Stowarzyszenie Macierz

Stowarzyszenie MACIERZ powstało jako organizacja zajmująca się ochroną Praw Człowieka, ekologią, promocją zdrowego odżywiania i funkcjonowania, działalnością charytatywną w różnych dziedzinach życia.

Ilość wejść: 15357


BHARATA - Języki Urzędowe w Indii - Podział, Charakterystyka i Historia

 

Bharata - Języki Indii

Badania statystyczne przeprowadzone w 1971 wyodrębniły na terytorium Indii ogółem 1625 języków. Głównym współczesnym językiem używanym w Indii jest HINDI, którym razem z jego dialektami używa jakieś 600 milionów ludzi, z czego dla ponad 400 milionów jest to język ojczysty. Hindi z całym przyległym hindustani (urdu) i licznymi dialektami to czwarty z największych języków ludzkości po chińskim, hiszpańskim i angielskim. Wybierając się do Indii warto wiedzieć trochę o bogactwie tamtejszych języków, a także znać podstawowe zwroty grzecznościowe obszaru językowego do którego się udajemy. Szczególnie w celach biznesowych w Indii wskazana jest chociaż mierna znajomość Hindi. Języki Indii można podzielić na pięć głównych rodzin: 

 

1. Rodzina indoeuropejska

Jest to największa z rodzin językowych, dzieląca się na dwie podgrupy - języki indoaryjskie i języki dardyjskie. W pierwszej z tych grup odnajdujemy m.in. języki staroindoaryjskie (język wedyjski oraz sanskryt), języki średnioindoaryjskie (wśród nich różnorodne prakryty) oraz ogromną grupę języków nowoindoaryjskich (do nich należy m.in. hindi, urdu, bengalski, pendżabski etc.).

 

2. Rodzina drawidyjska

W tej rodzinie wyróżnia się grupę południową (tamilski, kannada, malajalam, toda), południowo-zachodnią (tulu), południowo-wschodnią (telugu), centralną (kolami), gondwańską (gondi), północno-wschodnią (kurukh, oraon) oraz grupę północno-zachodnią (brahui).

 

3. Rodzina austroazjatycka

Wyróżnia się w jej obrębie grupę języków mundajskich (munda) oraz mon-khmer. Część języków z tej rodziny nie posiada własnego pisma.

 

4. Rodzina tybeto-birmańska

W Indiach dzieli się na trzy gałęzie: tybetańsko-himalajską (m.in. balti, ladakhi, newari, język tybetański), północno-asamską oraz asamsko-birmańską (m.in. bodo, garo, manipuri, mizo). Językami tymi posługują się przede wszystkim mieszkańcy Indii północno-zachodnich oraz północno-wschodnich, Sikkimu, Bhutanu, Nepalu.

 

5. Języki izolowane

Stanowią relikty języków istniejących niegdyś na subkontynencie indyjskim. Do tej grupy zaliczamy język nahali (używany przez nieliczne grupy w centralnych Indiach), języki andamańskie oraz język kusunda

 

Bharata - Języki Urzędowe Indii

Indie, mające ponad jeden miliard mieszkańców, zamieszkiwane są przez różne ludy, które posługują się w sumie 30-toma głównymi językami i około 2.000 dialektów. Indyjska konstytucja przyznała specjalny status dwóm językom: hindi i angielskiemu jako oficjalnym językom komunikacji w rządzie centralnym Indii. Ponadto wyróżniono 21 języków dodatkowych, które mogą być przyjmowane przez poszczególne stany federacji jako regionalne języki urzędowe. Języki te należą do różnych rodzin i grup językowych: indoeuropejskich, drawidyjskich, munda i innych. Od 1965 rząd indyjski przymierzał się do stopniowego wycofania języka angielskiego i zastępowania go przez hindi. Angielski miał być jedynie językiem pomocniczym administracji (np. w sądownictwie), i to tylko do momentu, gdy będzie można wprowadzić hindi w całej administracji. Wywołało to jednak protesty pozostałych grup językowych nie posługujących się hindi, gdyż urzędowym czystym hindi posługuje się tylko 400 mln spośród ponad miliarda mieszkańców subkontynentu. Jednocześnie na skutek postępującej modernizacji i industrializacji kraju, angielski jest coraz częściej używany, zwłaszcza przez kręgi biznesowe. 

 

Języki urzędowe (administracja centralna) 

1. hindi

2. angielski (pomocniczy)

 

Pozostałe języki urzędowe

(wyznaczone do stanowego użytku urzędowego) 

1. assamski, assami (język urzędowy w stanie Assam)

2. bengalski, bengali (język urzędowy w stanach Tripura i Bengal Zachodni)

3. bodo (język urzędowy w stanie Assam)

4. dogri (język urzędowy w stanie Dżammu i Kaszmir)

5. gudźarati (język urzędowy w stanach i terytoriach Dadra i Nagarhaweli, Daman i Diu oraz Gujarat)

6. hindi, hinduski (język urzędowy w stanach i terytoriach Andamany i Nikobary, Bihar, Czandig, arh, Chhattisgarh, Delhi, Haryana, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Radżastan, Uttar Pradesh i Uttarakhand)

7. kannada (język urzędowy w stanie Karnataka)

8. kaszmirski, kaszmiri (język urzędowy w stanie Dżammu i Kaszmir)

9. konkani (język urzędowy w stanie Goa)

10. maithili (język urzędowy w stanie Bihar)

11. malajalam (język urzędowy w stanach Kerala i na Lakszadiwach)

12. manipuri (język urzędowy w stanie Manipur)

13. marathi (język urzędowy w stanie Maharashtra)

14. nepali (język urzędowy w stanie Sikkim)

15. orija (język urzędowy w stanie Orisa)

16. pendżabski (język urzędowy w stanie Pendżab)

17. sanskryt (język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii, używany w ceremoniach religijnych oraz przez niewielkie grupy ludności rozproszone po całym kraju)

18. santali (właściwy dla grupy plemion zamieszkującej płaskowyż Chota Nagpur na terenie stanów: Bihar, Chhattisgarh, Jharkhand i Orisa)

19. sindhi (zachodnie pogranicze stanów Gujarat i Radżastan)

20. tamilski (język urzędowy w stanach i terytoriach Puducherry i Tamil Nadu)

21. telugu (język urzędowy w stanie Andhra Pradesh)

22. urdu (język urzędowy w stanie Andhra Pradesh, Dżammu i Kaszmir)

 

Inne popularne języki Indii 

Bez oficjalnego statusu, ale którymi posługuje się powyżej 5 milionów osób:

1. awadhi

2. bhodżpuri (w stanie Bihar)

3. bundeli

4. chhattisgarhi (w stanie Chhattisgarh)

5. haryanvi (w stanie Hariana)

6. kanauji (w stanie Uttar Pradeś)

7. magahi (w południowej części stanu Bihar)

8. marwari (w Radżastanie)

 

PRAKRTA - JĘZYKI POTOCZNE

Prakryty (sanskryt प्राकृत prākṛta = 'naturalny, zwykły, potoczny') - grupa języków indyjskich, obejmująca potoczne i literackie języki Indii z okresu od V wieku p.e.ch. do X wieku e.ch. Znane są głównie z inskrypcji, tekstów literackich oraz pism religijnych buddystów i dżinistów. Najważniejsze odmiany literackie to: pali, ardhamagadhi, maharasztri, śauraseni, magadhi.

 

BRAHMI - PIERWOTNE PISMO INDII

Alfabet BRAHMI jest przodkiem dla więcej niż 40-tu współczesnych alfabetów dla języków w Indii oraz dla alfabetów innych języków takich jak khmerski (Angkor), jawajski, filipiński czy tybetański. Uważa się, że pismo Brahmi było podstawą dla powstania alfabetu aramejskiego oraz fenickiego. Pismo Brahmi było znane dobrze i używane w Indii już w połowie I tysiąclecia p.e.ch. Pismo to prawdopodobnie pochodzi z kultury doliny Indusu i Harappy, mając w takim razie 5-6 tysięcy lat historii, jako że Harappa to 3.500 lat p.e.ch., a w dolinie Indusu używano tego pisma już ponad 2 tysiące lat p.e.ch. Znane są inskrypcje w piśmie Brahmi z okresu panowania Cesarza Aśoka (około 270-232 p.e.ch.), trzeciego monarchy z dynastii Mauryan. Pismo Brahmi było używane do zapisu wielu języków, w tym sanskrytu i prakrytu. Struktura większości indyjskich alfabetów sylabicznych pochodzi jak się uważa z pisma Brahmi. Pismo wywodzi nazwę od Bogini Brahmi, inaczej Sarasvati, patronki kasty braminów, indyjskich kapłanów. Posiada znaczenie wróżebne oraz działa jako system numerologiczny podobnie jak stare celtyckie runy, które być może także wywodzą się ze skrypu Brahmi. Wiele liter ma więcej niż jedną formę zapisu, a litery pogrupowane są naukowo wedle sposobu ich wymowy. Każda sylaba kończy się na samogłoskę "a" krótkie, a zmiany samogłoski dodawane są przez znaki diakrytyczne do sylaby głównej jak to widać na przykładzie sylaby "KA" pod samogłoskami. Alfabet Brahmi posiada 9 samogłosek, w tym długie oraz krótkie a, i, u oraz głoski e, ai, o. Pierwsze trzy cyfry w liczebnikach widoczne są dzisiaj nawet w zapisie cyfr pisma japońskiego. 

 

Samogłoski w starożytnym piśmie Brahmi:

 

Spółgłoski w starożytnym piśmie Brahmi:

 

Liczebniki w piśmie Brahmi:

 

 

SIDDHAM - PRZODEK DEVANAGARI

Allfabet SIDDHAM jest wedle badaczy zachodnich potomkiem pisma Brahmi, a przodkiem alfabetu Devanagari który jest podstawą dla sanskrytu i wielu innych języków indyjskich. Nazwa pisma pochodzi z sanskrytu i oznacza pismo doskonałych czy spełnionych, pismo używane przez siddhów do zapisu ich nauk i praktyk. Aktualnie pismo to szerzej jest używane przez buddyjskich mnichów zakonu Shingon w Japonii dla zapisywania mantramów i sutr w sanskrycie. Pismo to zostało sprowadzone do Japonii przez mistrza Kukai w 806 roku e.ch. po odbyciu przez niego studiów sanskrytu i buddyjskiej mantrajany w Chinach. W Japonii pismo Siddham znane jest pod nazwą Bonji (Bondźi). Pisze się od strony lewej do prawej w poziomych liniach, czyli tak jak w Devanagari. Alfabet posiada 14 samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u oraz samogłoskowe krótkie i długie "r" oraz "lr", a także "e", "ai', "o" oraz "au". Znane są zapisy fraz mantrycznych wtrącane w tym piśmie w japońskich tekstach, także dotyczących Usui Reiki. W rzeczywistości może to być jednak niezależny od Brahmi styl pisania w sanskrycie używany przez stare ezoteryczne zakony indyjskich siddhów - cudotwórców, przejęty przez uczniów Buddy. Znaki tego pisma ciągle są używane w zapisie mantramów w rozmaitych systemach tantry i jogi w Indii, spacjalnie, aby nawet osoby znające sanskryt miały problemy z odczytaniem tajemnego tekstu. 

 

Samogłoski w pismie Siddham:

 

Znaki diakrytyczne samogłosek w piśmie Siddham na przykładzie głoski "Ka":

 

Spółgłoski w sylabicznym alfabecie Siddham:

 

 

GUPTA - PISMO GUPTYJSKIE

Pismo GUPTA wywodzi się z systemu zapisu Brahmi i przynależy do grupy północno- indyjskich systemów pisma. Jego pojawienie się jest zbieżne z powstaniem dynastii Guptów w początkach IV wieku e.ch. Pismo Gupta przetrwało inwazję Hunów w VI wieku i po jej zakończeniu rozpoczęło swoje dalsze rozprzestrzenianie aż do VIII wieku e.ch. Pismo Gupta rozwinęło kilka swoich odmiennych wariantów takich jak Nagari czy Sarada, które pojawiły się w północnych Indiach u podnóży Himalajów. Rozmaite warianty pisma Gupta stały się podstawą dla rozwoju współczesnych alfabetów północnej Indii. Pismo Gupta znane jest w całej północnej i centralnej Indii od wschodniej części dzisiejszego Pakistanu aż po Bangladesz i wschodnią część Indii. Na wschodzie Indii rozwinęło się z Gupta pismo Nagari, a na zachodzie Indii, także w dzisiejszym Pakistanie powstało pismo Sarada. Wiele tekstów śiwaizmu kaszmirskiego oraz śaktyzmu spisanych jest w tym rodzaju pisma. 

