nawet do fizycznego zjednoczenia się z Nim. Powstał w początkach islamu w kręgach ascetów muzułmańskich noszšcych wełniane okrycia. Stąd nazwa sufich - arabskie suf oznacza wełnę. Czasami termin ten wywodzi się też od greckiego słowa sophia - mądrość, a sufi dążyli przecież do poznania, gnozy. Sufi organizowali się w bractwa, charakterem przypominające chrześcijańskie zakony. W ascetycznej izolacji od świata praktykowali techniki łączenia się z Bogiem. Każde z bractw posiadało własną drogę poznania istoty boskiej, tzw. tarikę, w skład której mogły wchodzić różne techniki ekstatyczne, jak rytmiczne wymienianie imion Boga (zikr), taniec czy narkotyki. 

Sufizm bazował na dwóch podstawowych zasadach: ascezie i medytacji. Pierwsza z nich, jak i w innych kulturach, przejawiała się w pogardzie dla dóbr doczesnych i celowym fizycznym umartwianiu się przez ograniczenie jedzenia, snu, rozmów. Ascezę można było praktykować też w sposób duchowy jako medytację. Brak zainteresowania dla spraw ziemskich rekompensowano sobie ćwiczeniami w poznanwaniu swojego "ja", która to wiedza miała być niemalże tożsama z poznaniem Boga. Najbardziej znane bractwa sufickie to czisztijja, kadirijja, nakszibandijja, suhrawardijja, nizamudinijja, bektaszijja i maulawijja. Do tego ostatniego należą słynni "wirujący derwisze". 

Sukr — duchowe upojenie. Spowodowane jest potężnym duchowym wpływem jak Wspominaniem Boga dikr Allah, duchowym koncertem sama, czy też spojrzeniem przyjaciela Boga wali. Wewnętrzna rzeczywistość przyjaciół Boga jest zawsze zachowana w tajemnicy. Wali jest „wewnętrznie upojony” i „zewnętrznie trzeźwy”. 

SUNNA - tradycja proroka Muhammada obejmująca opowieści, tzw. hadisy, o jego życiu, postępowaniu, wypowiedziach i opiniach na temat zasadniczych kwestii wiary i obowiązków muzułmanów. W szyizmie sunnę uzupełniają tradycje poszczególnych imamów. Sunna stanowi nie tylko najwyższy po Koranie autorytet w sprawach religijnych, lecz jest także podstawą prawa islamu jako jedno z jego czterech źródeł, gdyż zachowanie Proroka, według muzułmanów, jest najgodniejszym wzorem do naśladowania. Często korzystając z zasady analogii (kijasu) odwoływano się do epizodów z jego życia jako precedensów prawniczych. Systematyzacji i kodyfikacji prawa muzułmańskiego w oparciu o sunnę podjął się w IX wieku uczony Asz-Szafi'i przyjmując za prawomocne jedynie te przepisy, które opierały się na autorytecie Muhammada, a odrzucając te, których autorstwa nie dało się w pełni udowodnić. 

SUNNICI - ahl as-sunna wa-al-dżama'a ("ludzie tradycji i wspólnoty"), najważniejsze ugrupowanie religijne w islamie przeciwstawne przede wszystkim szyitom. Sunnitami jest około 90% wszystkich muzułmanów. Choć nazwa wskazuje, że są oni zwolennikami tradycji, czyli sunny, nie znaczy to, że szyici jej nie uznają. Różnice między nimi stanowią głównie kwestie natury politycznej, które pojawiły się już w pierwszych wiekach islamu, takie jak sprawa sprawowania władzy na muzułmanami. Otóż sunnici nie uznają imamów szyickich aspirujšcych do zwierzchności nad wiernymi. Stąd zatargi między dwoma ugrupowaniami ciągną się do dnia dzisiejszego. 

SURA - jeden ze 114 rozdziałów Świętego Koranu, z których każdy dzieli się na ajaty (wersety). Sury ułożone są w kolejności od najdłuższych do najkrótszych, oprócz pierwszej sury otwierającej noszącej nazwę "Al-Fatiha". Krótszymi są sury mekkańskie powstałe wcześniej. Charakteryzują je natchnione wizje, bardziej poetycki język i szybszy rytm. Natomiast sury medyńskie (dłuższe) zawierają regulacje prawne kostytuując życie wiernych. 