 

Podstawowe znaki pisma Gupta:

 

 

DEVANAGARI
ANIELSKA MOWA MIASTA BOGÓW

Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. devanagari; deva "bóg" + nagari "miasto") - pismo alfabetyczno- sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indyjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, nepali. Rozwinęło się wedle badaczy zachodnich z pisma Brahmi, starszej formy pisma indyjskiego, którego najwcześniejsza postać znana jest szerzej z napisów cesarza Aśoki (poł. III w. p.e.ch.). Według kasty brahmanów jednak Devanagari jest bardzo dawnym pismem, które istniało już w czasach Kryszny, ale było używane wyłącznie przez kastę braminów, wtajemniczonych w Wedę i dlatego było nieznane. Pismo Brahmi miało być rodzajem pisma ludowego, w odróżnieniu od zarezerwowanego dla spraw boskich Devanagari. Składa się z 50-ciu znaków, w tym 16-tu samogłosek oraz ponad 300 ligatur, zbitek dwóch lub więcej syalab. Zapis znaków dewanagari jest poziomy, od strony lewej do prawej. Charakterystyczna dla niego jest pozioma linia (matra) nad każdą literą i ligaturą oprócz znaków dha i bha, których linia jest niepełna. Pismo Dewanagari posiada także kilka znaków interpunkcyjnych oraz znaków o znaczeniu fonetycznym. Najstarsze znane  jak dotąd inskrypcje pochodzą z VII wieku, a cyfry arabskie i łacińskie pochodzą właśnie z dewanagari, czyli szerzej z kultury sanskrytu. Devanagari to pismo w zasadzie symboliczne, jego znaki są przedmiotem kontemplacji i mistycznej filozofii. Jest do dziś używane w Indiach dla języków: sanskrytu (Sanskrit), hindi, marathi, nepalskiego (Nepali), nevari i innych jak: awadhi, bagheli, bhatneri, bhili, bihari, braj bhasha, chhattisgarhi, garhwali, gondi, harauti, ho, jaipuri, kachchhi, kanauji, konkani, kului, kumaoni, kurku, kurukh, marwari, mundari, palpa, i santali. W tablicach z transliteracją pisma Devanagari i podobnych na literki łacińskie użyta jest międzynarodowa transliteracja naukowa używana od 1899 roku, chociaż w internecie z powodu problemów z klawiaturą i tablicą znaków często używa się Itrans lub HK (w tabeli na końcu artykułu). 

 

* ā, ī, ū są to długie, 2-3 razy dłuższe warianty głosek 'a', 'i', oraz 'u'.

* ṛ, ḷ zwane są "ciekłymi sylabami", podobnymi do /r/ and /l/ ale używanymi jak samogłoski. Kreseczka nad tymi samogłoskami oznacza długą wersję literki.

* (a) unosowione /a/, w rzeczywistości m z kropeczką jest unosowionym dźwiękiem m, który unosawia poprzedzają go samogłoskę.

* (a) (:) wymawia się jak /a/ poprzedzone przydechem, często przedłuża końcową samogłoskę, w języku hindi często czytany jako wygłosowe "ha".

* jest naprawdę głęboko nosowe, jak zakończenia angielskich słów na "-ing" np. "sing".

* ñ jest takie samo jak w hiszpańskim: palatalnie nosowe, jak polska zbitka "nja, nia", w słowach 'niania', 'niagara'.

* ṭ, ṭh, ḍ, ḍh to słabsze, delikatniej wymawiane wersje "t, th, d, dh". 

* odbite od nosa, unosowione, podobne do polskiego "ń".

* W rzeczywistośći, oprócz /r/ and /l/, każda głoska z kropką u dołu jest tzw. retrofleksem, głoską "połkniętą", wymawianą jakby w czasie przełykania.

* h po innej spółgłosce oznacza przydech. Tak jak ang. /th/ jest /t/ z wydmuchem.

* v jedynie czasem jak angielskie [w], w słowie "war", ale normalnie bliższe [v], jak polskie w.

* ś jest palatalnym 's', podobnie jak "sh" w angielskim słowie 'share', dokładniej jak polskie ś.

* jest podobnie jak /s/ jednak z językiem podwiniętym jak przy wymowie /r/, co daje dźwięk polskie "sz" w słowach "szwadron", "szwoleżer".

* c wymawia się jak polskie "ć" i nawet tak zapisuje najlepiej w spolszczeniach.

* ch wymawia się jak polskie "cz".

 

Podstawowe znaki pisma Devanagari:

 


JĘZYKI - OPIS I CHARAKTERYSTYKA

ASSAMI - JĘZYK ASSAMSKI

Język assamski (asami) - język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 12 mln mówiących. Zamieszkują oni głównie w Stanie Assam (Indie), gdzie ma status języka urzędowego, a także w Bhutanie i Bangladeszu. Do jego zapisu używa się pisma bengalskiego.

 

BENGALI - JĘZYK BENGALSKI

Język bengalski (bengalski: bangla, ang.: bengali) - język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 211 mln mówiących, głównie w Bangladeszu (120 mln) i Indiach (65 mln). Jest on jednocześnie językiem urzędowym w tych dwóch państwach (w Indiach w stanach Bengal Zachodni i Tripura). Diaspory używające bengalskiego są m.in. w takich państwach jak: Malawi, Nepal, Arabia Saudyjska, Singapur, Australia, UAE (Emiraty), UK and USA. Do jego zapisu używa się pisma bengalskiego. Poza standardowym bengalskim używa się dwóch odmian tego języka: sylheti w północno-wschodnim Bangladeszu (ok. 5 mln) oraz czakma w okolicach miasta Ćottogram (250 tys.). Alfabet bengalskie jest sylabiczny i zawiera 11 samogłosek. Nazywany bywa także Wschodnim Nagari lub Wschodnim Neo-bramińskim. Pisma bengalskiego używają też osoby mówiące w takich językach jak: Assamski (15 mln) w stanie Assam, Manipuri (1,1 mln) w stanie Manipura, Garo (500 tyś) w stanie Assam, Mundari (Munda, 850 tyś.) głównie w stanie Bihar. 

Liczebniki w Bengalskim

0 - śuunya

1 - ek 

2 - dui

3 - tin

4 - ćaar

5 - pńaać

6 - chay (spolsz. czaj)

7 - saat

8 - aat

9 - nay

10 - daś

 

BHODŹPURI - JĘZYK BIHARSKI

Język bhodźpuri, bhojpuri (भोजपुरी bhōjapurī) - język z grupy indoirańskiej, używany przez około 100 mln ludzi zwłaszcza w indyjskim stanie Bihar, przyległych rejonach stanu Uttar Pradesh i Nepalu oraz w Surinamie, Mauritiusie, na Trynidadzie i Tobago. Język występuje  na obszarze południowego Nepalu, w stanach Bihar, Uttar Pradesh, Jharkhand, Assam, Delhi, Madhya Pradesh i w Zachodnim Bengalu. Ze względu na znaczne podobieństo do hindi często uważany raczej za jeden ze wschodnich dialektów hindi, zwłaszcza że większość użytkowników zna również hindi, dlatego też wszelkie dane liczbowe dotyczące liczby rodzimych użytkowników są jedynie szacunkowe. Bhodźpuri dzieli słownictwo z takimi językami jak sanskryt, hindi, urdu, a także z innymi z grupy indo-aryjskich języków północnej Indii. Bhojpuri i kilka innych blisko związanych języków włączając w to Maithili i Magadhi są znane razem jako języki biharskie czy biharyjskie, to jest pochodzące ze stanu Bihar w Indii. Stanowią one razem wschodnią grupę języków indo-aryjskich razem z bengali i oriya. Istnieją liczne lokalne dialekty bhodźpuri włącznie z 3-4 w samym stanie Uttar Pradesh. Parę znakomitych osobowości posługujących się językiem Bhodźpuri to m.in. pierwszy prezydent Indii, Rajendra Prasad, Manoj Bajpai czy jeden z uprzednich premierów Chandra Shekhar. W stanie Bihar jakieś 50 mln ludzi używa bhojpuri jako swego języka, w stanie Uttar Pradesh około 70 mln, a ponad 6 mln w takich krajach jak Nepal, Mauritius, Fidżi, Surinam, Gujana, Uganda, Singapur, Trinidad i Tobago oraz USA. Maksymalnie szacuje się liczbę osób znających i używających ten język na 140 mln osób, ale tylko dla około 100 mln ludzi jest to pierwszy, ojczysty język. Do zapisywania języka używa się alfabetu Devanagari oraz Kaithi. Region Bhodźpuri jest ziemią Awatara Raama i jego Raamajany. Jest to także ziemia Awatara Wisznu znanego jako Bhagawan Mahatma Buddha oraz Bhagawan Mahawiira, którzy zrodzili się w tym obszarze zanim język hindi/bhodźri wyewoluował i rozprzesztrzenili orędzie Pokoju, Niestosowania przemocy oraz Miłości dla rodzaju ludzkiego dając podwaliny dla odpowiednio dwóch wielkich religii, buddyzmu i dżinizmu, które zrodzone są jako odrośla z kultury hinduistycznej. 

 

BODO - JĘZYK BODYJSKI

Bodo, boro (बोड़ो) – język z grupy bodo-naga-kachin chińsko-tybetańskiej rodziny językowej, używany przez lud Bodo w północno-wschodniej części Indii, w Nepalu i  szczególnie w północnej części doliny Brahmaputry. Zgodnie z konstytucją indyjską posiada status języka urzędowego w stanie Assam. Obecnie zapisywany zazwyczaj w dewanagari, w przeszłości w alfabecie bengalskim bądź łacińskim. Jest blisko spokrewniony z językami dimasa w Assamie, garo w Meghalaya oraz kokborok w Tripurze. Język bodo dzieli się z grubsza na trzy grupy dialektalne, dialekt zachodni służy jako standard. Język ten znany też jako Boro posiada trzy główne dialekty zachodni dialekt Boro  czyli Swnabari (WBD), wschodni dialekt  Boro, czyli Sanzari (EBD) oraz południowy dialekt czyli Hazari (SBD). Językiem bodo wedle spisu w 1991 roku posługuje się 11.840.569, czyli około 12 mln ludzi. Cała kultura oparta na języku bodo skupia ludność uznającą tańczącego taniec tandava Śiva za najwyższego Boga, który w ich języku zwany jest "Shi-Brai", a Parvati, małżonka Boga to "Shi-Brui". 

 

DOGRI - JĘZYK DOGRYJSKI

Dogri (डोगरी) także czytany jako rogri - język indo-aryjski, używany przez około 2 mln osób w Indiach, głównie w regionie Jammu (Dźammu) indyjskiego stanu Jammu i Kaszmir, poza tym w stanach Pendżab, Himaćal Pradeś oraz w Pakistanie. Dogri jest klasyfikowany jako należący do grupy językowej zachodnie pahari. Język ten jest określany jako "pahari" w Pakistanie. Co stanowi rzadkość wśród języków indoeuropejskich, dogri jest językiem tonalnym, cecha którą dzieli z innymi językami zachodniego pahari oraz językiem pandźabi. Zapisywany jest obecnie najczęściej w indyjskim alfabecie sylabicznym dewanagari lub w alfabecie arabskim (nastali'q), ale dawniej zapisywany był w alfabetem Takri, który jest bliski pismu Sharada. 

 

GUDŻARATI - JĘZYK GUDŹARACKI

Gudźarati, gudżarati, gudżaracki (ang. Gujarati) - język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się na 1991 rok ponad 46 mln mówiących - głównie mieszkańców Indii, gdzie w stanie Gudźarat oraz sąsiednich terytoriach Daman i Diu oraz Dadra i Nagar Haweli jest językiem urzędowym – jednym z 23 języków konstytucyjnych Indii. Posiada odrębny system pisma, tzw. alfabet sylabiczny gudżarati, wywodżący się ze starożytnego pisma Brahmi. Poza Indiami, użytkownicy tego języka mieszkają w Tanzanii (ok. 250 tys.), Ugandzie (ok. 150 tys.), Pakistanie (ok. 100 tys.), w Kenii (ok. 50 tys.) oraz w mniejszych społecznościach w Wielkiej Brytanii (głównie Leicester i Wembley) i Stanach Zjednoczonych (szczególnie w stanach New Jersey, Nowy Jork, Kalifornia i Teksas). Gudźarati był ojczystym językiem Mahatma Gandhi, "ojca Indii" oraz Quaid-e Azama Muhammada Alego Jinnaha, "ojca Pakistanu". Historia języka sięga do XII w. p.e.ch. Gramatyka formalna poprzednika tego języka została spisana przez mnicha dźinijskiego i uczonego o imieniu Hemachandra-charya (Hemaćandra Aćarya). Najstarsze zachowane utwory literackie pochodzą z XVI wieku e.ch., dokładniej z 1592 roku. Pismo Gudźarati jest lepiej znane jako śarāphi (bankierskie), vāṇiāśāi (kupieckie) lub mahājani (handlowe) pismo, co pokazuje czym się trudniła ludność tego stanu. Gudźarati to pismo sylabiczne z dopisywanymi w postaci znaków diakrytycznych samogłoskami. Język używa 12-cie samogłosek, a jego pismo obsługuje także indoaryjski język Kachchi (Kaćći) mający około 900 tysięcy osób które się nim posługują, porozrzucane w kilkunastu stanach Indii. 