SZAHADA - formułka: La ilaha ill Allahi wa-Muhammadun-u rasulu Llahi (Nie ma bóstwa oprócz Boga, Muhammad jest wysłannikiem Boga). Wygłaszając ją muzułmanie potwierdzają swoje oddanie religii islamu dając świadectwo dwóm podstawowym dogmatom muzułmańskim: wierze w Boga Jedynego i w proroczą misję Muhammada stanowiącym kwintesencję islamu. Szahadę wypowiada się też przy przyjmowaniu islamu.  

Szajch, Szejk, Shaikh — duchowy mistrz, przywódca, nauczyciel, wódz. Szajch jest duchowym nauczycielem, który prowadzi ucznia od wiedzy o jego jaźni, do wiedzy jego Pana. Szajch jest autentycznym przewodnikiem, do którego poszukujący Prawdy musi się zwrócić, robiąc tak zwraca się w stronę Boga Najwyższego (nie oznacza to jednak, że szajch Boga zastępuje, jest on jedynie przypomnieniem celu, dla którego człowiek został stworzony, to znaczy poznania Boga). Sufi mówią, iż ten, kto nie posiada szajcha za przewodnika, ten za przewodnika będzie mieć szatana (tzn. kierować się tylko będzie tylko głosem własnego ego). Na ścieżce sufickiej Szajch jest niezbędny.

Szajtan — szatan. Szajtan reprezentuje niskie cechy i czai się w niższej jaźni nafs, starając się „ciągnąć” człowieka ku dołowi, dalej od Boskości. Większa Święta Wojna toczona jest przeciw szatańskim tendencjom.

SZARI'ATSzaria, Szariat — Święte Prawo. Szaria objawia i potwierdza Boską Rzeczywistość hakika. Celem przestrzegania praw szariatu jest utrzymanie wewnętrznej i zewnętrznej czystości, oraz ujarzmienie szkodliwych przejawów ego. Szariat jest również drogą prowadzącą do prawdziwej wiedzy. Ci, którzy „znają” Boga nigdy nie porzucą Jego Świętego Prawa. Szari'at to prawo muzułmańskie porządkujące wszelkie dziedziny ludzkiej działalności zarówno religijnej, jak i świeckiej. Objawione zostało wszystkim prorokom islamu, lecz w postaci najpełniejszej Muhammadowi. Stąd też głównymi źródłami szari'atu jest Koran i sunna. Prawo muzułmańskie obejmuje wszystkich członków gminy muzułmańskiej. Dzieli ludzkie uczynki na dwie kategorie: halal - czyny dozwolone i haram - czyny zakazane. Wykorzysuje jako metody interpertacji i tworzenia prawa: kijas (zasadę analogii) i idżmę (zgodę uczonych mężów). W ramach sunnizmu powstały cztery szkoły prawa muzułmańskiego: malikicka, hanaficka, szafi'icka i hanbalicka. Szyizm wykształcił jedną szkołę zwaną dżafarycką.

Szirk — utożsamianie lub przypisywanie partnerstwa (innej rzeczywistości) Bogu. Jest to przeciwieństwo istoty Islamu, który jest Jednością tauhid.

Szuhud — wewnętrzne świadectwo. Poznanie Boga dokonuje się poprzez świadectwo, które jest zawsze niepowtarzalne la tikrar fi al-tadżalli u każdego „świadka”. 

SZYICI, SZIA, SHIA - ugrupowanie religijno-polityczne w islamie, często stawiane w opozycji do większościowych sunnitów, które opowiada się za prawem potomków czwartego kalifa Alego do sprawowania zwierzchności nad wszystkimi wiernymi muzułmańskimi. Ponieważ prawa tego nigdy nie zdołali wyegzekwować, zmuszeni byli stać w opozycji do kolejno panujących kalifów sunnickich. Często uciekali się do tajnych praktyk konspiracyjnych, zwanych zasadą takijji, czyli ukrywania swego szyickiego wyznania i poglądów. Szyici oczekują wciąż na nadejście, a właściwie powrót mahdiego, zbawcy całej ludzkości. Ma nim być ostatni z imamów, potomków Alego, któremu dane ugrupowanie szyickie oddaje cześć. Imamici, największa sekta wśród szyitów, oczekuje powrotu (radża) dwunastego imama, isma'ilici - na siódmego (odrzucając pięciu ostatnich imamów imamickich), zajdyci - na czwartego. Według nich ostatni z imamów nie umarł, lecz pozostajšc w ukryciu czeka dogodnego momentu, by objawić się jako mahdi. 