 

Liczebniki w Gudźarati

0 - suuńa (śuuńya)

1 - ek 

2 - be 

3 - trań

4 - ćar

5 - pańć

6 - cha (ća)

7 - saat

8 - aath

9 - nav

10 - das

 

HINDUSTANI - JĘZYK HINDI

HINDUSTANI - Ludowy Sanskryt - Język hindustani - forma języka potocznego używanego w Indiach północnych oraz na Dekanie, szczególnie popularna przed podziałem Indii Brytyjskich w 1947. Hindustani powstało na podstawie dialektu khariboli, który z kolei wykształcił się z północnych form apabhranśi śauraseni w okresie konsolidacji władzy muzułmańskiej w pierwszej połowie XIII wieku, w okolicach Delhi chociaż niektórzy badacze uważają jednak, że hindustani powstało wcześniej, bo już na początku XII wieku. Z hindustani wyłoniły się dwa genetycznie i gramatycznie tożsame języki literackie: hindi i urdu

 

Język hindi – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 400 mln mówiących - głównie mieszkańców Indii, a także Nepalu (500 tys.), Fidżi (300 tys.), Mauritiusu i Surinamu (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 18 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harijanie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach. W obrębie tzw. terytorium języka hindi występuje wiele dialektów, wywodzących się ze średniowiecznych dialektów (tzw. apabhranśa). Wyróżnia się dwa podstawowe zespoły dialektów, Hindi Zachodnie i Hindi Wschodnie! Klawiatura do pisania w hindi i innych odsanskryckich pismach opartych na devanagari zawsze się przyda! A oto widok przykładowej klawiatury w systemie operacyjnym linuks.

 

Klawiatura z devanagari

 

Hindi Zachodnie (wywodzące się z apabhranśa śauraseni):

* Bradźbhasza - Używany o okolicach miast Mathura i Agra, do początków XIX w. był najważniejszym dialektem literackim hindi. Język bradź, bradź bhasza (hindi ब्रज भाषा), bradź wandal – język w środkowych Indiach, jeden z głównych dialektów literackich języka hindi używany w tzw. "regionie bradź" (bradź bhumi) w obszarze hindi zachodniego (paścim hindi). Słowo bradź dosłownie znaczy obora, zagroda. Bradź bhumi to pojęcie bardziej kulturowe niż polityczne. Obejmuje, znany z tradycji pasterskich w stanie Uttar Pradesh, region następujących miast: Agra, Aligarh, Badayu, Bareli, Dhaulapur, Eta, Mainnpur, Mathura. W okresie wojen, opisanych w Mahabharacie, był odrębnym państwem. Kojarzony jest przede wszystkim z miejscem narodzin i dzieciństwa Kryszny. Powstał z dialektu apabharanśi śauraseni na początku drugiego tysiąclecia n.e. Preferowany był, jako medium ekspresji poetyckiej, zwłaszcza w ramach ruchu religijnego bhakti. Funkcję wiodącego dialektu literackiego prozy hindi przejął następnie dialekt khariboli w XIX w. W poezji bradźbhasza rolę dominującego dialektu utrzymał do początków XX wieku.

* Bradźbuli - dialekt hindi pośredni pomiędzy maithili i bengali z wpływami słownictwa bradź bhasza, używany przez średniowiecznych poetów krisznaickich w Bengalu, Assamie i Orisie. Bradź jest również głównym językiem pieśni należących do tradycji tzw. klasycznej muzyki hindustani. 

* Bundeli - Używany w rejonie miast Jhansi, Gwalior i Bhopal

* Harijani - Używany w stanie Haryana

* Kanaudźi - Używany w okolicach miasta Kanpur

* Khariboli - Stanowi podstawę współczesnego języka hindi

 

Hindi wschodnie (wywodzące się z apabhranśa ardhamagadhi}:

* Awadhi - Ważny dialekt literacki (w Awadhi tworzył m.in. Tulsidas), używany w okolicach mista Lakhnau

* Bagheli

* Ćhattisgarhi

Niekiedy, zwłaszcza w starszych publikacjach, dialekty Radżastanu, Biharu, którymi posługuje się około 100 mln osób, oraz tzw. pahari (czyli dialekty górskie) klasyfikowane są również jako dialekty hindi. Ostatnie jednak traktuje się je coraz częściej jako odrębne języki, posiadające bogatą tradycję literacką, zwłaszcza w Radżastanie i Biharze maithili. Radżastani posiada Iw ndiach status języka literackiego. 

 

Forma standardowa 

Język hindi oraz język urdu to dwie odmiany literackie potocznego języka hindustani, który powstał w pierwszej połowie XIII w. na terenach leżących na północny zachód od Delhi i opierał się na dialekcie khariboli. Dzięki podobieństwu urdu oraz innych języków indyjskich do hindi, może on być używany jako lingua franca przez nawet 500-600 mln osób. Do zapisu języka hindi używa się pisma dewanagari. Język hindi jest najbardziej rozpowszechnionym językiem w Indiach a pod względem liczby użytkowników zajmuje czwarte miejsce na świecie (po chińskim, angielskim i hiszpańskim).

 

Podstawowe znaki pisma Devanagari dla języka hindi:

 

 

Historia i Słownictwo Hindi

Język hindi, podobnie jak inne języki indoaryjskie, wywodzi się z sanskrytu, poprzez starożytne dialekty zwane prakrytami, i średniowieczne, zwane apabhranśa. Przez kilka wieków dwoma głównymi dialekrami literackimi były bradź na zachodzie, i awadhi na wschodzie. Niezależnie od nich, w czasie dominacji muzułmańskiej w północnych Indiach, jako lingua franca na znacznym obszarze funkcjonował tzw. język hindustani - odmiana oparta gramatycznie na bazie dialektu khari boli z okolic Delhi, lecz z silnym leksykalnym wpływem języka perskiego i arabskiego. Literacka postać współczesnego hindi, oparta na strukturze gramatycznej dialektu khari boli, zaczęła kształtować się w pierwszej połowie XIX wieku i pozostaje pod silnym wpływem sanskrytu jako źródła wzbogacenia słownictwa. 

 

Podstawowy zasób leksykalny jest indoaryjski, określany sanskryckim terminem tadbhava, czyli etymologicznie rzecz ujmując, słowa sanskryckie, które przeszły długą ewolucję fonetyczną np. sanskr. 'bhrata' ->: 'bhai' (brat) czy 'aksza' -> ankh (oko). Istnieje liczna grupa wyrazów (niemal) identycznych z sanskryckimi np. 'radźa' (król), nazywanych tatsama (takie same). Dochodzi do tego również pewna ilość zapożyczeń z rodzimych języków drawidyjskich i munda np. 'tendua' (lampart), czy 'garbar' (zamieszanie). Następną warstwą słownictwa są słowa perskie, arabskie i tureckie z czasów najazdów muzułmańskich i panowania dynastii Wielkich Mogołów np. 'zindagi' (życie), 'kitab' (książka), czy 'top' (armata). Czasy kolonialne wprowadziły wyrazy pochodzenia portugalskiego np. 'kamiz' (koszula) oraz, znacznie liczniejsze, pochodzenia angielskiego np. 'gilas' (szklanka), 'steśan' (stacja), itd. 

 

Liczebniki w Hindi:

 

0 - sunya (śunya)

1 - ek

2 - do

3 - tiin

4 - chaar

5 - panch

6 - chai

7 - saat

8 - aaTh

9 - nau

10 - das

 

MINI- SŁOWNICZEK HINDI

 ja - main

 ty - tuu

 on/ona - voh

 my - hum

 wy - tum

 oni - vei

 

 hona - być

 ja jestem - main huung

 ty jesteś - tuu hai

 on/a/o jest - voh hai

 my jesteśmy - hum hain

 wy jesteście - tum ho

 oni/one są - vei hain

 

 to, ten - yaha

 tamto, tamten - vaha

 co - kya

 

 Tak - ha

 Nie - nahii

 Dziękuję - śukriyaa, dhanyavaad

 Dziękuję bardzo - aapakaa bahut bahut dhanyavaad

 Nie ma za co, Proszę - aapakaa svaagat hai

 Proszę - kRipyaa

 Przepraszam - shamma kare

 Dzień dobry - shubha prabhaat

 Na razie - phir milengay

 Pozdrowienia (Witam, Cześć) - namaste

 Dobranoc - shubha raatri

 Nie rozumiem - mai nahii samajhataa(dla r.męskiego)/samajhthi(dla r.żęskiego) hu

 Jak się nazywasz? - aapka naam kya hai?

 Serce - Dil

 żona - patnii

 mąż - pati

 córka - beTi

 syn - beTa

 matka - maataaji

 ojciec - pitaaji

 przyjaciel - dost, mitwa

 miłość - pyaar

 królowa - raanii

 Miło cię widzieć. - aapse milkar khushii huyii

 Jak się czujesz? - aap kaise hai?

 dobrze - acchaa (aćcha)

 źle - buraa

 tak sobie - kuchha khaas nahii

 

KANNADA - JĘZYK KANNADA

Język kannada (kannara) lub Canarese – język z grupy południowej języków drawidyjskich. Posługuje się nim ponad 44 mln mówiących, zamieszkujących głównie indyjski stan Karnataka, gdzie jest językiem urzędowym, a także w stanach Tamil Nadu, Maharashtra i Andhra Pradesh. Dla 30-35 milionów osób Kannada jest językiem ojczystym. Literatura w tym języku istnieje już od IX wieku e.ch. Do zapisu używane jest jedno z pism południowoindyjskich - kannada. Posiada alfabet sylabiczny w którym jest 13 samogłosek w tym rozróżniane są długie i krótkie literki a, i, u podobnie jak w wielu innych językach Indii. Alfabet kannada rozwinął się na bazie systemów pisma Kadamba i Ćalukya które są potomkami pisma Brahmi używanymi już w 5-7 wieku e.ch. Do XVI wieku używane było pismo zwane staro-kannadyjskim, które w tamtym stuleciu przekształciło się w dzisiejszy zapis kannada oraz telugu. 

 

Liczebniki w Kannada

1 - omdu

2 - eradu

3 - muuru

4 - naalku

5 - aidu

6 - aaru

7 - eelu

8 - emtu

9 - ombattu

10 - hattu

 

KASZMIRI - JĘZYK KASZMIRSKI

Język kaszmirski, kauśur lub kaszmiri (कॉशुर lub कश्मीरी, Kaszmirskie: کٲشُر) – język dardyjski z grupy używany w Kaszmirze, spornym terytorium pomiędzy Indiami i Pakistanem. Jest językiem indoeuropejskim typu SVO. Do zapisu używa się alfabetu arabskiego z dodatkowymi znakami diakrytycznymi. SVO (Subject Verb Object) w językoznawstwie to skrót oznaczający typ zdania, w którym podmiot występuje przed orzeczeniem, a dopełnienie występuje na końcu oraz typ języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok SOV.  Przykładowe języki SVO to także m.in.: polski, greka, angielski, hiszpański, chiński, tajski, suahili, włoski. Aż do co najmniej XV wieku e.ch. język kaszmirski używał alfabetu Szarda, Szarada, którego najstarsze znane zabytki piśmiennicze sięgają VIII wieku e.ch., a zostały odkryte w miejscowości Hund w zachodnim Pakistanie. Skrypt oparty na alfabecie arabskich pojawił się w przeciągu XV wieku pod wpływem najazdów arabskich. Dla zapisywania w języku kaszmiri używa się także alfabetu devanagari (pisma sanskryckiego) oraz całkiem współcześnie także liter łacińskich. Alfabet posiada aż 17 samogłosek co czyni mowę bardzo dźwięczną i wymaga rozróżniania długich i krótkich głosek. Współcześnie znaki alfabetu Szarada używane są jedynie dla celów praktyk religijnych oraz w tekstach astrologicznych, głównie przez Brahmanów (Braminów), czyli kapłanów w Kaszmirze. 