Imamowie szyiccy: 

Ali ibn Abi Talib; 

Al-Hasan; 

Al-Husajn; 

Ali Zajn al-Abidin; 

Muhammad Al-Bakir - zajdyci uznają za oczekiwanego imama-mahdiego jego brata Zajda;

Dżafar As-Sadik;

Musa Al-Kazim - isma'ilici nie uznali jego imamatu, oczekują powrotu wnuka Dżafara Isma'ila;

Ali Ar-Rida;

Muhammad At-Taki Al-Dżawad;

Ali An-Naki; 

Al-Hasan Al-Askari; 

Muhammad Al-Mahdi al-Muntazar - na niego oczekują imamici. 

 

--- T ---

Tabit - Stały

Tajalli, Tadżalli — objawienie, odsłonięcie. Tadżalli jest odsłonięciem Boga Samego przed Jego stworzeniami. Boskie Odsłonięcie jest niepowtarzalne; jest światłem Niewidzialnego uchylonym sercu. Dwie różne osoby nigdy nie doświadczą tego samego tadżalli, dlatego różnice jakie istnieją pomiędzy wieloma turuk, nie powstają z powodu nieporozumień pomiędzy ich Mistrzami, ale z tego, iż każdy człowiek i każde tadżalli są unikalne.  

Takwa — bogobojność, która inspiruje do pilnowania się przed złem i działania zgodnie z wolą Boga. Kiedy wiara i praktyka połączone są bogobojnością, wtedy wiedza musi być osiągnięta. „Lęk przed Bogiem jest najwyższą mądrością”, mówi jeden z Hadisów. 

Tarika — droga albo ścieżka (l.m. turuk). Tarika jest wąską i stromą Duchową Ścieżką prowadzącą do Rzeczywistości. Można ją kroczyć jedynie pod kierownictwem doświadczonego Przewodnika (patrz: szajch, murszid). Nazwa tarika związana jest z Duchową Ścieżką Islamu.

Tasawwuf — Metafizyka, mistyka. Tasawwuf jest Nauką o Jaźni opartą na naukach Świętego Proroka Muhammada (saws). Znana jest na Zachodzie jako Sufizm lub islamski mistycyzm, chociaż wielu sufich uważa, że tasawwuf to zaawansowany czy wyższy poziom sufickiego wtajemniczenia. Tasawwuf (tasałłuf) oddaje zachodnie pojęcia metafizyki, hermetyzmu, mistyki, gnozy, okultyzmu, ezoteryki i objawienia razem wzięte. 

Taslim — poddanie, duchowe oddanie. Taslim jest całkowitym, czystym i bezwarunkowym poddaniem się Bogu w każdym momencie i w każdych okolicznościach. Taslim jest kondycją prawdziwego muzułmanina, dla niego, bowiem każdy moment jest Bogiem. Najbardziej znanym rodzajem treningu taslim jest Subudh (Subud). 

Tauba — zawrócenie, nawrócenie. Oznacza zawrócenie z drogi odwodzącej człowieka od Boga i skierowanie się ku Niemu z prośbą o wybaczenie. Duchowa Podróż Powrotna do Boga rozpoczyna się z obudzeniem skruchy. Tauba jest pierwszym etapem tej podróży. Czasem oznacza również skruchę.

Tauhid — Jedność Boga. Deklaracja Jedności Boga „Nie ma boga oprócz Boga” la ilaha illa Allah, jest esencją Islamu, a jej wiedza światłem. W Sufizmie, cała egzystencja jest Jednym. Sufi urzeczywistnił Jedność od wewnątrz siebie. 

Tawhid - Stan zatopienia siebie w sobie; zatopienie siebie w Bogu

Tawwab - Przyjmujący Skruchę; Okazujący Skruchę; Ustępujący; Nawrócenie

Tayyib - Dobry

 

--- U ---

UMMA - wspólnota muzułmańska, zwana tez gminą, czasem wspólnota suficka. Pierwszą ummę założył w Medynie prorok Muhammad tworząc ją ze swoich zwolenników. Dzisiaj tym terminem określa się muzułmanów mieszkających na całym świecie. Pojęcie to wykorzystywane jest przez panislamistów pragnących utworzenia wielkiego państwa islamu. 

UMRA - pielgrzymka mniejsza, którą, w przeciwieństwie do hadżdżu, można odbyć w dowolnym momencie, choć zaleca się jej odprawienie w miesiącu radżab, siódmym miesiącu kalendarza muzułmańskiego. W czasie umry pielgrzymi siedmiokrotnie okrążają świątynię Al-Kaby, w którą wmurowany jest, dany Adamowi przez Boga, Czarny Kamień - największa świętość islamu. W czasie tego tzw. tawafu należy za każdym okrążeniem podejść do Czarnego Kamienia i go pocałować. Potem między wzgórzami As-Safa i Al-Marwa odbywa się bieg (saj) symbolizujący rozpaczliwe poszukiwanie wody przez Hadżar, nałożnicę Ibrahima dla ich syna Ismaila. Potem pielgrzymi piją wodę ze źródła Zamzam. 

Uriel - Archanioł Światła i Pokoju; Archanioł oświecenia

Uwajsi, Uwaysi — mistyk, który osiągnął Wiedzę o Bogu nie będąc formalnie inicjowany do duchowej ścieżki tarika i nie mający swojego przewodnika. Mówi się, iż Uwajsi jest prowadzony bezpośrednio przez Boga. Zwykle jednak jest to kierownictwo Starszych Ścieżki, którzy już dłużej nie przebywają na ziemi. Nazwa uwajsi pochodzi od Uwajs al-Karani, gnostyka współczesnego Prorokowi (saws), którego nigdy on nie spotkał, jednak oboje wiedzieli o sobie i się „znali”. Uważa się, iż niektórzy wielcy Sufi jak Baha’ al-Din Nakszbad, Abd al Bari Szah i inni, byli Uwajsi. 

 

--- W ---

Wadud (Ładud) - Kochający; Miłujący; serce miłości

Wahda al-szuhud (Łahda) — jedność świadomości lub bezpośredniego świadectwa. Człowiek jest świadkiem obecności Boga zgodnie z jego poziomem poznania i objawienia. Wahda al-szuhud mówi: „Wszystko pochodzi od Boga, ale Nim nie jest”.

Wahda al-wujud (Łahda al łudżud) — jedność istnienia. Istnieje tylko jedna Jaźń, która przejawia się w różnorodności przejawień. Bóg jest Jeden w Swojej Esencji (Dhat), w Swoich Atrybutach (Sifat), oraz w Swoim Działaniu (Afal). Ten islamski „panteizm” można wyrazić, że „Wszystko, co istnieje nie jest oddzielne od Boga, ale też Nim nie jest”. Porównaj to z panteizmem hinduskim, który mówi, iż „Wszystko, co istnieje jest Bogiem”, co jest z punktu widzenia doktryny muzułmańskiej nie do przyjęcia. Wielki uczony teolog i Sufi, Szah Wali Alla z Delhi, uważa, iż różnica pomiędzy wahda al-szuhud a wahda al-wudżud wynika jedynie z określonego punktu widzenia, jest więc sprawą percepcji. 

Wahhab (Łahab) - Dawca Wszystkiego; Obdarzający; Spełniający Pragnienia 

Wahid (Łahid) - Jedyny w Swoim Rodzaju; Unikat; Jedność

Wajad (Ładżad) - oznacza tyle co doskonałe skupienie umysłu, pełnia skupienia prowadząca natychmiastowo do urzeczywistnienia Boga

Wajid (Ładżid) - Wybitny; Znamienity; Szlachetny; Odkrywający; Znajdujący Wszystko

Wali (Vali, Łali) - Zarządca; Ojciec; Władca; Panujący; Kontrolujący; Rządzący; Samokontrola; Przyjaciel Boga; Święty; Opiekun; - l.mn. - awliya. awaliya. Wali to przyjaciel Boga. Wali jest tym, którego Bóg wybrał na swojego przyjaciela, jest on świętym Sufim. 