 

Liczebniki w Kaszmiri

1 - akh

2 - zah

3 - trih

4 - choor

5 - paanch

6 - sheh

7 - sath

8 - aith

9 - nav

10 - dah

 

KONKANI - JĘZYK KONKAŃSKI (GOA)

Język konkani (Devanāgarī: कोंकणी koNkaNii) - jeden z 23 oficjalnych języków Indii, używany przez co najmniej 1,7 mln osób na zachodnim wybrzeżu Indii, w stanie Maharashtra, Goa, Karnataka, również niewielkie enklawy w stanie Kerala. Nazwa języka pochodzi od słowa "konkan" (wybrzeże). Należy do grupy języków indo-aryjskich indoeuropejskiej rodziny językowej, jednak zarówno w fonetyce, jak i słownictwie widoczne są silne wpływy języków drawidyjskich. Ze względu na bliskie pokrewieństwo z marathi, w stanie Maharashtra uważany jest niekiedy za specyficzny dialekt tego języka. Do zapisu konkani używa się wielu systemów pisma: dewanagari, kannada, malajalam, również łacińskiego (w Goa).  Muzułmańscy użytkownicy zapisują go również w alfabecie arabskim. 

 

MAITHILI - JĘZYK BIHARSKI

Maithili (मैथिली Maithilī) znany także jako Maitli, Maitili, Methli, Tirahutia, Bihari, Tirhuti, Tirhutia, Apabhramsa – język należący do podgrupy wschodniej języków indoaryjskich z grupy języków indoirańskich, posiada osiem dialektów lokalnych. Używany jest w indyjskim stanie Bihar oraz nepalskim regionie Terai. Językiem tym posługuje się około 70 milionów ludzi (spis z 2001 roku), w tym w Nepalu 2.797.582 (2,8 mln), posiada dobrze rozwiniętą literaturę i licznych piszących w nim pisarzy. Wedle spisu z 1981 roku, dla 22 mln ludzi maithili jest językiem ojczystym zwykle jedynym używanym, według spisu w 2001 roku już 30 mln używa tego języka jako ojczystego. Maithili do niedawna był uważany jedynie za dialekt hindi, lecz w 2003 roku uzyskał status języka urzędowego w stanie Bihar. Maithili tradycyjnie był zapisywany w odrębnym alfabecie maithili zwanym również tirhuta lub mithilakshar, bądź w piśmie kaithi, jednak w ostatnich latach coraz bardziej powszechne staje się użycie alfabetu dewanagari. W języku maithili istnieje bogata literatura, najstarszym utworem jest "Varn Ratnakar" z XIII w. Kulturalne i lingwistyczne centra dla tego języka to Madhubani, Darbhanga oraz Janakpur (Dżanakpur). 

 

MALAYALAM - JĘZYK MALAJALAMSKI

Język malajalam to język drawidyjski, używany w Indiach na Wybrzeżu Malabarskim i Lakszadiwach przez około 35 mln mówiących. Jest jednym z dwudziestu dwóch urzędowych języków Indii, uznany jako język urzędowy w stanie Kerala, a także w stanach sąsiednich, na wyspach Lakkadiwach, w diasporach w takich państwach jak Bahrajn, Fidżi, Izrael, Malezja, Katar, Singapur, UAE (Emiraty) oraz UK. Język ten jest blisko spokrewniony z językiem tamilskim, posiada też własne, wzorowane na alfabecie tamilskim – pismo. Jako odrębny język oddzielił się od tamilskiego około X wieku e.ch. Pierwszy utwór literacki w tym języku, Ramaćaritam, powstał prawdopodobnie w XII wieku. W średniowieczu istniał styl literacki nazywany manipravalam - dosłownie "rubiny i korale" polegający na swobodnym wykorzystaniu zasobów leksykalnych zarówno malajalam jak i sanskrytu w jednym utworze. W przeciwieństwie do języka tamilskiego, słownictwo malajalam nadal posiada duży procent zapożyczeń z sanskrytu. Napisy w języku malayalam po raz pierwszy pojawiły się inskrypcjach vazhappalli datowanych na około 830 rok e.ch. Z początkiem XIII wieku pismo malajalamskie zaczęło się rozwijać z formy znanej jako vattezhuthu, pismo okrągłe, wywodzące się z alfabetu Brahmi. Pismo malayalam jest także zapisywane alfabetem arabskim przez muzułmanów w Singapurze i Malezji, a okazjonalnie także w Kerali. Alfabet okragłych liter posiada 13-cie samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u, e, o oraz samogłoskowe "r", "ai", "au". 

 

Liczebniki w Malajalam

1 - onnu

2 - rańtu

3 - muunnu

4 - nalu

5 - ańcu

6 - aaru

7 - eelu

8 - ettu

9 - onpatu

10 - pattu

 

MANIPURI - JĘZYK MANIPURSKI

Manipuri, zwany również meitei-lon, meitei-lol to główny język w indyjskim stanie Manipur, używany jako lingua franca do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi. Od 1992 język urzędowy pod nazwą "manipuri" w stanie Manipur, używany jest także w stanach Assam i Tripura oraz w Bangladeszu i Birmie (Myanmar). Manipuri należy do grupy tybeto-birmańskiej sino-tybetańskiej rodziny językowej. Jest językiem tonalnym, nie należy go mylić z bishnupriya-manipuri, innym językiem używanym w Manipurze, należącym do rodziny języków indoeuropejskich. Do XVIII wieku manipuri posiadał własny system pisma, obecnie jest zapisywany alfabetem bengalskim. Językiem tym posługuje się około 3,5 miliona ludzi. Meetei Mayek - stare pismo języka manipuri jak się uważa, liczy sobie ponad 4 tysiące lat tradycji, było używane już w końcu III tysiąclecia p.e.ch. Pomiędzy 1709 rokiem, a XX wiekiem używano w pismie alfabetu bengalskiego, a obecnie od lat 1940-1950 XX wieku e.ch. zaczął się wielki powrót do starożytnej wersji alfabetu języka manipuri. Podczas wielkiej konferencji znawców języka manipuri w 1976 roku powrócono do zrekonstruowanej o wiele rzadko używanych głosek starożytnej wersji narodowego alfabetu. Począwszy od lat 80-tych XX wieku naucza się w szkołach tradycyjnego, pradawnego alfabetu manipuri, równoległe z zapisem w alfabecie bengali. Język posiada osiem diakrytycznych znaków oznaczających samogłoski. 

 

MARATHI - JEZYK MAHARATYJSKI

Marathi (मराठी Marāṭhī) jest jednym z szerzej używanych w Indiach języków. Posiada bardzo długą tradycję literacką. Pierwszy dokument w języku, który prawdopodobnie był przodkiem marathi, został znaleziony w stanie Karnataka, a jego wiek datowany jest na około 1300 lat. Obecnie posługuje się nim jako swym rodzimym językiem ponad 71 milionów ludzi. Dla kolejnych 20 milionów jest to drugi język. Zapisywany jest alfabetem sylabicznym dewanagari. Inne nazwy tego języka to: Maharashtri, Maharathi, Malhatee lub Marthi. Język marathi jest centralnym odłamem grupy języków indyjskich (indoaryjskich) należącej do rodziny języków indoeuropejskich. Większość użytkowników języka marathi mieszka w indyjskim stanie Maharashtra, lecz żyją oni także w sąsiednim Gujarat, Madhya Pradesh, Goa, Karnataka oraz Andhra Pradesh. Etnologowie odnotowują także osoby nim się posługujące w Izraelu, które trafiły tam w wyniku emigracji Żydów z Półwyspu Indyjskiego i Mauritiusa. Marathi jest oficjalnym językiem urzędowym stanu Maharashtra. Konstytucja Indii wymienia go jako jeden z dwudziestu dwóch oficjalnych języków tego kraju. Język marathi podobnie jak wszystkie inne języki z grupy indyjskiej, wywodzi się z sanskrytu, a dokładniej z języka wedyjskiego. Częściowo zachował się w marathi sanskrycki miejscownik:

W sanskrycie: 

prabhaat: świt              gR^iha: dom

prabhaate: o świcie      gR^ihe: w domu

W marathi:

pahaaT: świt ghar: dom

pahaaTe: o świcie        gharI/gharaat/: w domu

Pierwsze historyczne zapisy w języku marathi pochodzą z XI wieku e.ch., a znajdują się na kamieniach oraz na miedzianych talerzach. Od XIII wieku aż do połowy XX wieku e.ch. język ten był zapisywany w alfabecie pisma Modi. Od 1950 roku zapisywany jest w piśmie Devanagari. Posiada 14 samogłosek w tym krótkie i długie a, i, u, także e, ai, o, au, nosowe m, końcowe h oraz samogłoskowe "r" i "lr", podobnie jak sanskryt. Oryginalnie, w tym języku nauczał Shirdi Sai Baba

 

NEPALI - JĘZYK NEPALSKI

Język nepalski, nepali - język z grupy nowoindoaryjskiej, z rodziny języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 16 mln ludzi - w tym około 10 mln to mieszkańcy Nepalu, a reszta to m.in. mieszkańcy północnych Indii - przede wszystkim okolic Dardżelingu. Język nepalski jest językiem urzędowym w Nepalu. Zapisuje się go w alfabecie dewanagari, takim jak hindi czy sanskryt. Najstarsze zabytki piśmiennictwa w nepali pochodzą z XIV wieku. 

 

ORIJA - JĘZYK ORIJAŃSKI

Język orija (oriya) – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich. Posługuje się nim około 31 mln osób (stan na 1996 rok) zamieszkujących indyjski stan Orisa, gdzie jest językiem urzędowym. Używany jest także w takich stanach jak Zachodni Bengal, Dźharkhand i Gudźarat. Oriya jest blisko spokrewniony z językami bengalskim and assamskim. Posiada własny system pisma, tzw. alfabet sylabiczny orija. Alfabet orija rozwinął się z pisma Kalinga, które pochodzi od starożytnego alfabetu Brahmi. Najstarsze znane inskrypcje orijańskie w pismie kalinga pochodzą z roku 1051 e.ch. Księgi w oriya zapisywano na liściach palmowych, które przepisywano co sto lat, z uwagi na zużycie materiału. Alfabet sylabiczny posiada 11 samogłosek w tym krótkie i długie a, i, u, samogłoskowe "r", e, o, oraz dyftongi "ai", "au". 

 

Liczebniki Orijańskie

1 - ek

2 - dui

3 - tini

4 - charii (czarii)

5 - paanjch (paandźć)

6 - cha'a (cza'a)

7 - saat

8 - aath

9 - na'a

10 - dash (daś)

 

PALI - JĘZYK PALIJSKI

Pāli (język pālijski; z sanskrytu pāli (पाऴि) = 'szereg, wiersz, kanon') - wymarły już język średnioindyjski z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, wykazujący duże podobieństwo do języka wedyjskiego i sanskrytu klasycznego. Słowo Pāli posiada też znaczenie w sensie linii przekazu czy kanonu, odnoszącego się do przekazu linii kanonicznych tekstów buddyjskich. W języku tym powstało wiele tekstów literackich i religijnych w okresie od III wieku p.e.ch. Na szczególną uwagę zasługuje tzw. kanon palijski - Tipiṭaka, zbiór ksiąg kanonicznych wczesnych szkół buddyjskich. Język pāli jest nadal używany jako język liturgiczny przez buddystów na Cejlonie i w Azji Południowo-Wschodniej - wyznających tradycję theravāda. Główne rejony w których język pāli jest studiowany to Myanmar (Birma), Sri Lanka, Tajlandia, Laos and Kambodża. Istnieją poza religijne teksty palijskie na tematy historyczne oraz z zakresu medycyny. Palijski posiada 8 samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u oraz głoski e, o. 