Wara (Łara) — wstrzemięźliwość. Skrupulatne unikanie rzeczy zakazanych lub wątpliwych, które mogą ogarnąć swym cieniem serce. W początkowych etapach Ścieżki Powrotu, wstrzemięźliwość i duchowe zmagania są niezbędne do uzyskania wewnętrznej harmonii i równowagi. Im większa czystość serca podróżnika, tym mniejsza potrzeba do wstrzemięźliwości jako praktyki, gdyż rzeczy złe i niewłaściwe zupełnie nie pociągają oczyszczonego serca. Ludzie oczyszczeni są samoistnie wstrzemięźliwi bez wysiłku. 

Warith (Łarith) - Dziedzic; Spadkobierca; Ostateczny Sukcesor Mądrości i Wiedzy; Przewodnik - l.mn. - Wuurad

Wasi (Vasi, Łasi) - Obszerny; Rozległy; Wszystkoobejmujący; Pojemny ; Pojętny; Wszechstronny

Waswas — szatańskie podszepty, które wstępują w serce, by odciągnąć wiernego od ciągłego pamiętania Boga. Waswas są przebiegłe i niełatwe do zlokalizowania i uciszenia. Zmagania z waswas są zdecydowaną częścią strategii w Większej Świętej Wojnie al-dżiha al-akbar. Początkowo uczeń potrzebuje Murszida, boskiego lekarza do protekcji i asysty w umiejscowieniu waswas. Po wielu latach dyscypliny i duchowych zmagań, serce murida staje się stopniowo oczyszczone. Wówczas to on sam zaczyna rozpoznawać podszepty, które niepokoją jego serce i jest w stanie sam przed nimi sięobronić. Na Ścieżce Nakszbandi Mudżaddidi, murid rozpoczyna swą duchową praktykę od oczyszczenia serca wpierw, a dopiero później oczyszcza swoją jaźń. Stąd powiedzenie: indiradż al-nihaja fi al-bidaja - „zaczynamy tam gdzie inni kończą”.

WAZIFA, Wasifa (Łasifa) - imię, dźwięk, wibracja; święte słowa stanowiące atrybuty boskości, które użytkują uczniowie suficcy dla wewnętrznego rozwoju; użytkuje się ponad 300 świętych imion, atrybutów Boga, 99 jest bardzo ważnych. Wazifa to duchowa praca praktyki uświęcającej. Do nich zaliczają się recytacje, modlitwy, dikr, etc. Murid zawsze potrzebuje pozwolenia Murszida do podjęcia duchowej pracy. W zakonach sufickich wazifa to szczególna praktyka recytacji i kontemplacji jednego z 99 pięknych Imion Bożych. 

 

--- Y ---

YAQIN (Jakin) - Wiara, ufność, oddanie, wierność; słowo to ma wiele aspektów takich jak samozaufanie i zaufanie do Duchowego Przewodnika; jest to kierunek rozwoju wewnętrznego uczniów na wszelkich odmianach duchowej ścieżki, w którym muszą pójść inicjowani adepci aby osiągnąć jakikolwiek postęp w duchowym rozwoju; bez Yaqin postęp duchowy jest niemożliwy. Yakin to absolutna, niewzruszona pewność. Bóg Najwyższy mówi w Koranie: ”Czcij twego Pana, aż przyjdzie do ciebie pewność”. (53:99). Istnieją trzy etapy pewności: „ilm al-jakin (wiedza pewności), ajn al-jakin (oko pewności) i hakk al-jakin (prawda pewności). Wiedza pewności jest pierwszym etapem. Można porównać go do usłyszenia opisu ognia. Oko pewności będzie ujrzeniem płomieni tego ognia. Wreszcie prawda pewności będzie pochłonięciem przez ten ogień. 

 

--- Z ---

Zahir - Przejawiony; Oczywisty; Ujawniony; Skierowany na zewnątrz. Zahir to osoba która bierze rzeczy zewnętrzne za najbardziej istotne i nie szuka wiedzy o wewnętrznej rzeczywistości. Zahir na przykład przestrzega postu miesiąca Ramadan, ale z powodu niewiedzy i braku duchowej aspiracji himma, odczuwa on jedynie fizyczny głód i pragnienie. Dotyczy to również innych aspektów al-islamu, bowiem zahir zawsze patrzy na zewnętrzne formy praktyk religijnych i nigdy nie rozważa ich wewnętrznego znaczenia. Islamiści, którzy krytykują i fanatycznie tępią sufizm należą zwykle do skrajnych czy chorobliwych typów zahir. 

Zaihariel - Archanioł związany z samoopanowaniem, Władzą i Mistrzostwem

Zaki - Czysty

ZAKAT - jałmużna muzułmańska, czasem podatek lub datek. Sam termin zakat oznacza "oczyszczenie". Nie chodzi tu jednak tylko o moralne oczyszczenie umysłu przywiązanego do dóbr materialnych przez wyzbycie się małej ich części na rzecz ubogich, ale o puryfikację, czy nawet legitymizację majštku prywatnego dzięki przeznaczeniu jego części na potrzeby gminy muzułmańskiej. Zakat jest w islamie jałmużną obowiązkową, regulowaną przez prawo muzułmańskie. Stanowi on formę podatku o wysokości jednej czterdziestej rocznych dochodów muzułmanina. Powinien być przekazywany bezpośrednio osobom potrzebującym, do kas opieki społecznej lub fundacji waqfowych służących do opłacania meczetów i instytucji religijnych. W Arabii Saudyjskiej i Pakistanie zakat oficjalnie pobiera państwo. Koran jednoznacznie określa, dla kogo ma być przeznaczony zakat: "Jałmużny są dla ubogich i biedaków, i tych, którzy przy nich pracują, i dla tych, których serca zostały pozyskane, i na wykup niewolników, i dla dłużników, i dla drogi Boga, i dla podróżnego" (9:60). Obok obowiązkowej jałmużny zalecane są dobrowolne darowizny zwane sadaka, które najczęściej rozdaje się w dniu id al-fitr (Święto Zakończenia Postu). 

ZAMZAM - święta studnia znajdująca sie w Mekce w Świętym Meczecie. Tradycja mówi, że w jej miejsu w czasach proroka Ibrahima wytrysnęło źródło, gdy Hadżar (nałożnica Ibrahima) pozostawiona na pustyni z małym synem Ismailem rozpaczliwie poszukiwała wody. Ze studnią Zamzam łączą się rytuały pielgrzymki do Mekki. Między wzgórzami As-Safa i Al-Marwa odbywa się bieg (saj) symbolizujący rozpaczliwe poszukiwanie wody przez Hadżar. Potem pielgrzymi piją wodę ze źródła Zamzam. Ma ona ponoć właściwości lecznicze. Wodę tę przechowuje sie w buteleczkach zwanych zamzamijjja. 

ZIKR - DHIKR, dhikar, dikr - powtarzanie głośne wasif oraz frazy szahady. Zikr to w sufizmie praktyka rytmicznego wymieniania imion Boga służąca duchowemu łączeniu się ze Stwórcą. Rytuał można odbywać zespołowo lub indywidualnie. Zikr często przybiera formę ekstatycznego uniesienia duchowego, którego doświadczają uczestnicy rytuału, często ożywieni pieśniami i modlitwami. 

Ziraat - słowo pochodzące z sanskrytu oznaczające tyle co "most"; w tradycji sufickiej odnosi się do jednej z czterech głównych filii Zakonu Sufickiego (Sufi Order).

 

Opracowanie i redakcja: Zakon Sufi w Polsce

O pojęciach i terminach sufickich można również podyskutować na prywatnym forum uczniów zkonów sufickich w Polsce:

http://sufizm.fora.pl

http://sufizm.darmowefora.pl

Słowniczek jest co pewien czas uzupełniany i aktualizowany

Ostatnia aktualizacja: 31 sierpnia 2010 roku

Licznik odwiedzin: 4101253 Ostatnia aktualizacja strony: 2014-11-23 07:54:35