 

PAŃDŹABI - JĘZYK PENDŻABSKI

Język pendżabski (pańdźabi) – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 90 mln osób, zamieszkujących historyczną krainę Pendżab na pograniczu indyjsko- pakistańskim. W pakistańskiej prowincji Pendżab i indyjskim stanie Pendżab ma on status języka urzędowego. Łącznie w Pakistanie języka używa 80 mln ludzi, a w Indii 30 mln. Odmianą języka pendżabskiego jest lahnda, czyli zachodnio- pendżabski, czasami klasyfikowany jako odrębny język, którym posługuje się około 20 mln osób. Ponadto w Kaszmirze używa się innej odmiany pendżabskiego dogri - około 2 mln mówiących. Pendżabski jest również 6 największym językiem w Kanadzie, gdzie ponad 250 tysięcy osób używa tego języka na co dzień. Duża społeczność pendżabsko- języczna jest także w USA oraz Wielkiej Brytanii. Ocenia się, że pendżabski jest językiem ojczystym, podstawowym dla około 104 mln ludzi. Do zapisu używa się, w zależności od państwa, pisma arabskiego w Pakistanie, albo gurmukhi, względnie dewanagari w Indiach. Język pendżabski zapisywany pismem gurmukhi jest językiem tekstów i ceremonii religijnych dla ponad 15 mln Sikhów - wyznawców sikhizmu. Literalnie gurmukhi znaczy "guru-mukhi", pochodzący z ust guru. Alfabet ten został stworzony w w XVI wieku przez drugiego w linii przekazu Sikh guru, Guru Angad'a dla zapisywania języka pendżabskiego. Stylistycznie gurmukhi wywodzi się z pisma Landa z wpływami Devanagari. Pismo posiada 8 samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u oraz e, ai, o, au. Pisze się w gurmukhi od strony lewej do prawej. 

 

SANTALI - JĘZYK SANTALIJSKI

Język santali - język plemienia Santalów (około 6 mln osób) we wschodnich i północno- wschodnich Indiach, także w Bangladeszu, Nepalu i Bhutanie, największy reprezentant grupy językowej munda należącej do rodziny austroazjatyckiej. Do tej grupy językowej należą oprócz santali także języki takie jak khmerski, laotański, tajski i wietnamski. Język santali został uznany przez konstytucję indyjską jako jeden z 23 urzędowych języków Indii. Norweski misjonarz Paul Olaf Bodding napisał gramatykę i słownik tego języka oraz przetłumaczył w 1914 roku Biblię na język santali, wykorzystując zmodyfikowany alfabet łaciński, używany jeszcze dziś, ale tylko przez chrześcijańskich misjonarzy. Poza tym do zapisu santali służą także lokalne alfabety: bengalskie, orija i dewanagari. Ponieważ wielość systemów pisma nie sprzyjała rozwojowi i standaryzacji języka, nauczyciel Pandit Raghunath Murmu stworzył w 1925 roku odrębny alfabet, przystosowany do oddania fonetycznych właściwości języka santali, znany jako Ol Chiki lub Ol Cemet albo po prostu Ol. W przeciwieństwie do indyjskich alfabetów sylabicznych, ten system pisma jest czystym alfabetem, podobnie jak alfabet łaciński. Szersze wykorzystanie tego pisma jest jednak ogranicznone niskim poziomem alfabetyzacji wśród Santalów (poniżej 30%). Alfabet bazuje na południowym dialekcie santali używanym w dystrynkcie Mayurbhanj stanu Orissa. Posiada sześć samogłosek, krótkie i długie "a" oraz i, u, e, o do których dowiązywane są spółgłoski. 

 

SINDHI - JĘZYK SINDHIJSKI

Sindhi to język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się kilkanaście milionów ludzi (ponad 21 mnln), głównie w pakistańskiej prowincji Sindh (ponad 17 mln). W XIV-XVIII wieku był popularnym językiem literackim, zwłaszcza poezji sufickiej. Sindhi wykazuje wpływ substratu drawidyjskiego, jego cecha szczególną jest bogaty system fonetyczny (46 głosek) oraz obecność spółgłosek iniektywnych. Zarówno w Pakistanie jak i w Indiach ma status regionalnego języka urzędowego. W Indiach jest uznawany jako urzędowy w stanach Gudżarat oraz Radżastan, mając razem około 3 mln użytkowników. Używany przez społeczności w krajach takich jak Pakistan, Indie, Hongkong, Oman, Singapur. Język ten w formie pisanej pojawił sie po raz pierwszy około VIII wieku e.ch. Pismo persko- arabskie dla zapisywania tego języka, takie same jak dla urdu pojawiło się w 1852 roku pod wpływem kolonizacji brytyjskiej. W Indii teksty w tym języku spisywane są alfabetem Devanagari. Praktykujący sufizm indyjski i pakistański powinni się zająć nauką tego dla nich bardzo źródłowego języka filozoficznego i literackiego. 

 

Liczebniki w Sindhi

0 - buri

1 - hiku

2 - ba

3 - tii

4 - caare (ćaare)

5 - pańja (pańdźa)

6 - chaha (czaha)

7 - sata

8 - atha

9 - nava

10 - daha

 

TAMIL - JĘZYK TAMILSKI

Język tamilski (tamil), tamilski: (tamizh)– język z rodziny drawidyjskiej, jej grupy południowej. Drugi, obok języka telugu, pod względem liczby użytkowników język tej rodziny - posługuje się nim około 65 mln Tamilów. Zamieszkują oni głównie południowoindyjski stan Tamil Nadu (60 mln) oraz wyspę Sri Lanka (4 mln). Językiem tym posługuje się także ponad milion emigrantów tamilskich w Malezji i Singapurze. Język urzędowy w Singapurze (państwowy), w stanie Tamil Nadu (stanowy) i w części Sri Lanki (regionalny). Tamilski język literacki wykształcił się już w I wieku e.ch. Do zapisu używa się odrębne południowoindyjskie pismo tamilskie (drawidyjskie). Języki drawidyjskie to między innymi: brahui, kannada, malajalam, tamilski, telugu czy tulu. Język tamilski posiada 12-cie odrębnych samogłosek, także rozróżnia samogłoski długie i krótkie podobnie jak sanskryt czy należący do tej samej drawidyjskiej rodziny telugu. 

Podstawowe znaki pisma tamilskiego:

 

Znaki diakrytyczne samogłosek w sylabach tamilskich:

 

Liczebniki w Tamili

1 - onru

2 - irantu

3 - munru

4 - naranku

5 - aintu

6 - aaru

7 - eemu

8 - ettu

9 - onpatu

10 - pattu

100 - nuuru

1000 - en

 

TELUGU - JĘZYK TELUGU

Język telugu – język z grupy południowej języków drawidyjskich. Alfabet telugu pochodzi od południowo-indyjskiego pisma Brahmi podobnie jak język tamislki. Pismo telugu ma dużo wspólnego z pismem kannada. Posługuje się nim około 75 mln osób, w tym 65 mln mieszkańców indyjskiego stanu Andhra Pradesh, gdzie ma status języka urzędowego. Używany także a diasporach w takich państwach jak Bahrajn, Fidżi, Malezja, Mauritius, Singapur and the UAE. Zapisywany odrębnym południowo- indyjskim pismem – pismem telugu. Najstarsze zabytki piśmiennictwa w tym języku pochodzą z XI wieku, a współczesny język telugu rozwinął się w XIX wieku. Jest to oryginalny język jakim na codzień posługuje się popularny indyjski mistrz duchowy znany jako Sathya Sai Baba, a wszystkie jego nauki są oryginalnie wygłaszane w tym drawidysjkim języku południa Indii. Istnieje bardzo dużo poezji w telugu z okresu od VII do XI wieku e.ch., z apogeum właśnie w XI wieku. Od połowy XX wieku używa się uproszczonego zapisu współczesnego, podczas gdy starsze pismo i sposób mówienia ma bardzo archaiczny styl. Telugu posiada alfabet sylabiczny, gdzie znaki diakrytyczne przy spółgłoskach zmieniają towarzyszące im samogłoski podobnie jak w innych pismach sylabicznych w Indii. Alfabet telugu zawiera 12 samogłosek, o cztery mniej niż sanskryt. Pismo telugu pochodzi bezpośrednio od starego pisma kannada, które wywodzi się z Brahmi. W wielkich miastach Indii takich jak Chennai (Madras), Hyderabad czy Bangalore mówi się w telugu. Wielbiciele Sathya Sai Baba bardzo liczni w Polsce mogą sobie popatrzeć na alfabet i spróbować poczuć jakimi znakami myśli umysł ich Guru, znany z licznych cudów i bardzo ciekawych zbiorów nauk, także poetyckich oraz pieśni, bhadźanów.

Podstawowe znaki pisma telugu:

 

 

Znaki diakrytyczne samogłosek w sylabicznym zapisie telugu:

 

Liczebniki w Telugu

1 - okati

2 - rendu

3 - muudu

4 - naalugu

5 - aidu

6 - aaru

7 - eedu

8 - enimidi

9 - tommidi

10 - padi

 

TULU - JĘZYK TULU

Język tulu - język z grupy południowej języków drawidyjskich. Posługuje się nim około 2,5 mln mówiących, zamieszkujących głównie indyjski stan Karnataka. Przeważnie używany w zachodniej części stanu Karnataka, ale także w stanie Kerala. Oryginalne pismo podobne do pisma Malajalam obecnie jest rzadko używane. Zapisywany południowoindyjskim pismem kannada. Alfabet tulu podobnie jak kannada zawiera 13 samogłosek. Liczebniki podstawowe w Tulu są takie same jak w języku kannada. 

 

JĘZYK TYBETAŃSKI

Język tybetański to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai - regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej - oraz w Bhutanie, Indiach (Kaszmir), Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej, w USA. Posługuje się nim około 6,5 mln ludzi. Wyróżniamy tu 9 grup dialektów. Klasyczny język tybetański powstał w oparciu o centralne dialekty Lhasy. Najstarsze zabytki piśmiennictwa w tym języku pochodzą z VII wieku e.ch. Jest językiem aglutynacyjnym, a jego szyk zdania odpowiada SOV. Pismo i gramatyka dla języka tybetańskiego wedle buddystów z Tybetu powstały w VII wieku e.ch., kiedy Srong btsan sgam po czyli Songstem Gampo (569-649AD) kodyfikował i tłumaczył nauki buddyjskie pisane w sanskrycie, a rozproszone w Indii. Alfabet tybetański powstał jako analogia do sanskrytu z dopasowaniem do mowy Tybetu i potrzeb buddyzmu. Jednakże przedtawiciele tybetańskiego Bon utrzymują, że ich pismo pochodzi ze Środkowej Azji oraz Iranu. Na pewno nie da się zaprzeczyć, że struktura alfabetu i sposób punktowania samogłosek wskazuje na pochodzenie od starożytnego pisma Brahmi, jak wiele innych systemów sylabicznego zapisu w Indii i Himalajach. Pismo tybetańskie posiada alfabet sylabiczny, a w zapisie każdą sylabę oddziela się kropką. Jedyną osobno zapisywaną samogłoską jest dźwięk "a". Alfabet tybetański posiada jedynie cztery samogłoski: i, u, e, o, dopisywane w znakach diakrytycznych. Samogłoska a zawarta jest też domyślnie w podstawowym brzmieniu sylab typu: ka, ga etc. Kropka po sylabie pokazuje, że znak czytamy jako sylabę, zaś brak kropki, że znak czytamy jak głoskę, bez domyślnego "a" na końcu. Pismo drukowane (u-chen) znacznie się różni od pisma ręcznego, pochyłego (gyuk-yig) oraz zwięzłego dzongkha używanego w Bhutanie (130 tyś). W Mongolii używa się języka tybetańskiego dla celów religijnych jako jako klasycznego pisma buddyzmu. Lista znaków zawiera tradycyjny zapis skryptu dbu can, używanego od VII wieku, a pod znakiem tybetańskim jest najdawniejszy sposób jego odczytywania w transliteracji łącińskiej tego języka. Z uwagi na dużą ilość dialektów, zapis tybetański, chociaż konserwatywny i niezmienny od VII wieku może w sposobach  odczytywania bardzo się różnić, tak, że tekst pisany jest zupełnie nie podobny w brzmieniu do aktualnego tekstu mówionego. Przykładowo, słowo zapisywane jako brgyad (co oznacza "osiem") jest obecnie wymawiane jako gye. Samogłoski na bazie modyfikownej znakami diakrytycznymi literki "a" używane są tylko na początku wyrazów, inaczej używane są sylaby z modyfikacją samogłoski.

 

Podstawowe znaki sylabiczne pisma tybetańskiego: 

 

Znaki samogłoskowe na bazie "a" oraz jako diakrytyczne w syalabach:

 

Liczebniki Tybetańskie

0 - laykor

1 - chig 

2 - nyi

3 - sum

4 - shi 

5 - nga

6 - trug

7 - du"n

8 - gyay

9 - gu

 

URDU - JĘZYK URDYJSKI

Urdu (اردو urdū) to język indoeuropejski z grupy indoaryjskiej używany obecnie przez jakieś 50-60  milionów ludzi na subkontynencie indyjskim (bez Pakistanu) i przez ponad milion osób zamieszkujących poza Azją w diasporach np. Wyspy Fidżi, Afganistan, Bahrajn, Bangladesz, Botswana, Niemcy, Gujana, India, Malawi, Mauritius, Nepal, Norwegia, Oman, Katar, Arabia Saudyjska, Południowa Africa, Tajlandia, UAE (Emiraty), UK czy Zambia. Razem z Pakistanem języka urdu używa ponad 160 mln ludzi. Dla ponad 104 milionów ludzi jest to język podstawowy, ojczysty. Początki zapisu języka datowane są na XII-XIII wiek. Język rozwinął się wśród Desi (islamskich neofitów) oraz wśród wojowników pojmanych przez muzułmanów podbijających pod wodzą Mahmuda z Ghazni Półwysep Indyjski , a słowo urdu znaczy w języku paszto "armia". Zawiera wiele zapożyczeń z języka arabskiego, perskiego, tureckiego oraz paszto. Od końca XVI wieku urdu stosuje zapis w zmodyfikowanym alfabecie arabskim, z dodatkowymi znakami diakrytycznymi dla dźwięków nie występujących w języku arabskim. Urdu i hindi są językami niemal identycznymi pod względem struktury gramatycznej i podstawowego słownictwa, w tej warstwie, tj. języka potocznego, określane często razem jako hindustani, natomiast występują między nimi znaczne różnice leksykalne, gdyż urdu czerpie zapożyczenia z języka perskiego i arabskiego, natomiast hindi - z sanskrytu, oraz inny system pisma - hindi posługuje się indyjskim alfabetem dewanagari. Różnice te powodują, że na poziomie np. wykładu naukowego, języki te stają się wzajemnie niezrozumiałe. W 1947 po uzyskaniu niepodległości przez Pakistan, gdzie nazwa też wywodzi się z tego języka, a Pakistan w urdu oznacza kraj czystości, urdu stał się tam językiem urzędowym Pakistanu. Urdu to także jeden z 18 języków urzędowych Indii w stanie Andhra Pradesh, Dżammu i Kaszmir. Urdu używa alfabetu w zapisie persko-arabskim pochodzącym z XII wieku, w tak zwanym stylu Nastaliq, pisanym od strony prawej do lewej. 

 

Liczebniki Urdyjskie

0 - sifar

1 - ek

2 - do 

3 - tiin

4 - chaar

5 - paanch

6 - che

7 - saat

8 - aath

9 - nau

10 - das

 

SANSKRYT
KLASYKA INDOEUROPEJSKA

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r – zestawiać, składać; bhaa.saa – język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych - prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty, według spisów ludności z 1999 r. – około 3.000 osób na ponad 900 mln wówczas ludności Indii. Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język liturgiczny niż wegetujący czy martwy. Sanskryt jest językiem grupy satemowej – praindoeuropejskie miękkie k przeszło w nim w ś, podobnie jak w języku polskim w s. Jeśli grupa satem jest grupą genetyczną, oznacza to, że polski jest bliżej spokrewniony z sanskrytem niż np. z niemieckim czy francuskim. Hipoteza podziału języków indoeuropejskich na grupy satem i kentum jest jednak dzisiaj coraz bardziej podważana, chociaż wcale nie słusznie. Istnieją co najmniej trzy odmiany sanskrytu:

* sanskryt wedyjski – używany już około XV-VII w. p.e.ch., m.in. w Wedach, kiedy to był używany jako jedyny język, choć tradycja brahmanów utrzymuje, że sanskryt i pisma wedyjskie istnialy już 6 tysięcy lat p.e.ch., tak bowiem wynika z pism i nauk. 

* sanskryt klasyczny – z okresu kiedy był używany głównie przez warstwy wykształcone, czyli warny bramińską i rycerską (kszatrija), często jako drugi język; w wersji skodyfikowanej ("uporządkowanej") przez Paniniego (IV w. p.n.e.) jest to właściwy język kultury indyjskiej, łacina Indii, używany aż do czasów nowożytnych; to w tym okresie pojawiła się dopiero nazwa "sanskryt".

* sanskryt poklasyczny mieszany (ang. Hybrid Sanskrit), w którym występują elementy (lub wpływy) starożytnych języków ludowych, mówionych języków Indii, prakrytów i palijskiego; odmiana ta występuje głównie w tekstach heterodoksyjnych religii Indii, buddyzmu i dżinizmu (istnieje też odmiana tzw. epigraficzna, np. z napisów naskalnych cesarza Aśoki, III-II w. p.e.ch. Gdy religie te wdały się w debaty z hinduizmem (III-XI w.), sanskryt ich tekstów zatracił cechy hybrydalne i również stał się sanskrytem klasycznym, choć zachowującym specyficzną terminologię techniczną.

Różnice pomiędzy tymi odmianami są widoczne głównie w słownictwie, a w gramatyce nie są na tyle duże, by osoba władająca sprawnie jedną z nich nie była w stanie bez problemów czytać tekstów w obu pozostałych. 

 

Sanskryt posiada charakterystyczną fonetykę, w znaczącym stopniu różną od polskiej. Wszystkie samogłoski występują w wersji krótkiej (np. a) i długiej (np. ā). Istnieją samogłoskowe sonanty .r i .l, oraz długie .rr i .ll. Spółgłoski zwarte – zarówno bezdźwięczne, jak i dźwięczne – posiadają wersję nieprzydechową i przydechową. Jest to element archaiczny, utrzymany pod wpływem substratu wcześniejszych na subkontynencie indyjskim języków drawidyjskich. W sanskrycie istnieje też szereg spółgłosek cerebralnych – wymawianych podobnie jak zębowe, ale z językiem podniesionym ku szczytowi podniebienia – dźwięki obce praindoeuropejskiemu, ale charakterystyczne dla innych języków subkontynentu indyjskiego: drawidyjskich i mundajskich. Sanskryt, podobnie jak język polski, odróżnia ś od sz (bardziej cerebralnego, niż polskie) oraz ć od cz. Dźwięki uporządkowane są według kolejności alfabetu dewanagari, który posiada 16 samogłosek. Cechą charakterystyczną fonetyki sanskrytu jest zjawisko sandhi, tj. zmian fonetycznych na granicy słów, powodujących regularnie zjawiska takie, jak: zlewanie się w jedną dwugłoskę lub samogłoskę długą samogłoski końcowej z początkową następnego słowa, upodabnianie stykających się ze sobą spółgłosek lub elizja. Półsylabiczny alfabet sanskrytu, pismo dewaanaagari, jest pismem naukowym, ściśle fonetycznym, więc zapisuje te wszystkie zmiany. 

 

Istnieje wiele systemów transkrypcji sanskrytu z użyciem alfabetu łacińskiego – jedne z użyciem specjalnych znaków diakrytycznych, inne bez nich. Najpowszechniej stosowana jest w świecie (także w Indiach) transkrypcja przyjęta przez Międzynarodowy Zjazd Orientalistów w Genewie w r. 1899, stosująca kreskę nad literą na oznaczenie samogłoski długiej, kropkę pod literą na oznaczenie spółgłoski cerebralnej (lub sonantu samogłoskowego) oraz kropkę nad literami tylnojęzykowymi m i n. (czasem kropka pisana jest pod m, ale to już kwestia możliwości technicznych, powinna być nad m, tak jak w oryginale jest nad głoską). 

Istnieje transkrypcja stosowana na stronach internetowych czasopisma Philosophy East and West, która zapisuje samogłoski długie jako podwójne, a kropkę pod literą stawia przed nią. Istnieją też inne systemy transkrypcji specjalnie dostosowane do potrzeb Internetu: system Veldhuisa, system ITAR-ITRANS, nie używające wcale kropek, tylko różne kombinacje małych i wielkich liter alfabetu łacińskiego. W Polsce od 1957 r. toczy się spór pomiędzy indologami (indianistami), jak zapisywać słowa sanskryckie w tekstach polskich – czy z użyciem międzynarodowej transkrypcji orientalistycznej (zwanej u nas "naukową"), czy z użyciem tradycyjnej transkrypcji bezmyślnie spolszczonej pomijającej długość samogłosek i kropki pod literami cerebralnymi. Pomiędzy zwolennikami zapisu spolszczonego trwa spór na temat zapisu samogłoskowego sonantu .r jak "ri" (tzw. szkoła krakowsko-wrocławska i szkoła poznańska) czy jak "ry" (pozostałe szkoły), oraz na temat spółgłosek palatalnych – czy je zapisywać jak "cz" i "dż" (szkoła krakowsko-wrocławska i stara szkoła warszawska), czy raczej jak "ć" i "dź" (nowa szkoła warszawska, szkoła lubelska i szkoła poznańska, przy czym nowa szkoła warszawska i szkoła poznańska zapisują spółgłoski "ć", "dź", "ń" i "ś" nieortograficznie, także przed samogłoskami, zaś szkoła lubelska – zgodnie z regułami ortografii polskiej – zamienia je na "ci", "dzi", "si" i "ni" przed samogłoskami), co wprowadza chaos i paranoję uniemożliwiającą sensowną identyfikację pojęć. 

 

Sanskryt jest językiem fleksyjnym, posiadającym 8 przypadków (odmiana rzeczowników i przymiotników w trzech rodzajach według jednego z 9 typów odmiany), trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą), bardzo liczne formy czasownikowe (10 klas odmiany czasownika w 4 czasach pochodnych od czasu teraźniejszego; 2 czasy przeszłe, 2 aorysty i 3 czasy przyszłe, 5 form imiesłowowych bądź nieodmiennych). Jako taki miał dość dowolny szyk wyrazów, przeważał jednak SOV (podmiot, dopełnienie, orzeczenie). Pomimo bogactwa form fleksyjnych odmiany rzeczownika, w sanskrycie klasycznym przeważały formacje niefleksyjne: często bardzo długie złożenia nominalne, gdzie sztuką jest właściwa analiza relacji między częściami składowymi. Najpowszechniejszym typem zdania jest zdanie nominalne. Występowanie długich złożeń nominalnych oraz zjawisko sandhi powoduje, że zdanie sanskryckie jest często zapisywane nawet jednym ciągiem liter, wyglądającym jak jeden wyraz. 

 

Wszystkie żywe i wymarłe indoeuropejskie języki subkontynentu indyjskiego i okolic (Indie, Pakistan, Nepal, Bangladesz, Sri Lanka, Malediwy oraz części Azji Centralnej (dawna Gandhara, Baktria i Sogdiana, dzisiejszy Afganistan, Tadżykistan, Uzbekistan i Kirgistan) albo wywodzą się z sanskrytu, albo wykazują silne jego wpływy. Silne wpływy sanskrytu są także widoczne w językach drawidyjskich i mundajskich, w języku tybetańskim oraz w językach Azji Południowo-Wschodniej, należących do innych rodzin językowych, zwłaszcza w Indonezji – język jawajski zwany kawi, ale także w Birmie, Tajlandii, Kambodży i w nieistniejącym od XVII w. królestwie Czampy (dzisiejszy środkowy Wietnam). W sanskrycie nadal powstają dzieła literackie i naukowe, zwłaszcza z dziedziny klasycznej filozofii indyjskiej, religii hinduskiej i tradycyjnych dziedzin wiedzy, jak ajurweda czyli indyjska medycyna, dharmaśastra czyli nauka o prawości oraz astrologia. Szacunkowo jedna trzecia nazw tradycyjnych miejscowości w Polsce wywodzi się z Sanskrytu, podobnie jak znakomita część słownictwa staropolskiego. 

Sanskryt klasyczny - język średnioindyjski, jedna z postaci sanskrytu, wywodząca się z języka wedyjskiego. Pierwszą gramatykę sanskrytu klasycznego opracował Pāṇini. Język wedyjski - błędnie uważany za wymarły język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich. Jest to najstarsza postać języka staroindyjskiego - sanskrytu, używana powszechnie w okresie od XV do V wieku p.n.e.. Z niego wywodzi się sanskryt klasyczny. Nazwa wywodzi się od Wed, zbioru tekstów indyjskich, której najstarszą część - Rygweda (1500-1200 r. p.n.e.) - została spisana właśnie w tym języku. Tym samym są to jedne z najstarszych zapisow języków indoeuropejskich, żywo recytowane jako język tajemny przez liczącą ponad 8 milionów osób aktywnych w Indii kastę braminów (kapłanów). Cała populacja osób przynaleznych do kasty brahmanów liczy więcej niż 40 mln ludzi. 

Pāṇini (V wiek p.n.e.) – gramatyk indyjski, który stworzył pierwszą gramatykę sanskrytu, złożoną z 3959 reguł – Ashtadhyayi ("Ośmioksiąg"). Było to zarazem pierwsze opracowanie gramatyki znane na świecie. Śri Pāṇini uważany jest za prekursora językoznawstwa formalnego. Jego dzieło jest wciąż podstawą studiów nad sanskrytem. Indyjska legenda powiada, że gdy Pāṇini studiował gramatykę, ukazał się mu sam Bóg - Maheśwara (Śiva), który uderzył 14 razy w bęben zwany mridangam. Dźwięki te ułożyły się w zestaw głosek sanskrytu w postaci 14 reguł zwanych śiva-sutrani. Najsłynniejszym komentatorem dzieła Pāṇini jest Ryszi Patanjali, który napisał Mahabhasya "Wielki komentarz do Pāṇiniego" w II w. p.e.ch. 

 

Ważniejsze ligatury w alfabecie devanagari dla sanskrytu:

 

SANSKRYT - Od dawna uznaje się powszechnie, że sanskryt jest dalekim przodkiem wszystkich języków indoeuropejskich z wyjątkiem fińskiego, estońskiego, węgierskiego, tureckiego i baskijskiego. Poza tymi pięcioma wszystkie języki Europy wywodzą się od wspólnego przodka, którym była grupa dialektów używanych przez plemiona żyjące na stepach południowej Rosji około 2000 lat p.e.ch. Na pokrewieństwo sanskrytu z językami Zachodu wskazują pewne cechy podobieństwa bezpośrednio widoczne, jak na przykład słowa: pitR - "ojciec" i maatR - "matka", oraz wiele mniej wyraźnych. Na przykład sanskryckie słowo shvan - "pies" jest spokrewnione z greckim kyon, łacińskim canis, a także z niemieckim Hund i angielskim hound, w którym h reprezentuje pierwotne k. Sanskryckie cakra - "koło" jest spokrewnione z angielskim wheel; oba te wyrazy wywodzą się od pradawnego słowa kuekulo i będącego przodkiem również greckiego kyklos i staroangielskiego hweogol, od którego pochodzi dzisiejsze wheel. Całe setki takich podobieństw, niewidocznych na pierwszy rzut oka, zostały ustalone przez językoznawców z całkowitą niemal pewnością.

Czytelnik posiadający niewielką choćby znajomość łaciny albo greki od razu rozpozna pokrewieństwo systemów czasownikowych tych języków z systemem czasowników sanskryckich. Tak na przykład odmiana czasu teraźniejszego sanskryckiego czasownika as - "być" wygląda następująco:

 

asmi - jestem                                            smas - jesteśmy

asi - jesteś                                                stha - jesteście

asti - jest                                                   santi - są

 

Sanskryt wedyjski jest pod wieloma względami bliższy niż którykolwiek inny z języków indoeuropejskich owego języka pierwotnego, od którego wszystkie pochodzą. Właśnie odkrycie sanskrytu pozwoliło Boppowi, Raskowi i innym uczonym pierwszej połowy minionego stulecia nakreślić wyraźny schemat pokrewieństwa między językami grupy indoeuropejskiej i rozwinąć naukę językoznawstwa porównawczego.

Najdawniejsza zachowana w pismach forma sanskrytu - ta, którą znajdujemy w Rygwedzie (Rgveda) - pozostaje w takim mniej więcej stosunku do sanskrytu klasycznego jak dialekt homerycki do klasycznej greki. We wszystkich swych stadiach rozwojowych sanskryt jest językiem o bardzo bogatej fleksji, ale w Wedach spotykamy wiele takich form, które potem wyszły z użycia. Czasownik ma tam system odmian mogący współzawodniczyć z koniugacją grecką, rozporządzający ogromnym aparatem stron i trybów, który potem został w znacznej mierze uproszczony. W języku wedyjskim, tak samo jak w późniejszym sanskrycie, rzeczownik ma osiem przypadków i zarówno rzeczownik, jak i czasownik mają oprócz liczby pojedynczej i mnogiej - liczbę podwójną. Ważną cechą sanskrytu wedyjskiego jest akcent toniczny. Każde ważniejsze słowo posiada sylabę akcentowaną, którą wymawia się niekoniecznie silniej, ale wyższym tonem niż inne sylaby, podobnie jak w dawnej grece. W wyrazach sanskryckich akcent ten pada przeważnie - pomijając wyjątki wywołane specyficznymi prawami językowymi - na te same sylaby, które akcentuje się w pokrewnych im słowach greckich.

Sanskryt, jak i większość wywodzących się od niego języków, charakteryzuje się również obecnością spółgłosek wymawianych z przydechem. Literka "k" bez przydechu jest dla Hindusa zupełnie innym dźwiękiem niż "kh", wymawiane z bardzo silnym przydechem - tak mniej więcej jak wymawia się pierwszą zgłoskę angielskiego wyrazu come. Dla przeciętnego Europejczyka różnica ta jest trudna do zauważenia. Wywodzi się ona z języka praindoeuropejskiego i przeniknęła stamtąd do klasycznej greki, gdzie jednak przydechowe głoski th, ph, ch straciły swe pierwotne brzmienie przed początkiem ery chrześcijańskiej. Inną znamienną cechą fonetyki wedyjskiego sanskrytu, również zachowaną do naszych czasów, jest seria tzw. "szczytowych", czyli "cerebralnych" spółgłosek: T, Th, D, Dh i N. Dla Hindusa są one dźwiękami wyraźnie odrębnymi od "zębowego" t, "zębowego" th itd., chociaż Europejczyk dopiero po długim osłuchaniu może nauczyć się je rozróżniać. Głosek "szczytowych" nie było w języku praindoeuropejskim; zapożyczono je w bardzo wczesnym okresie od pierwotnych mieszkańców Indii, plemion proto- australoidalnych albo drawidyjskich. Jeszcze jedną znamienną cechą fonetyki sanskryckiej jest przewaga samogłosek a i aa (A) nad innymi samogłoskami. Sanskryt wedyjski jest językiem subtelnym, pełnym siły i dostojeństwa.

W wiekach, które nastąpiły po skomponowaniu Rygwedy, sanskryt uległ znacznym przemianom. W pierwszych wiekach ostatniego tysiąclecia przed erą chrześcijańską zaginęło wiele dawnych form fleksyjnych i gramatyka w pewnej mierze się uprościła, chociaż nadal pozostała systemem bardzo skomplikowanym. Pojawiły się nowe wyrazy zapożyczone przeważnie ze źródeł niearyjskich, podczas gdy niektóre dawne zostały zapomniane albo zmieniły swe znaczenie. W tych warunkach wyłoniły się wątpliwości co do właściwej wymowy i znaczenia dawniejszych tekstów wedyjskich: sądzono, że jeśli nie powtarza się ich z absolutną dokładnością, nie tylko tracą swą moc magiczną, ale sprowadzają niedolę na tego, kto je błędnie wypowiada. Z owej troski o zachowanie czystości Wed rozwinęła się w Indiach gramatyka i wiedza o fonetyce. Najstarszy indyjski tekst lingwistyczny, Nirukta (nirukta) Jaski (yaska), traktat wyjaśniający przestarzałe słowa wedyjskie, powstał w V wieku p.e.ch.; stanowi on syntezę wielu dawniejszych badań językowych. Wielka gramatyka Paniniego (paaNini), Asztadhjaji (ashhTaadhyaayii) ("Osiem Rozdziałow"), powstała zapewne pod koniec IV wieku p.e.ch. Na tym etapie język osiągnął już właściwie formę klasyczną i odtąd niewiele się zmieniał, wzbogacając tylko swe słownictwo.

Fonetyka sanskrycka była już wtedy zanalizowana z dokładnością, której nie dorównały żadne późniejsze studia lingwistyczne aż do XIX wieku. Jednym z największych osiągnięć Indii jest ich niezwykły alfabet, zaczynający się od samogłosek, po których następują spółgłoski, wszystkie sklasyfikowane bardzo naukowo według sposobu ich wymawiania - w zupełnym przeciwieństwie do chaotycznego i niedokładnego alfabetu łacińskiego, kształtującego się organicznie przez trzy tysiąclecia. Dopiero po odkryciu indyjskiego sanskrytu powstała na Zachodzie fonetyka jako nauka. Powstanie wielkiej gramatyki Paniniego, która ustabilizowała język sanskrycki, możliwe było dzięki pracy wielu wcześniejszych pokoleń gramatyków. Owi prekursorzy zdołali rozpoznać rdzeń jako podstawowy element wyrazu i ułożyli listę około dwóch tysięcy jednosylabowych rdzeni, sądząc, że od nich właśnie - przez dodawanie przedrostków, przyrostków i elementów fleksyjnych - wywodzą się wszystkie słowa. W zasadzie mieli rację, chociaż popełnili trochę błędów i ich wywody etymologiczne są czasami fałszywe. Badania ich stały się źródłem interesujących koncepcji w wielu dziedzinach myśli indyjskiej.

Sławę dzieła mistrz Panini ogranicza jego specjalistyczny charakter, ale nie ulega wątpliwości, że stanowi ono jedno z najwspanialszych osiągnięć wszystkich kultur starożytnych. Przed XIX wiekiem w żadnej części świata nie powstała bardziej szczegółowa i bardziej naukowa gramatyka. Traktat ten obejmuje ponad 4000 reguł, zapisanych pewnego rodzaju stenografią, przy użyciu poszczególnych liter i sylab jako symbolów przypadków, trybów, osób, czasów i innych kategorii, według których sklasyfikowane są zjawiska językowe. Niezmierna zwięzłość wykładu Paniniego sprawia, że trudno jest go czytać bez uprzednich studiów języka i odpowiedniego komentarza. Późniejsze gramatyki indyjskie są przeważnie komentarzami do Paniniego. Najważniejszymi z nich są Mahabhaszja (mahaabhaashhya) ("Wielki Komentarz") Patańdżalego (patanjali) z II wieku przed erą chrześcijańską i Kasika Writti (kaashikaa-vRtti) znany jako Komentarz z Banaras, także Dżajaditji (jayaaditya) i Wamany (vaamana) z VII wieku p.e.ch. 

Niektórzy późniejsi gramatycy polemizowali z Paninim w sprawach drobnych, ale w zasadzie system jego został tak powszechnie przyjęty, że żaden pisarz czy mówca z kręgów dworskich lub bramińskich nigdy nie ośmielił się poważnie zakwestionować jego teorii. Dzięki Ryszi Panini język ustalił się i mógł się odtąd rozwijać tylko według zasad jego systemu. Właśnie od czasów Paniniego zaczęto ten język nazywać saMskRta, czyli "udoskonalony" albo "oczyszczony" - w przeciwieństwie do prakRta, czyli języków "nieoczyszczonych", dialektów ludowych, które nadal rozwijały się w sposób spontaniczny. Sanskryt Paniniego, choć prostszy od mowy wedyjskiej, jest jednak językiem bardzo skomplikowanym. W początkach nauki niezmiernie trudno jest przyswoić sobie ustalone przez gramatyka zasady połączeń eufonicznych (sandhi), będące rozwinięciem tendencji istniejących w języku już od czasów wedyjskich. Według tych zasad brzmienie każdego wyrazu w zdaniu jest uwarunkowane brzmieniem wyrazów sąsiednich. Tak więc na przykład na avadat ("nie powiedział") przemienia się w naavadat, na uvaaca zaś (fraza mająca to samo znaczenie) przemienia się w novaaca; raamas uvaaca ("Rama powiedział") - w raama uvaaca, raamas avadat - w raamo 'vadat, natomiast haris avadat - w harir avadat. Jest wiele tego rodzaju reguł, które zostały sztucznie narzucone nawet tekstom Rygwedy, tak że badacz musi nieraz rekonstruować pierwotne brzmienie słów, aby odnaleźć właściwe metrum.

Ujednolicając gramatykę sanskrycką, Panini oparł się zapewne na takiej odmianie sanskrytu, jaką posługiwano sie na terenach północno-zachodnich. Jako pewnego rodzaju lingua franca klasy kapłańskiej, język ten stawał się stopniowo również wspólną mową warstwy rządzącej. Maurjowie (Morjowie), tak jak większość indyjskich dynastii aż do epoki Guptów, w swych oficjalnych wypowiedziach używali jeszcze prakrytu. Pierwszą ważną dynastią posługującą się sanskrytem byli Śakowie z Udżdżajini; napis Rudradamana w Girnarze jest najstarszym - oprócz kilku krótkich i mało ważnych inskrypcji - pisanym dokumentem sanskryckim, jaki posiadamy. Każdy język, dopóki mówi się nim i pisze, ma tendencje do rozwoju, a rozwój ten polega przeważnie na upraszczaniu struktury. Sanskryt jednak, krępowany autorytetem Paniniego, nie mógł się swobodnie rozwijać w taki sposób. Nad niektórymi z jego pomniejszych reguł, odnoszącymi się na przykład do właściwego użycia czasów wyrażających przeszłość, przechodzono spokojnie do porządku dziennego i autorzy zaczęli używać imperfektu, perfektu i aorystu bez żadnej znaczeniowej między nimi różnicy. Ale zasady fleksji musiały być zachowane. Jedyną drogą, na której sanskryt mógł się do pewnego stopnia wyzwalać od odmian, było budowanie długich złożeń, którymi zastępowano całe jednostki zdaniowe w ramach okresów gramatycznych.

Już w literaturze wedyjskiej i w epopejach spotykamy sporo tworów złożonych, ale mają one zazwyczaj dwa, a najwyżej trzy człony, tak jak na przykład angielskie houseboat lub blackbird. Natomiast w sanskrycie klasycznym członów może być nawet dwadzieścia lub trzydzieści. Wcześniejsi poeci klasyczni, jak Kalidasa (kaalidaasa), są jeszcze dosyć powściągliwi w używaniu takich wyrazów, chociaż i w ich wierszach rzeczowniki sześcioczłonowe nie stanowią rzadkości; ale już w najdawniejszych panegirykach dworskich w języku sanskryckim występują olbrzymie złożenia. Na przykład cesarz Samudragupta określony jest jako "związujący cały świat przez ujawnianie swej siły i przez [przyjmowanie] usług [od innych królów], takich jak składanie osobistego hołdu, przysyłanie w darze dziewcząt i proszenie o akty nadania opatrzone pieczęcią Garudy, w celu utwierdzenia ich władzy nad ich krainami" - wszystko w jednym słowie, złożonym z dwudziestu elementów. Ta niezwykła skłonność do używania tak długich złożeń mogła ukształtować się w sanskrycie pod wpływem języków drawidyjskich; w języku starotamilskim bowiem, mającym niewiele form fleksyjnych, wyrazy zestawia się w długie szeregi bez wyraźnego zaznaczania istniejących między nimi związków. Jeśli składniki sanskryckiego wyrazu złożonego potraktujemy jako osobne, zestawione ze sobą słowa - tak jak na przykład w angielskim "my top right-hand waistcoat pocket" ("moja prawa górna kieszonka kamizelki"), co w sanskrycie byłoby uznane za jedno słowo złożone - nowe konstrukcje klasycznego okresu sanskryckiego stają się dla nas zrozumiałe.

Wraz ze skłonnością do używania długich złożeń rozwinęło się w sanskrycie również zamiłowanie do długich zdań. W prozaicznych dziełach Bany (baaNa) i Subandhu (subandhu), napisanych w VII wieku, i w utworach wielu autorów późniejszych spotykamy zdania, które w druku musiałyby zająć po dwie albo trzy stronice. Jakby dla zwiększenia tych komplikacji autorzy wyszukiwali jeszcze wszelkie możliwe gry słów, tak że w rezultacie piśmiennictwo sanskryckie stało się jedną z najbardziej ozdobnych i najbardziej sztucznych literatur świata. Cechujące Hindusów od najdawniejszych czasów zainteresowania językowe nie osłabły również w średniowieczu. Z tej epoki dochowało się wiele cennych "słowników"; nie są one podobne do ułożonych alfabetycznie słowników zachodnich, lecz raczej do takich dzieł jak "Thesaurus" Rogeta - rodzaj słownika ułożonego działami. Zawierają listy słów bliskoznacznych albo używanych w podobnych kontekstach; słowa są nieraz zaopatrzone w krótkie definicje, a całość ujęta jest w formę prostego wiersza. Najsławniejszym leksykografem - i autorem najstarszego z tej dziedziny traktatu przechowanego do naszych czasów - jest Amarasinha (amarasiMha), który według tradycji miał żyć w czasach Kalidasy. Inną formą słownika, bliższą naszych dykcjonarzy, były listy homonimów, klasyfikujące wyrazy mające więcej niż jedno znaczenie.

Indyjskie zainteresowania językowe przejęła również filozofia, która wiele uwagi poświęciła rozważaniom nad stosunkiem pomiędzy wyrazem a jego desygnatem. Szkoła mimansy (miimaaMsaa), wznawiając językowy mistycyzm późniejszego okresu wedyjskiego, głosiła, iż każde słowo jest odbiciem wiekuistego prototypu, dzięki czemu jego znaczenie jest wieczne i immanentnie w nim zawarte. Jej adwersarze, zwłaszcza ci spośród logików szkoły njaji (nyaaya), twierdzili przeciwnie: relacja pomiędzy wyrazem a jego znaczeniem jest czysto konwencjonalna. Była to więc kontrowersja podobna do sporu między realistami a nominalistami w Europie średniowiecznej. Klasycznym sanskrytem zapewne nigdy nie posługiwały się masy. Nie znaczy to jednak, żeby był on kiedykolwiek językiem całkowicie martwym. Stanowił przecież oficjalny język religii i państwa. Ludzie z klas wyższych czytali i rozmawiali w sanskrycie, a prawdopodobnie rozumiało go w pewnym zakresie również wielu przedstawicieli niższych warstw. Był rodzajem lingua franca dla wszystkich części Indii i jeszcze dziś uczeni bramini z przeciwnych krańców kraju spotykając się w jakimś sławnym miejscu pielgrzymek rozmawiają ze sobą w sanskrycie, rozumiejąc się nawzajem doskonale. 

 

Liczebniki w Sanskrycie:

 

० - 0 - śūnya (शून्य)

१ - 1 - éka (एक)

२ - 2 - dvi (द्वि)

३ - 3 - trí (त्रि)

४ - 4 - ćatur, catúr (चतुर्)

५ - 5 - pańcan, pañcha (पञ्च)

६ - 6 - shash (szasz), ṣáṣ (षष्)

७ - 7 - saptan, saptá (सप्त)

८ - 8 - ashtan (asztan), aṣṭá (अष्ट)

९ - 9 - navan, náva (नव)

१० - 10 - daśan, daśa

 

Język wedyjski jest może i wymarłym już językiem z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich. Jest to najstarsza postać języka staroindyjskiego - sanskrytu, używana w okresie od XV do V wieku p.e.ch. Z niego wywodzi się sanskryt klasyczny. Nazwa wywodzi się od Wed, zbioru tekstów indyjskich, której najstarsza część - Rygweda (1500-1200 r. p.n.e.) - została spisana właśnie w tym języku. Tym samym są to jedne z najstarszych zapisow języków indoeuropejskich. Sanskryt jest ciągle używany i potrzebny, a spora grupa indyjskiej kasty braminów, szacowanej na ponad 40 mln osób pielęgnuje najdawniejsze tradycje recytacji wedyjskiego sanskrytu. 

 

SANSKRYT WSPÓŁCZESNY

Oto kolekcja słownictwa sanskryckiego adaptowanego do czasów nam współczesnych, która pokazuje, że sanskryt to ciągle język żywy i wzbogacający swoją bazę leksykalną. Jest to słownictwo, którego nie mogli znać starożytni, przydatne we współczesnej konwersacji sanskryckiej. Sanskryt jest wciąż językiem żywym, zdolnym oddać wszelkie treści, nie wyłączając fizyki jądrowej, informatyki, polityki, ekonomii. Pierwsze podane znaczenie sanskryckie jest najczęściej używane. Słowniczek ten zawiera pojęcia językowe, częściowo wzięte z tzw. "shuddh hindii". Dla potrzeb "czystego hindi" tworzy się mnóstwo neologizmów zwanych tatsama. Neologizmy te wtórnie wędrują potem do sanskrytu, tworząc jego współczesną, żywą odmianę. Wszystkie pojęcia są zaakceptowane przez wybitnych uczonych posługujacych się sanskrytem w mowie i piśmie! Użyto uproszczonej transliteracji łatwej dla zapisania pojęć w internecie, gdzie duże spółgłoski oznaczają literki z kropeczką u dołu w łacińskiej transliteracji naukowej, a samogłoski zapisane podwójnie jak aa, ii, uu oznaczają samogłoski długie. 

 

akwarium - matsyaagaara n.

Ameryka - amariikaa f., paataala m.

bandaż - paTTikaa f.

drukarz - mudraka m.

dworzec - sthaatra n.

Europa (ludy zachodnie) - paashcatya-desha m., paashcaattya m.

fotografia - chaayaacitra n., bhaacitra n.

fotograficzny aparat - ruupitra n.

jedwab sztuczny - kRtrimaM ciinaaMshukam

kolej - loha-yaana n., loha-patha m., loha-patha-gaaminii f., dhuumra-yaana n.

komputer - saMganitra n.

motocykl - iirya-cakra n.

niemiecki - jarmaNa

paarasiika m. (muzułmanin)

pociąg - dhuumashakaTa m., dhuumra-yaana n., saMyaana n.

pralka - dhaavitra n.

radio - aakaashavaaNii f.

rower - dvicakrikaa f., dvicakra n.

samochód - vaahana n., moTara-yaana n., iirya-yaana n.

samolot - vimaana n., vaayuyaana n.

siły powietrzne - vaayu-senaa f.

stewardessa - vimaana-paricaarikaa f.

szpital - aaturaalaya m.

szybkowar - vaashhpasthaalii f.

świetlówka (lampa) - daNDa-diipa m.

telefon - duura-bhaashha m.

telefonować - duurabhaashhay- (DEN)

telegram - tantrii-patra n.

telewizja - duuradarshana n.

tenis - laana n.

tenis stołowy - paTala-laana n.

tenisista - laanaka m.

tramwaj - rathyaa-yaana n.

wiatrak (elektryczny) - vyanjana n.

zapalniczka - jvaalaka m.

zapałka - diipeshhikaa f.

zapałki (pudełko) - agni-peTikaa f., diipa-sampuTa m.

znaczek pocztowy - mulyaanka m.

żarówka - gola-diipa m.

 

Do zapisywania sanskrytu w transliteracji łacińskiej pisma devanagari w słownikach, a także w internecie używa się kilku systemów zapisu, z którymi trzeba się oswoić, aby ze słowników móc skorzystać. Załączona tabela pokazuje transliteracje wedle dwóch częściej używanych systemów (HK oraz Itrans), które czasem sprawiają trudności, gdy się okazuje np., że zwykłe pisane w transkrypcji naukowej "ś" zapisywane jest w innym systemie jako "z", a głoska "ć" oddawana jest jako "ch" lub "c" w odróżnieniu od "cz" odpowiednio jako "Ch" lub "ch". Poprawna identyfikacja transliteracji, szczególnie pośród spolszczeń dokonywanych na różne nienaukowe sposoby bywa prawdziwym wyczynem. 

 

Przydatne słowa i zwroty w sanskrycie:

pozdrawiam (witam, rano) - suprabhaatam

pozdrawiam/witam/żegnam- namaskaaraH

wszystkiego dobrego, powodzenia - svasti

do widzenia (zobaczenia) - punardarshanaam (punardarśanaam)

przepraszam - kShamyataam

tak - aam (Am)

nie - na

Szczęśliwych Urodzin - shubhaM janmadinam! (śubhaM dźanmadinam)

Szczęśliwego Nowego Roku - shubhaM navavarSham

wszytsko dobrze - kushalam (kuśalam)

dobro - saadhu

dość, dosyć - alam

uważaj! - paavadhaanam

rozumiesz? - avagatam

idę do aśramu - aham aashramaM gachChaami (gaćczaami)

dotrzymuję obietnicy - ahaM svapratij~NaaM paalayaami

słońce wstało - suuryaH uditaH

wiedza jest mocą - j~Naanameva shaktiH (śaktiH)

nie bój się, nie obawiaj się - bhayaM maa kuru

nie martw się - chintaaM maa kuru (ćintaaM maa kuru)

nie wątpij - sandehaM maa kuru

nie złość się - kopaM maa kuru

Gdzie dym, tam ogień - yatra dhuumaH tatra vahniH

Gdzie wielbienie tam (jest) Bóg - yatra bhaktiH tatra bhagavaan

Gdzie pokój tam dobrobyt - yatra shaantiH tatra sukham (śaantiH)

 

_____________________________

 

Tłumaczenie i opracowanie materiału z wykorzystaniem indyjskiej literatury, takiej jak seria wydawnicza "Indian Language Series" czy "Learn Sanskrit - The Natural Way": P.D.

 

 

Licznik odwiedzin: 7171633 Ostatnia aktualizacja strony: 2017-05-22 17:37:39